اسپرد چیست؟

قیمت پیشنهادی خرید (Bid Price) بیشترین قیمتی است که یک خریدار مایل به پرداخت آن است، قیمت پیشنهادی فروش (Ask Price) کمترین قیمتی است که یک فروشنده مایل به پذیرش آن است، و اختلاف قیمتی (Spread) تفاوت میان این دو قیمت می‌باشد.

تعداد کمی از اصطلاحات در امور مالی به اندازه‌ی واژه‌ی «اسپرد (Spread)» می‌توانند گیج‌کننده باشند. این واژه معانی گوناگونی دارد و هر یک برای درک پویایی‌های بازار و استراتژی‌های سرمایه‌گذاری اهمیت حیاتی دارد. شناخت اسپردها برای تقریباً تمام جنبه‌های بازارهای مالی اهمیت دارد؛ از تفاوت میان قیمت خرید و فروش گرفته تا استراتژی‌های پیچیده‌تر در بازار اختیار معامله (Options).

در حوزه‌ی مالی، اسپرد معمولاً به نوعی تفاوت یا فاصله بین دو مقدار مرتبط اشاره دارد. در معاملات سهام، اسپرد عموماً به اختلاف میان قیمت خرید و قیمت فروش گفته می‌شود. در اوراق قرضه، این اصطلاح تفاوت بازدهی بین دو اوراق بهادار را نشان می‌دهد. معامله‌گران اختیار معامله از اسپرد برای ایجاد استراتژی‌های مدیریت ریسک پیچیده استفاده می‌کنند، در حالی که معامله‌گران بازار ارز (Forex) بر تفاوت میان جفت‌ارزها تمرکز دارند.

درک انواع مختلف اسپرد برای هرکسی که می‌خواهد به‌طور مؤثر در بازارهای مالی فعالیت کند حیاتی است. اسپردها بر هزینه معاملات، نقدشوندگی بازار، سطح ریسک، و فرصت‌های سوددهی تأثیر مستقیم دارند. در ادامه، ما هرگونه ابهام میان این معانی را برطرف کرده و اهمیت آن‌ها را برای سرمایه‌گذاران توضیح می‌دهیم.

نکات کلیدی

• اصطلاح «اسپرد» در امور مالی به‌طور کلی به تفاوت بین دو مقدار مرتبط اشاره دارد، اما معنای دقیق آن در بازارها و زمینه‌های معاملاتی مختلف فرق می‌کند.
• در معاملات سهام، اسپرد خرید و فروش (Bid-Ask Spread) اختلاف بین بیشترین قیمتی است که خریدار مایل به پرداخت آن است و کمترین قیمتی که فروشنده مایل به پذیرش آن است؛ که به عنوان شاخصی از نقدشوندگی عمل می‌کند.
• در بازار اوراق قرضه، اسپرد معمولاً تفاوت بازدهی بین دو ورقه بهادار را اندازه می‌گیرد و برای ارزیابی ریسک نسبی یا ارزش بین سرمایه‌گذاری‌های با درآمد ثابت به‌کار می‌رود.
• در معاملات اختیار معامله (Options)، اسپردها به استراتژی‌هایی شامل چندین قرارداد اختیار معامله اشاره دارند که برای مدیریت ریسک یا سفته‌بازی بر حرکت قیمت با زیان محدود طراحی شده‌اند.

درک اسپردها

اسپردها همانند خون در رگ‌های بازارهای مالی جریان دارند. آن‌ها به‌طور هم‌زمان در مورد نقدشوندگی، تمایل به ریسک، و کارایی بازار اطلاعات می‌دهند. بیایید انواع اصلی آن‌ها را به ترتیب شرح دهیم:

اوراق بهادار (Securities)

رایج‌ترین نوع اسپرد، اسپرد خرید و فروش (Bid-Ask Spread) است. این همان تفاوت بین بالاترین قیمت خرید (Bid) و پایین‌ترین قیمت فروش (Ask) است. یک اسپرد باریک برای سهام معمولاً نقدشوندگی بالا و هزینه تراکنش پایین را نشان می‌دهد، در حالی که اسپرد وسیع‌تر نشانه‌ی عکس آن است. همچنین اسپرد می‌تواند به اختلاف بین موقعیت فروش (Short) در یک قرارداد آتی یا ارز و موقعیت خرید (Long) در دیگری اشاره داشته باشد. به این حالت، معامله اسپرد (Spread Trade) گفته می‌شود.

