افزایش بازده اوراق قرضه؛ آیا خطر بحران بانکی دوباره بازمی‌گردد؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز و به نقل از اسنشال بیزنس، افزایش بازده اوراق قرضه دولتی نگرانی درباره سلامت بانک‌ها را دوباره مطرح کرده است. تحلیلی که در اکتبر ۲۰۲۶ ارائه شد هشدار می‌دهد بدهی سنگین دولت‌ها و افت ارزش اوراق می‌تواند فشار تازه‌ای بر نظام بانکی وارد کند. این موضوع به نرخ وام مسکن، هزینه تأمین مالی کسب‌وکارها و اطمینان سپرده‌گذاران مربوط می‌شود.

اوراق قرضه دولتی معمولاً از امن‌ترین دارایی‌های مالی شمرده می‌شود و بانک‌ها حجم زیادی از آن را نگه می‌دارند. اما امن بودن در برابر نکول، یعنی ناتوانی دولت در بازپرداخت، با مصونیت از زیان بازار یکی نیست. وقتی نرخ بهره بالا می‌رود، قیمت اوراق قدیمی با سود ثابت معمولاً کاهش می‌یابد.

چرا اوراق قدیمی ارزان‌تر می‌شوند؟

فرض کنید اوراقی با کوپن ثابت ۵ درصد در دست دارید. اگر اوراق تازه بازدهی بسیار بیش‌تر بدهند، خریداران برای اوراق قدیمی قیمت کمتری می‌پردازند. قیمت آن‌قدر پایین می‌آید که بازدهش با نرخ‌های روز برابری کند. اوراق بلندمدت به این تغییر حساس‌ترند، زیرا مدت بیش‌تری باید در انتظار بازپرداخت ماند.

برای بانک‌ها، این وضع ناهمخوانی دارایی و بدهی می‌سازد. سپرده‌گذاران می‌توانند در فاصله‌ای کوتاه پولشان را پس بگیرند، اما سرمایه‌گذاری‌های بانک ممکن است تا ۱۰، ۲۰ یا ۳۰ سال قفل باشد. اگر بانک ناچار شود اوراق را زودتر بفروشد، زیان کاغذی به زیان واقعی تبدیل می‌شود. این همان زیان تحقق‌نیافته است که تا لحظه فروش، فقط در دفاتر دیده می‌شود.

درس بانک سیلیکون‌ولی

فروپاشی بانک سیلیکون‌ولی در مارس ۲۰۲۳ نشان داد ریسک نرخ بهره چگونه به بحران نقدینگی تبدیل می‌شود. این بانک در دوران نرخ‌های بسیار پایین اوراق بلندمدت خریده بود. با افزایش نرخ‌ها توسط فدرال رزرو، ارزش آن اوراق کاهش یافت و مشتریان فناوری‌محور بانک شروع به برداشت سپرده کردند. بر اساس بررسی فدرال رزرو، بیش از ۴۰ میلیارد دلار در ۹ مارس ۲۰۲۳ (۱۸ اسفند ۱۴۰۱) برداشت شد و مقررات‌گذاران بانک را ۱۰ مارس ۲۰۲۳ (۱۹ اسفند ۱۴۰۱) بستند. فدرال رزرو ضعف مدیریت، نظارت ناکافی، تمرکز سپرده‌های بیمه‌نشده و مدیریت ضعیف ریسک نرخ بهره را از علل شکست دانست؛ پس افت قیمت اوراق تنها عامل نبود.

داده‌ها نشان می‌دهد ریسک ارزش‌گذاری اوراق از میان نرفته است. به گزارش سازمان بیمه سپرده فدرال آمریکا، بانک‌های این کشور پایان ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۳۲۶٫۷ میلیارد دلار زیان تحقق‌نیافته روی اوراق سرمایه‌گذاری داشتند؛ نزدیک ۵٫۵ درصد بهای تمام‌شده‌ی آن پرتفوها. این رقم از سطح ۱ سال قبل کمتر بود، و بانک‌ها در فصل دوم ۹۰٫۱ میلیارد دلار سود ثبت کردند و سرمایه و نقدینگی قوی داشتند. بنابراین تصویر فعلی، فروپاشی فراگیر نیست؛ خطر اصلی در بانک‌هایی است که زیان اوراق را با سپرده‌های متمرکز و نقدینگی ناکافی یا افت اعتماد وام‌گیران همراه دارند. بانک‌های اروپایی نیز با چالشی مشابه روبه‌رو هستند، زیرا دولت‌ها همچنان بدهی‌های بزرگ را تأمین مالی می‌کنند. بانک مرکزی اروپا در گزارش ثبات مالی مه ۲۰۲۶ نوشت نقدینگی بانک مرکزی بیش از ۲ تریلیون یورو، یعنی حدود ۴۵ درصد، کاهش یافته و بانک‌ها ذخایر مازاد را بیش‌تر با اوراق دولتی جایگزین کرده‌اند.