بدهی‌های باطنی چیست؟

بدهی‌های باطنی (Esoteric Debt) به ابزارهای بدهی و سایر سرمایه‌گذاری‌ها (به نام دارایی‌های باطنی) اشاره دارد که به گونه‌ای ساختاربندی شده‌اند که تنها تعداد کمی از افراد به طور کامل آن‌ها را درک می‌کنند. بدهی‌های باطنی پیچیده هستند و می‌توانند محصول فرآیند اوراق‌سازی (securitization) باشند یا صرفاً از طریق یک ترتیب مالی پیچیده به وجود آیند. به همین دلیل، قیمت‌گذاری این اوراق می‌تواند مورد مناقشه باشد یا به نظر می‌رسد که تنها برای تعداد محدودی از شرکت‌کنندگان در بازار شناخته شده است. علاوه بر این، ساختار این ابزارها ممکن است در زمان عملکرد صحیح، پروفایل ریسک/بازده به ظاهر جذابی نسبت به سایر سرمایه‌گذاری‌ها ارائه دهد، اما در زمان اختلال در بازارها می‌تواند به نقدینگی پایین و مشکلات قیمت‌گذاری منجر شود.

نکات کلیدی

• بدهی‌های باطنی به بدهی‌ها یا سایر ابزارهای مالی اشاره دارند که دارای ساختار پیچیده‌ای هستند و تنها توسط تعداد کمی از افراد با دانش تخصصی به درستی درک می‌شوند.
• به دلیل غیرشفاف بودن، ارزش منصفانه واقعی و پروفایل ریسک/بازده آن‌ها می‌تواند ناشناخته یا گمراه‌کننده برای شرکت‌کنندگان در بازار باشد.
• قیمت‌گذاری نادرست و مدیریت ناکافی ریسک این موقعیت‌ها، در نتیجه، به بحران‌های مالی و زیان‌های بزرگ منجر شده است زمانی که سرمایه‌گذاری‌های باطنی به‌گونه‌ای که تبلیغ شده‌اند عمل نمی‌کنند.
• بدهی‌های باطنی اغلب از طریق فرآیند اوراق‌سازی یا به شکل قراردادهای مشتقه به وجود می‌آیند.

درک بدهی‌های باطنی

بدهی‌های باطنی می‌توانند به طیف وسیعی از سرمایه‌گذاری‌های بدهی اشاره داشته باشند. برخی از آن‌ها بر اساس وثیقه‌ای هستند که پایه‌ای سنتی برای عرضه اوراق قرضه یا سایر اوراق بدهی نیست، مانند اختراعات، هزینه‌ها، توافق‌نامه‌های مجوز و غیره. برخی دیگر شرایط پرداخت پیچیده‌ای را به شرکت صادرکننده ارائه می‌دهند. به عنوان مثال، اوراق پرداخت در نوع (Pay-in-kind toggle notes) اوراق بدهی هستند که به شرکت اجازه می‌دهند بین دو گزینه جابجا شود—یکی پرداخت سود و دیگری پذیرش بدهی اضافی به دارنده اوراق. این سرمایه‌گذاری‌ها با ریسک‌های بالاتری همراه هستند و بنابراین بازده بالاتری نسبت به اوراق قرضه معمولی یا حتی اوراق قرضه بی‌کیفیت (junk bonds) ارائه می‌دهند. همچنین این ابزارها با مسائل نقدینگی بیشتری همراه هستند، زیرا بازار برای ابزارهای پیچیده حتی در بهترین شرایط نازک است و در دوره‌های عدم اطمینان می‌تواند به طور کامل ناپدید شود. نوع رایجی از بدهی‌های باطنی، اوراق عبوری (pass-through securities) هستند: مجموعه‌ای از اوراق با درآمد ثابت که خود توسط بسته‌ای از دارایی‌ها پشتیبانی می‌شوند. یک واسطه خدماتی پرداخت‌های ماهانه را از صادرکنندگان جمع‌آوری می‌کند و پس از کسر کارمزد، آن‌ها را به دارندگان اوراق عبوری منتقل یا ارسال می‌کند. اوراق با پشتوانه وام مسکن (MBS) نمونه‌ای رایج از اوراق عبوری هستند. ارزش آن‌ها از وام‌های مسکن پرداخت‌نشده به دست می‌آید، که در آن صاحب اوراق، پرداخت‌هایی را بر اساس ادعای جزئی نسبت به پرداخت‌هایی که توسط بدهکاران مختلف انجام می‌شود، دریافت می‌کند. چندین وام مسکن با هم بسته‌بندی می‌شوند و یک مجموعه را تشکیل می‌دهند که بدین ترتیب ریسک را در چندین وام توزیع می‌کند. با این حال، برخی از صاحبان وام مسکن ممکن است خانه خود را بازپرداخت کنند یا بفروشند، به این معنی که وام‌هایشان زودتر پرداخت می‌شود. دیگران ممکن است در بازپرداخت وام خود نکول کنند. این ناشناخته‌ها به مدل‌های قیمت‌گذاری باطنی منجر می‌شوند که می‌توانند بین طرف‌های معامله در این بازار متفاوت باشند. اوراق نرخ حراج (Auction rate securities) نمونه دیگری از ابزار بدهی باطنی هستند که از زمان بحران مالی 2008 عملاً متوقف شده‌اند.