اسپردهای بازار اوراق قرضه (Bond Market Spreads)

در بازار اوراق قرضه، اسپرد بازدهی برای اندازه‌گیری تفاوت بازده بین دو ورقه بهادار استفاده می‌شود. معروف‌ترین آن اسپرد بازده (Yield Spread) است که نرخ بهره‌ی دو اوراق با کیفیت اعتباری یا سررسید متفاوت را مقایسه می‌کند. برای مثال، اسپرد بین اوراق قرضه خزانه‌داری ایالات متحده و اوراق شرکتی با سررسید مشابه نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران برای پذیرش ریسک بیشتر بدهی شرکتی چه میزان بازدهی اضافی مطالبه می‌کنند.

وام‌دهی (Lending)

در وام‌دهی، اسپرد به اختلاف بین نرخ بهره وام‌گیرنده و نرخ معیار (Benchmark Yield) برای دریافت وام اشاره دارد. به عنوان مثال، اگر نرخ بهره اصلی ۳٪ باشد و وام‌گیرنده وامی با نرخ ۵٪ دریافت کند، اسپرد برابر با ۲٪ است. از دید مؤسسه مالی، این اسپرد تفاوت میان نرخ بهره‌ای است که از وام‌ها دریافت می‌کند و نرخی که برای سپرده‌ها پرداخت می‌کند. این اختلاف، منبع اصلی سود بانک‌ها و مؤسسات اعتباری محسوب می‌شود.

معاملات اختیار (Options Trading)

در بازار اختیار معامله، اسپرد مفهومی متفاوت دارد. در اینجا اسپرد به استراتژی‌هایی اشاره دارد که شامل چندین قرارداد اختیار معامله می‌شوند. این استراتژی‌ها مانند Bull Spread یا Butterfly Spread به معامله‌گران کمک می‌کنند تا ریسک خود را به‌صورت دقیق تنظیم کنند.

بازار ارز خارجی (Forex Markets)

در بازار فارکس، اسپرد تفاوت بین قیمت خرید و فروش جفت‌ارزها را نشان می‌دهد. این اسپردها بر اساس نوسانات بازار و میزان نقدشوندگی تغییر می‌کنند.

۱. اسپردهای بازار سهام (Stock Market Spreads)

اسپرد خرید و فروش (Bid-Ask Spreads)

اکثر اوراق بهادار در بازاری دوطرفه معامله می‌شوند، مانند اغلب سهام، جایی که اسپرد خرید و فروش نشان‌دهنده‌ی تفاوت بین بالاترین قیمت خرید و پایین‌ترین قیمت فروش است. اسپرد خرید و فروش اغلب برای ارزیابی نقدشوندگی یک سهم به‌کار می‌رود.

به عنوان مثال، در بازار سهام، سهامی با نقدشوندگی بالا مانند شرکت اپل (Apple Inc.) ممکن است قیمت خرید (Bid) برابر با ۱۵۰ دلار و قیمت فروش (Ask) برابر با ۱۵۰٫۰۲ دلار داشته باشد، که منجر به اسپردی برابر با ۰٫۰۲ دلار می‌شود. این اسپرد بسیار کم نشان‌دهنده‌ی بازاری با نقدشوندگی بالا و تعداد زیاد خریدار و فروشنده است.

در مقابل، یک سهم با حجم معاملات پایین، مانند یک شرکت کوچک (Small-Cap) ممکن است قیمت خرید ۱۰ دلار و قیمت فروش ۱۰٫۵۰ دلار داشته باشد که اسپردی برابر با ۰٫۵۰ دلار ایجاد می‌کند.

این اسپرد گسترده‌تر نشان‌دهنده‌ی نقدشوندگی پایین‌تر، نوسان بیشتر، و هزینه‌ی بالاتر معاملات برای معامله‌گران است. اسپرد خرید و فروش برای معامله‌گران با فرکانس بالا (High-Frequency Traders) یا بازارسازان (Market Makers) بسیار حیاتی است، زیرا حاشیه سود آنان معمولاً از همین تفاوت‌های کوچک به‌دست می‌آید.

اسپرد قیمتی بین اوراق بهادار (Price Spread Between Securities)

این نوع اسپرد به تفاوت قیمت میان دو سهم اشاره دارد. به عنوان مثال، اسپرد بین قیمت سهام عادی (Common Stock) و سهام ممتاز (Preferred Stock) یک شرکت می‌تواند ترجیحات سرمایه‌گذاران و انتظارات آنان از سود تقسیمی، پتانسیل رشد و میزان ریسک را نشان دهد.

به همین ترتیب، اسپرد میان کلاس‌های مختلف سهام (مانند سهام کلاس A و کلاس B) می‌تواند احساس بازار نسبت به حق رأی یا مسائل کنترلی را منعکس کند.

