برنامه نجات دارایی‌های مشکل‌دار (TARP) چیست؟

برنامه نجات دارایی‌های مشکل‌دار (TARP) ابتکاری بود که توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا ایجاد شد تا سیستم مالی کشور را تثبیت کند، رشد اقتصادی را بازگرداند و از بحران مسکن و توقیف خانه‌ها پس از بحران مالی ۲۰۰۸ جلوگیری کند. هدف TARP از طریق خرید دارایی‌ها و سهام شرکت‌های مشکل‌دار دنبال می‌شد.

نکات کلیدی

• TARP با هدف تثبیت سیستم مالی پس از بحران ۲۰۰۸ ایجاد شد.
• این برنامه شامل خرید دارایی‌ها و سهام شرکت‌های مشکل‌دار برای بازگرداندن رشد اقتصادی و کاهش توقیف خانه‌ها بود.
• مجموع سرمایه‌گذاری TARP حدود ۴۲۶.۴ میلیارد دلار بود و ۴۴۱.۷ میلیارد دلار بازگردانده شد، که ۱۱ میلیارد دلار سود برای مالیات‌دهندگان ایجاد کرد.
• منتقدان می‌گویند TARP رفتار پرریسک را پاداش داد و شرایط محدودی برای دریافت کمک اعمال نکرد، در حالی که طرفداران آن معتقدند که این برنامه سیستم مالی را نجات داد.
• اثرگذاری TARP هنوز محل بحث است و تأثیر آن بر بازار مسکن و وال‌استریت مورد اختلاف است.

نحوه تثبیت بازارهای مالی توسط TARP

در سپتامبر ۲۰۰۸، بازارهای اعتباری جهانی تقریباً متوقف شدند، زیرا چند مؤسسه مالی بزرگ، از جمله فنی می، فردی مک و AIG، با مشکلات جدی مالی مواجه شدند. Lehman Brothers ورشکسته شد و شرکت‌های سرمایه‌گذاری مانند Goldman Sachs و Morgan Stanley ساختار خود را تغییر دادند تا به بانک‌های تجاری تبدیل شوند و وضعیت سرمایه خود را تثبیت کنند.

برای جلوگیری از فروپاشی کامل، وزیر خزانه‌داری وقت، هنری پاولسون، برنامه TARP را راه‌اندازی کرد. این برنامه در ۳ اکتبر ۲۰۰۸ توسط رئیس‌جمهور جورج بوش به قانون تبدیل شد. هدف اولیه TARP افزایش نقدینگی بازارهای پول و بازارهای ثانویه مسکن از طریق خرید اوراق بهادار مبتنی بر وام مسکن بود تا زیان احتمالی مؤسساتی که آن‌ها را در اختیار داشتند کاهش یابد.

بعدها هدف برنامه کمی تغییر کرد و به دولت اجازه خرید سهام بانک‌ها و مؤسسات مالی دیگر داده شد. در ابتدا، قدرت خرید وزارت خزانه‌داری ۷۰۰ میلیارد دلار بود که بعدها بر اساس قانون اصلاح وال‌استریت و حمایت از مصرف‌کننده (Dodd-Frank) به ۴۷۵ میلیارد دلار کاهش یافت.

استفاده از وجوه TARP

وجوه TARP برای خرید سهام در بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و خودروسازی و همچنین وام دادن به مؤسسات مالی و مالکان خانه‌ها استفاده شد. هشت بانک عمده شامل Bank of America/Merrill Lynch، Bank of New York Mellon، Citigroup، Goldman Sachs، J.P. Morgan، Morgan Stanley، State Street و Wells Fargo، سهام ممتاز خود را به دولت فروختند و موظف شدند ۵٪ سود پرداخت کنند که در سال ۲۰۱۳ به ۹٪ رسید.

از آغاز برنامه تا ۳ اکتبر ۲۰۱۰، حدود ۲۴۵ میلیارد دلار برای تثبیت بانک‌ها، ۲۷ میلیارد دلار برای افزایش اعتبار، ۸۰ میلیارد دلار برای صنعت خودرو (به ویژه GM و Chrysler)، ۶۸ میلیارد دلار برای تثبیت AIG و ۴۶ میلیارد دلار برای برنامه‌های پیشگیری از توقیف خانه‌ها مانند «خانه قابل تحمل» هزینه شد.

شرایط TARP همچنین شامل محدودیت‌هایی در مزایای مالیاتی شرکت‌ها و محدود کردن پاداش‌های مدیران ارشد بود، هرچند برخی شرکت‌ها در سال ۲۰۰۹ حدود ۲۰ میلیارد دلار به افراد کلیدی پرداخت کردند که به طنز به آن «پاداش‌های TARP» گفته شد.

ارزیابی تأثیر و میراث TARP

وزارت خزانه‌داری اعلام کرد که سرمایه‌گذاری‌ها بیش از ۱۱ میلیارد دلار سود برای مالیات‌دهندگان ایجاد کرده است. برنامه TARP همچنین به نجات صنعت خودرو، حفظ بیش از یک میلیون شغل، تثبیت بانک‌ها و بازگرداندن اعتبار برای افراد و شرکت‌ها کمک کرد.

با این حال، TARP هنوز محل بحث است. طرفداران معتقدند که این برنامه سیستم مالی آمریکا را نجات داد و بحران را کوتاه‌تر کرد، در حالی که منتقدان می‌گویند کمک‌های بدون شرط TARP تنها رفتارهای پرریسک را پاداش داد و پیام خطرناکی ایجاد کرد: «بی‌مسئولیت عمل کنید و ما کمک می‌کنیم».

علاوه بر این، TARP محبوبیت دولت در میان مردم آمریکا را افزایش نداد، زیرا وال‌استریت سود برد و پاداش‌های مشهوری پرداخت شد، در حالی که بسیاری از افراد با بدهی، بیکاری و توقیف خانه‌ها دست و پنجه نرم می‌کردند.