بدهی‌های باطنی و بحران مالی

بحران مالی 2008-2009 برخی از ریسک‌های ذاتی داشتن بدهی‌های باطنی بیش از حد و به طور کلی سرمایه‌گذاری‌های باطنی را به اقتصاد جهانی معرفی کرد. در این دوره، اعتبار به قدری آزادانه جریان داشت که بسیاری از شرکت‌ها و صادرکنندگان شخص ثالث ابزارهای بدهی نوآورانه و خلاقانه‌ای را متناسب با هر آنچه یک سرمایه‌گذار خاص می‌خواست، ایجاد می‌کردند. انگیزه اصلی، البته، کسب درآمد هنگفت از کارمزدها و برآورده کردن نیازهای مالی برخی شرکت‌های ناامید بود، نه به عنوان لطفی به سرمایه‌گذاران. وقتی بازار اعتبار به دلیل تلاش شرکت‌ها برای ارزش‌گذاری دقیق دارایی‌های خود از اوراق با پشتوانه وام مسکن و سوآپ‌های نکول اعتباری متوقف شد، بدهی‌های باطنی عجیب و غریب به قدری پیچیده تلقی شدند که حتی ارزش توجه نداشتند. بنابراین، در حالی که فرآیند کند و دردناکی در نهایت به قیمت‌گذاری و سپس جابجایی اوراق با پشتوانه وام مسکن مشکل‌دار منجر شد، بازار بدهی‌های باطنی به طور کامل متوقف شد. بدون اطلاعات قیمت‌گذاری دقیق، خریداران کمی برای کمک به سرمایه‌گذاران برای جابجایی بدهی‌های باطنی از ترازنامه‌هایشان وجود داشتند. این موضوع بازار اوراق نرخ حراج را که زمانی کمی پرریسک‌تر از بازار پول تلقی می‌شد، از بین برد. کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) در این مورد خاص مداخله کرد تا تسویه‌حساب‌هایی را برای افشای نادرست ریسک اجبار کند، اما همه اشکال بدهی‌های باطنی چنین برخوردی را دریافت نکردند. جالب است که بدهی‌های باطنی اندکی پس از تبدیل بحران مالی به رکود بزرگ دوباره ظاهر شدند. سرمایه‌گذاران که به دنبال بازده بودند، بار دیگر مایل به پذیرش پیچیدگی و ریسک نقدینگی برای بازده بهتر بودند. در حالی که این ابزارهای پیچیده ممکن است در زمان‌های خوب جذاب‌تر از بدهی‌های ساده باشند، اما در زمان تنگنای بازارهای اعتباری می‌توانند مشکلات عظیمی ایجاد کنند.

نتیجه نهایی

بدهی‌های باطنی به ابزارهای مالی پیچیده‌ای اشاره دارند که به دلیل ساختار و قیمت‌گذاری غیرشفافشان، تنها توسط تعداد کمی از افراد با دانش تخصصی قابل درک هستند. این بدهی‌ها اغلب از طریق اوراق‌سازی یا قراردادهای مشتقه ایجاد می‌شوند و با ریسک‌های بالاتر و بازده‌های بالقوه بیشتری نسبت به اوراق قرضه سنتی همراه هستند. با این حال، نقدینگی پایین و مشکلات قیمت‌گذاری آن‌ها، به‌ویژه در زمان‌های اختلال بازار، می‌تواند به زیان‌های قابل‌توجه منجر شود، همان‌طور که در بحران مالی 2008-2009 مشاهده شد. سرمایه‌گذاران باید با احتیاط به این ابزارها نزدیک شوند و تحقیقات جامعی انجام دهند تا ریسک‌های مرتبط را مدیریت کنند.