۲. اسپردهای بازار اوراق قرضه (Bond Market Spreads)

اسپردها در بازار اوراق قرضه شاخص‌هایی حیاتی از ریسک، احساس سرمایه‌گذاران، و وضعیت اقتصادی هستند. این اسپردها تفاوت بین بازدهی دو اوراق قرضه را نشان می‌دهند و معمولاً بازتابی از سطح متفاوت ریسک اعتباری، سررسید، یا نقدشوندگی هستند. درک این اسپردها برای سرمایه‌گذاران بسیار مهم است تا بتوانند تعادل میان ریسک و بازده را در سبد درآمد ثابت خود ارزیابی کنند.

اسپرد بازدهی (Yield Spreads)

اسپرد بازده یا نرخ بهره از تفاوت بین بازدهی اوراق قرضه با نوع، گروه، تاریخ سررسید یا ناشر متفاوت به‌وجود می‌آید. یکی از معروف‌ترین مثال‌ها، اسپرد منحنی بازدهی (Yield Curve Spread) بین اوراق خزانه‌داری بلندمدت و کوتاه‌مدت است (برای مثال، بازدهی اوراق ۱۰ ساله منهای بازدهی اوراق ۲ ساله خزانه‌داری).

این اسپردها با کسر بازدهی یک ابزار از دیگری محاسبه شده و معمولاً به صورت نقطه پایه (Basis Points) یا درصد بیان می‌شوند.

اسپردهای بازدهی مبنایی هستند برای تحلیل اینکه چرا تفاوت‌هایی در بازده وجود دارد — خواه به دلیل سررسید، ناشر یا شرایط اقتصادی. به عنوان مثال، افزایش فاصله‌ی منحنی بازدهی اغلب نشانه‌ی انتظار رشد اقتصادی است، در حالی که کاهش آن معمولاً بیانگر نگرانی از رکود اقتصادی است.

اسپرد اعتباری (Credit Spreads)

نوعی از اسپرد بازده، اسپرد اعتباری است که به تفاوت بازده بین دو اوراق با سررسید مشابه ولی با کیفیت اعتباری متفاوت اشاره دارد. این تفاوت معمولاً به صورت اختلاف بین بازده اوراق قرضه شرکتی و اوراق بدون ریسک دولتی (مانند خزانه‌داری ایالات متحده) بیان می‌شود.

برای مثال، اگر بازدهی یک اوراق خزانه‌داری ۱۰ ساله ۳٪ باشد و بازدهی یک اوراق قرضه شرکتی ۱۰ ساله از شرکت فرضی XYZ برابر با ۵٪ باشد، آنگاه اسپرد اعتباری ۲٪ است. این اسپرد، پاداشی است که سرمایه‌گذاران برای پذیرش ریسک نکول شرکت مطالبه می‌کنند. هرچه اسپرد اعتباری بیشتر باشد، ریسک درک‌شده بالاتر است، که ممکن است ناشی از رتبه اعتباری پایین‌تر یا بی‌ثباتی اقتصادی باشد.

در زمان بحران مالی سال ۲۰۰۸، اسپردهای اعتباری به‌شدت افزایش یافتند، زیرا سرمایه‌گذاران برای جبران ریسک بالای نکول شرکت‌ها، بازدهی بیشتری مطالبه می‌کردند.

اسپرد نقدشوندگی (Liquidity Spreads)

این نوع اسپرد به تفاوت بازده بین دو اوراق قرضه مشابه اما با میزان نقدشوندگی متفاوت اشاره دارد. اوراقی که نقدشوندگی پایین‌تری دارد معمولاً بازدهی بالاتری ارائه می‌دهد تا سرمایه‌گذاران را برای دشواری در خرید یا فروش سریع بدون تأثیر بر قیمت جبران کند.

در دوره‌های استرس مالی یا بی‌ثباتی بازار، اسپرد نقدشوندگی معمولاً افزایش می‌یابد، زیرا سرمایه‌گذاران دارایی‌های با نقدشوندگی بیشتر را ترجیح می‌دهند. برعکس، در زمان ثبات بازار، این اسپردها معمولاً کاهش می‌یابند.

اسپرد سوآپ (Swap Spreads)

اسپرد سوآپ، تفاوت بین بازده اوراق با نرخ ثابت (مانند اوراق خزانه‌داری) و نرخ ثابت یک قرارداد سوآپ نرخ بهره (Interest Rate Swap) است. این اسپرد هزینه‌ی تبدیل پرداخت‌های بهره ثابت به شناور را نشان می‌دهد و به‌عنوان شاخصی از ریسک اعتباری در بازار بین‌بانکی استفاده می‌شود. افزایش اسپرد سوآپ می‌تواند بیانگر افزایش نگرانی در مورد ریسک نکول طرف مقابل (Counterparty Risk) در سیستم مالی باشد.

نکته‌ی سریع (Fast Fact)

بازار بین‌بانکی (Interbank Market) شبکه‌ای جهانی است که در آن بانک‌ها به یکدیگر وام می‌دهند و از یکدیگر وام می‌گیرند، معمولاً برای دوره‌های کوتاه‌مدت. این بازار نقش حیاتی در حفظ نقدشوندگی سیستم مالی ایفا می‌کند، زیرا به بانک‌ها اجازه می‌دهد نیازهای تأمین مالی روزانه و الزامات ذخیره (Reserve Requirements) خود را مدیریت کنند. نرخ‌های بهره در بازار بین‌بانکی، مانند SOFR (Secured Overnight Financing Rate)، به‌عنوان نرخ‌های مرجع برای بسیاری از ابزارها و محصولات مالی دیگر نیز عمل می‌کنند.

اسپرد Z (Z-Spread)

Z-Spread یا اسپرد با نوسان صفر (Zero-Volatility Spread)، مقداری ثابت از اسپرد است که باید به منحنی بازده بدون ریسک خزانه‌داری اضافه شود تا جریان‌های نقدی (Cash Flows) یک اوراق قرضه به ارزش فعلی (Present Value) معادل با قیمت بازار فعلی آن اوراق تنزیل شوند. این نوع اسپرد به‌ویژه برای اوراق دارای جریان‌های نقدی پیچیده مانند اوراق بهادار با پشتوانه وام مسکن (MBS) یا اوراق دارای اختیارهای تعبیه‌شده (Embedded Options) بسیار مفید است.

برای مثال، فرض کنید یک اوراق قرضه شرکتی با قیمت معامله ۱۰۵ دلار، ارزش اسمی ۱۰۰ دلار و نرخ کوپن ۵٪ دارد. برای تعیین Z-Spread، سرمایه‌گذار باید مقدار اسپردی را محاسبه کند که وقتی به منحنی بازده خزانه‌داری افزوده می‌شود، ارزش فعلی جریان‌های نقدی اوراق دقیقاً برابر با قیمت بازار آن (۱۰۵ دلار) شود. اگر Z-Spread برابر با ۱٫۵٪ باشد، به این معناست که در سراسر منحنی بازده خزانه‌داری، این اوراق ۱٫۵٪ بازدهی اضافی نسبت به اوراق بدون ریسک ارائه می‌دهد تا ریسک اعتباری و سایر عوامل را جبران کند.

بنابراین، Z-Spread معمولاً توسط معامله‌گران بازار درآمد ثابت (Fixed-Income Traders) برای ارزیابی ارزش نسبی اوراق قرضه مورد استفاده قرار می‌گیرد، به‌ویژه زمانی که اوراق دارای کیفیت اعتباری مشابه اما ساختارهای متفاوت هستند.

اسپرد تعدیل‌شده بر اساس اختیار (Option-Adjusted Spread - OAS)

اسپرد تعدیل‌شده بر اساس اختیار یا OAS، نسخه‌ی اصلاح‌شده‌ای از Z-Spread است که تأثیر اختیارهای تعبیه‌شده در اوراق قرضه را در نظر می‌گیرد. در نتیجه، این اسپرد بیانگر تفاوت بازدهی اوراق نسبت به نرخ بدون ریسک در صورتی است که اوراق هیچ اختیار خرید یا فروشی (Call/Put Options) نداشته باشد.

برای مثال، فرض کنید یک اوراق قرضه قابل بازخرید (Callable Bond) از شرکت ABC با سررسید ۱۰ ساله و نرخ کوپن ۶٪ وجود دارد. این اوراق ممکن است دارای Z-Spread معادل ۲٪ باشد، اما چون ناشر (Issuer) اختیار دارد که اوراق را پس از پنج سال بازخرید کند، OAS واقعی ممکن است کمتر باشد، مثلاً ۱٫۵٪، زیرا ارزش اختیار خرید (Call Option) از بازده کلی می‌کاهد.

این محاسبه به سرمایه‌گذاران درک شفاف‌تری از ریسک واقعی اعتباری و نقدشوندگی اوراق می‌دهد، زیرا تأثیر گزینه‌های تعبیه‌شده حذف شده است. سرمایه‌گذاران از OAS برای مقایسه‌ی اوراق با ساختارهای متفاوت و گزینه‌های گوناگون استفاده می‌کنند تا تصمیمات سرمایه‌گذاری دقیق‌تری بگیرند.

۳. اسپردهای وام‌دهی (Lending Spreads)

اسپردهای وام‌دهی تفاوت بین نرخ بهره‌ای است که وام‌دهنده از وام‌گیرندگان دریافت می‌کند و هزینه‌ی تأمین منابع مالی برای آن وام‌دهنده. در حالی که اسپردهای اوراق قرضه در بخش‌های قبل توضیح داده شد، اسپردهای وام‌دهی به طور خاص بر حاشیه سود در انواع مختلف وام‌ها مانند وام مسکن، وام شخصی و وام شرکتی تمرکز دارند.

این اسپردها شاخصی کلیدی از سودآوری مؤسسات مالی هستند، زیرا اختلاف بین درآمد بهره و هزینه‌ی تأمین منابع را نشان می‌دهند.

در ادامه، انواع اصلی اسپردهای وام‌دهی توضیح داده می‌شود:

اسپرد وام‌دهی بانکی (Bank Lending Spread)

که با عنوان حاشیه خالص بهره (Net Interest Margin) نیز شناخته می‌شود، این اسپرد تفاوت بین نرخ بهره‌ی وام‌های اعطایی بانک‌ها (مانند وام مسکن یا وام تجاری) و نرخی که بانک برای تأمین منابع خود پرداخت می‌کند را نشان می‌دهد.

این تفاوت معمولاً در مقایسه با یک نرخ معیار مانند نرخ وجوه فدرال (Federal Funds Rate) اندازه‌گیری می‌شود.

هرچه اسپرد وام‌دهی بانکی بیشتر باشد، سودآوری بانک بالاتر است، زیرا درآمد بهره از وام‌ها نسبت به هزینه‌ی استقراض آن افزایش یافته است. برعکس، اگر این اسپرد کاهش یابد، نشانه‌ی رقابت بیشتر یا افزایش هزینه‌ی تأمین مالی است که در نتیجه حاشیه سود بانک را کاهش می‌دهد.

اسپرد وام مسکن (Mortgage Spread)

در بازار وام مسکن، اسپرد بین نرخ وام مسکن و نرخ معیار (مانند بازده اوراق خزانه‌داری ۱۰ ساله) نشان‌دهنده‌ی حق بیمه ریسک (Risk Premium) و هزینه‌ی ایجاد و سرویس‌دهی وام‌های مسکن است.

عوامل متعددی مانند ریسک اعتباری وام‌گیرندگان، نقدشوندگی بازار، و شرایط اقتصادی بر میزان این اسپرد تأثیر می‌گذارند. افزایش اسپرد وام مسکن معمولاً بیانگر محیطی محتاطانه‌تر در اعطای وام است، زیرا وام‌دهندگان نرخ‌های بالاتری برای جبران ریسک‌های درک‌شده مطالبه می‌کنند.

اسپرد وام شرکتی (Corporate Loan Spread)

این اسپرد تفاوت بین نرخ بهره‌ی وام‌های شرکتی و نرخ بهره‌ای است که مؤسسه‌ی وام‌دهنده برای تأمین منابع خود پرداخت می‌کند.

افزایش اسپرد وام شرکتی معمولاً نشانگر افزایش ریسک اعتباری یا عدم اطمینان اقتصادی است همان‌طور که در سایر انواع اسپرد نیز مشاهده می‌شود. برعکس، کاهش آن می‌تواند نشان دهد که اعتماد بازار به وضعیت مالی شرکت‌ها افزایش یافته است.

۴. اسپردهای اختیار معامله (Option Spreads)

در بازار اختیار معامله، واژه‌ی اسپرد (Spread) به ترکیب یا جفت‌کردن دو یا چند قرارداد اختیار (Options) با قیمت‌های اعمال (Strike Prices) یا تاریخ‌های سررسید متفاوت اشاره دارد. اسپردهای اختیار معامله معمولاً برای کاهش ریسک، کنترل هزینه‌ی ورود به معامله، یا اجرای استراتژی‌های خاص بازار به‌کار می‌روند.

در ادامه، پرکاربردترین انواع اسپردهای اختیار معامله معرفی می‌شوند:

اسپرد خرید (Call Spread)

اسپرد خرید زمانی ایجاد می‌شود که سرمایه‌گذار یک اختیار خرید (Call Option) را می‌خرد و یک اختیار خرید دیگر را با قیمت اعمال بالاتر (Higher Strike Price) به‌طور هم‌زمان می‌فروشد. هر دو اختیار معمولاً تاریخ انقضای یکسانی دارند.

این استراتژی زمانی به‌کار می‌رود که سرمایه‌گذار انتظار دارد قیمت دارایی پایه به‌صورت ملایم افزایش یابد، اما نه به اندازه‌ای که ارزش پرداخت حق بیمه‌ی کامل برای اختیار خرید تنها را داشته باشد.

به عنوان مثال:

فرض کنید سهام شرکت XYZ در حال حاضر ۱۰۰ دلار معامله می‌شود. سرمایه‌گذار ممکن است یک اختیار خرید با قیمت اعمال ۱۰۰ دلار بخرد و همزمان یک اختیار خرید دیگر با قیمت اعمال ۱۱۰ دلار بفروشد. اگر در زمان سررسید قیمت سهام به ۱۱۰ دلار یا بیشتر برسد، سرمایه‌گذار سود خود را در آن سطح قفل می‌کند، در حالی که هزینه‌ی اولیه‌ی معامله نسبت به خرید تنها یک اختیار خرید کاهش یافته است.

اسپرد فروش (Put Spread)

در این حالت، سرمایه‌گذار یک اختیار فروش (Put Option) را می‌خرد و همزمان یک اختیار فروش دیگر با قیمت اعمال پایین‌تر (Lower Strike Price) را می‌فروشد. این استراتژی معمولاً زمانی استفاده می‌شود که معامله‌گر انتظار دارد قیمت دارایی کاهش یابد اما نه به شدت زیاد.

مثال: اگر سهام XYZ در حال حاضر ۱۰۰ دلار باشد، سرمایه‌گذار می‌تواند یک اختیار فروش با قیمت اعمال ۱۰۰ دلار بخرد و در همان زمان یک اختیار فروش با قیمت اعمال ۹۰ دلار بفروشد. در صورتی که قیمت سهام تا ۹۰ دلار یا کمتر کاهش یابد، سود معامله‌گر در آن سطح ثابت می‌شود (Capped Profit)، در حالی که هزینه‌ی اولیه‌ی پرداختی نسبت به خرید تنها یک اختیار فروش کمتر است.

اسپرد پروانه‌ای (Butterfly Spread)

اسپرد پروانه‌ای ترکیبی است از دو اسپرد خرید یا دو اسپرد فروش که برای کسب سود از حرکت محدود قیمت طراحی شده است. در این استراتژی، معامله‌گر انتظار دارد قیمت دارایی پایه در محدوده‌ای مشخص باقی بماند.

مثال با اختیار خرید (Call Butterfly): سرمایه‌گذار یک اختیار خرید با قیمت اعمال ۹۰ دلار می‌خرد، دو اختیار خرید با قیمت اعمال ۱۰۰ دلار می‌فروشد، و یک اختیار خرید دیگر با قیمت اعمال ۱۱۰ دلار می‌خرد.

اگر قیمت در زمان سررسید نزدیک به ۱۰۰ دلار باقی بماند، سود معامله‌گر به حداکثر می‌رسد، اما در صورتی که قیمت به‌طور قابل‌توجهی بالا یا پایین برود، ضرر معامله محدود و از پیش مشخص است.

اسپرد تقویمی (Calendar Spread)

در این نوع اسپرد، سرمایه‌گذار اختیارهایی با همان قیمت اعمال ولی تاریخ‌های انقضای متفاوت را خرید و فروش می‌کند. هدف از این استراتژی بهره‌برداری از تفاوت در سرعت زوال ارزش زمانی (Time Decay) میان اختیارهای کوتاه‌مدت و بلندمدت است.

به عنوان مثال، معامله‌گر ممکن است یک اختیار خرید بلندمدت‌تر بخرد و همزمان اختیار خرید کوتاه‌مدت‌تر را بفروشد. اگر قیمت دارایی پایه در نزدیکی قیمت اعمال باقی بماند، اختیار کوتاه‌مدت سریع‌تر ارزش خود را از دست می‌دهد و به این ترتیب معامله‌گر سود می‌برد.

اسپرد جعبه‌ای (Box Spread)

اسپرد جعبه‌ای ترکیبی از اسپرد خرید و اسپرد فروش است که در واقع بازدهی بدون ریسک (Risk-Free Arbitrage) ایجاد می‌کند در تئوری، نتیجه‌ی نهایی برابر با اختلاف بین قیمت‌های اعمال اختیارها خواهد بود.

در عمل، معامله‌گران حرفه‌ای از اسپرد جعبه‌ای برای آربیتراژ نرخ بهره (Interest Rate Arbitrage) استفاده می‌کنند، زیرا اگر قیمت اسپرد با ارزش تئوریک آن متفاوت باشد، می‌توان از این اختلاف برای کسب سود بدون ریسک استفاده کرد.

۵. اسپردهای کالا و ارز (Commodity and Currency Spreads)

در بازارهای کالا (Commodities) و ارز (Forex)، اصطلاح اسپرد کاربردهای ویژه‌ای دارد که به تفاوت قیمت بین ابزارهای مرتبط اشاره دارد. در این بازارها، اسپردها برای پوشش ریسک (Hedging)، آربیتراژ (Arbitrage) یا بیان دیدگاه معامله‌گر نسبت به جهت حرکت نسبی قیمت‌ها به‌کار می‌روند.

اسپرد کالا (Commodity Spread)

در بازار کالا، اسپرد نشان‌دهنده‌ی تفاوت بین دو قرارداد آتی (Futures Contracts) است خواه از یک کالا باشند یا از دو کالای متفاوت. این نوع اسپرد به معامله‌گران اجازه می‌دهد که ریسک نوسان کلی قیمت کالا را کاهش داده و در عوض بر تفاوت قیمتی بین دو موقعیت تمرکز کنند.

انواع اصلی اسپردهای کالا عبارت‌اند از:

الف) اسپرد تقویمی کالا (Calendar Spread)

در این نوع، معامله‌گر دو قرارداد آتی از یک کالا را با تاریخ‌های تحویل متفاوت معامله می‌کند. به عنوان مثال، ممکن است قرارداد آتی نفت خام برای ماه مارس خریداری و همزمان قرارداد آتی همان کالا برای ماه ژوئن فروخته شود. هدف این است که از تغییر در ساختار منحنی آتی (Futures Curve) یا تفاوت قیمت بین ماه‌های تحویل سود کسب شود.

زمانی که بازار در وضعیت کانتانگو (Contango) است یعنی قراردادهای با سررسید بلندتر قیمت بالاتری دارند ممکن است اسپرد مثبت باشد. در مقابل، در وضعیت بک‌واردیشن (Backwardation) که قراردادهای کوتاه‌مدت گران‌ترند، اسپرد منفی خواهد بود.

ب) اسپرد بین‌کالایی (Inter-Commodity Spread)

در این حالت، معامله‌گر قراردادهای آتی دو کالای متفاوت ولی مرتبط را با یکدیگر ترکیب می‌کند. برای مثال، اسپرد بین نفت خام و بنزین (Crack Spread) یا بین ذرت و سویا (Corn-Soybean Spread).

در مورد نفت، معامله‌گر ممکن است قرارداد آتی نفت خام را بخرد و در برابر آن قرارداد آتی بنزین را بفروشد تا از تغییر در حاشیه پالایش (Refining Margin) سود ببرد. این نوع اسپرد برای پالایشگاه‌ها و تولیدکنندگان انرژی اهمیت زیادی دارد، زیرا مستقیماً بر سودآوری آن‌ها اثر می‌گذارد.

اسپرد ارز (Currency Spread)

در بازار ارز، اسپرد به طور معمول به تفاوت بین قیمت خرید (Bid) و قیمت فروش (Ask) یک جفت‌ارز اشاره دارد. این تفاوت اساس درآمد کارگزاران فارکس (Forex Brokers) است و همچنین معیاری برای نقدشوندگی بازار ارز محسوب می‌شود.

برای مثال، جفت‌ارز EUR/USD ممکن است با قیمت خرید ۱٫۱۰۱۰ و قیمت فروش ۱٫۱۰۱۲ معامله شود. در این حالت، اسپرد برابر با ۰٫۰۰۰۲ یا ۲ پیپ (Pips) است. در جفت‌ارزهای اصلی مانند EUR/USD یا USD/JPY، اسپردها معمولاً بسیار باریک‌اند (۱ تا ۲ پیپ)، اما در ارزهای کمتر معامله‌شده یا پرنوسان ممکن است تا ۲۰ یا حتی ۵۰ پیپ برسند.

افزایش اسپرد معمولاً نشانه‌ی افزایش نوسان بازار یا کاهش نقدشوندگی است مانند زمانی که رویدادهای اقتصادی مهم یا تصمیمات نرخ بهره اعلام می‌شوند.

۶. نحوه‌ی محاسبه اسپرد در امور مالی

به‌صورت پایه‌ای، اسپرد (Spread) به‌عنوان تفاوت بین دو قیمت تعریف می‌شود. فرمول کلی محاسبه آن چنین است:

اسپرد = قیمت فروش (Ask) – قیمت خرید (Bid)

در بازار سهام یا ارز، این مقدار نشان‌دهنده‌ی هزینه معامله (Transaction Cost) است. برای مثال، اگر در جفت‌ارز EUR/USD، قیمت خرید ۱٫۱۰۱۰ و قیمت فروش ۱٫۱۰۱۲ باشد، اسپرد برابر با ۰٫۰۰۰۲ یا ۲ پیپ است.

در معاملات آپشن (Options)، اسپرد به تفاوت بین قیمت دو قرارداد اختیار معامله اشاره دارد. برای مثال، اگر یک اختیار خرید (Call) در قیمت ۵ دلار خریداری شود و اختیار دیگری در قیمت ۳ دلار فروخته شود، اسپرد برابر با ۲ دلار است.

۷. اسپرد آتی‌ها (Futures Spread)

اسپرد آتی‌ها نوعی استراتژی معاملاتی است که هدف آن سودبردن از تغییر در اختلاف قیمت بین دو قرارداد آتی است. معامله‌گر در این حالت همزمان دو موقعیت می‌گیرد:

• موقعیت خرید (Long) در یک قرارداد آتی،
• و موقعیت فروش (Short) در قرارداد آتی دیگر.

این دو قرارداد ممکن است:

• مربوط به ماه‌های مختلف تحویل از یک کالا باشند (اسپرد تقویمی)، یا
• مربوط به دو کالای متفاوت اما مرتبط باشند (اسپرد بین‌کالایی).

هدف این است که از تغییر در نسبت قیمت‌ها سود حاصل شود، نه از جهت حرکت کلی بازار. به‌دلیل معامله همزمان دو قرارداد، اسپرد آتی‌ها نوسان قیمتی کمتر و ریسک پایین‌تری نسبت به موقعیت‌های تک‌بعدی دارند.

۸. اسپرد بدهی (Debit Spread)

اصطلاح Debit Spread در استراتژی‌های اختیار معامله (Options Strategies) به حالتی اشاره دارد که سرمایه‌گذار به‌طور همزمان یک اختیار را می‌خرد و اختیار دیگری از همان نوع را می‌فروشد، اما نتیجه‌ی خالص آن خروج وجه نقد از حساب معامله‌گر (Debit) است.

در این استراتژی، اختیار خرید یا فروش با قیمت اعمال مطلوب‌تر (More Favorable Strike Price) خریداری می‌شود و اختیار دیگر با قیمت اعمال نامطلوب‌تر (Less Favorable Strike Price) فروخته می‌شود.

به این ترتیب، معامله‌گر از یک حرکت جهت‌دار محدود در دارایی پایه سود می‌برد و در عین حال زیان و تأثیر زوال زمانی (Time Decay) را نیز محدود می‌کند.

مثال:

فرض کنید سهام شرکت ABC در قیمت ۵۰ دلار معامله می‌شود. سرمایه‌گذار انتظار افزایش ملایمی دارد، بنابراین یک Bull Call Spread ایجاد می‌کند:

• خرید اختیار خرید با قیمت اعمال ۵۰ دلار به قیمت ۳ دلار،
• فروش اختیار خرید با قیمت اعمال ۵۵ دلار به قیمت ۱ دلار.

هزینه خالص (Debit) برابر است با: ۳ – ۱ = ۲ دلار. حداکثر سود زمانی محقق می‌شود که قیمت سهم در زمان سررسید بالاتر از ۵۵ دلار باشد و سود برابر است با اختلاف بین دو قیمت اعمال (۵ دلار) منهای هزینه خالص (۲ دلار)، یعنی ۳ دلار. حداکثر زیان نیز برابر است با همان ۲ دلار پرداخت‌شده.

۹. جمع‌بندی نهایی (The Bottom Line)

در امور مالی، اسپرد (Spread) به معنی اختلاف یا فاصله بین دو قیمت، نرخ یا بازدهی است. رایج‌ترین نوع آن اسپرد خرید و فروش (Bid-Ask Spread) است، یعنی تفاوت بین قیمتی که خریداران مایل به پرداخت آن هستند و قیمتی که فروشندگان حاضر به قبول آن‌اند.

اما مفهوم اسپرد محدود به بازار سهام نیست — بلکه در انواع مختلف معاملات مالی کاربرد دارد:

• در بازار بدهی‌ها و اوراق قرضه (Bond Market)، اسپرد بازدهی بین اوراق با ریسک‌های متفاوت معیار مهمی برای سنجش درک بازار از ریسک اعتباری و شرایط اقتصادی است.
• در بازار وام‌ها و اعتبارات (Lending Market)، تفاوت بین نرخ سودی که بانک از وام‌گیرندگان می‌گیرد و نرخی که به سپرده‌گذاران می‌پردازد، عامل اصلی سودآوری مؤسسات مالی است.
• در بازار ارز (Forex)، اسپرد میان قیمت خرید و فروش، هزینه واقعی معاملات و شاخص نقدشوندگی است.

به‌طور کلی، اسپردها در تمامی این بازارها نقش کلیدی در تحلیل مالی، ارزیابی ریسک و سنجش کارایی بازار ایفا می‌کنند. در واقع، بدون درک درست از مفهوم اسپرد، تحلیل ساختار قیمت و نقدینگی در هیچ بازار مالی ممکن نیست.