سوآپ ارزی چیست؟

تعریف

سوآپ‌های ارزی توافق‌هایی هستند بین دو طرف برای مبادله یک ارز با ارز دیگر با نرخ از پیش تعیین‌شده در یک بازه زمانی مشخص.

سوآپ ارزی چیست؟

سوآپ ارزی توافقی است بین دو طرف که بر اساس آن، یک ارز با ارز دیگر با نرخ از پیش تعیین‌شده در یک دوره زمانی مشخص مبادله می‌شود.

این مبادلات فراتر از تغییر ساده واحدهای پولی برای اهداف حسابداری است. در واقع، آن‌ها بخشی اساسی از فعالیت‌های اقتصادی جهانی را شکل می‌دهند، به کسب‌وکارها امکان می‌دهند تا به‌راحتی در مرزهای بین‌المللی فعالیت کنند و ابزارهای قدرتمندی در اختیار بانک‌های مرکزی برای مدیریت سیاست‌های پولی قرار می‌دهند. طبق جدیدترین داده‌های معتبر، حجم روزانه سوآپ‌های ارزی جهانی حدود ۴۰۰ میلیارد دلار یا تقریباً ۵٪ از بازار فارکس به ارزش ۸.۱ تریلیون دلار است.

با اینکه سوآپ‌های ارزی ممکن است پیچیده به نظر برسند، اصول اولیه آن برای هرکسی که در یک فرودگاه خارجی پول خود را با ارز محلی مبادله کرده باشد، آشناست.

نکات کلیدی

• سوآپ ارزی شامل مبادله سود و گاهی اصل پول در یک ارز با همان ارزش در ارز دیگر است.
• شرکت‌هایی که در خارج از کشور فعالیت می‌کنند، اغلب از سوآپ ارزی برای دریافت نرخ‌های وام مطلوب‌تر در ارز محلی نسبت به وام گرفتن از بانک‌های محلی استفاده می‌کنند.
• سوآپ‌های ارزی که به عنوان یک معامله ارزی خارجی در نظر گرفته می‌شوند، از نظر قانونی نیازی به نمایش در ترازنامه شرکت ندارند.
• انواع نرخ بهره در سوآپ‌های ارزی شامل نرخ ثابت به ثابت، نرخ شناور به شناور، یا نرخ ثابت به شناور است.
• سوآپ ارزی با سوآپ‌های فارکس و نرخ بهره متفاوت است.

درک سوآپ‌های ارزی

ارزها ابتدا به‌منظور دور زدن کنترل‌های ارزی، یا محدودیت‌های قانونی بر خرید یا فروش ارزها مبادله می‌شدند. اگرچه کشورهایی با اقتصادهای ضعیف یا در حال توسعه معمولاً از کنترل‌های ارزی برای محدود کردن سفته‌بازی علیه ارزهای خود استفاده می‌کنند، بیشتر اقتصادهای توسعه‌یافته این کنترل‌ها را حذف کرده‌اند.

در نتیجه، سوآپ‌ها اکنون بیشتر برای پوشش سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت و تغییر مواجهه با نرخ بهره طرفین معامله استفاده می‌شوند. شرکت‌هایی که در خارج از کشور فعالیت می‌کنند، معمولاً از سوآپ ارزی برای دستیابی به نرخ‌های وام مطلوب‌تر در ارز محلی استفاده می‌کنند، که ممکن است بهتر از نرخ وام‌گیری از بانک‌های آن کشور باشد.

در یک سوآپ ارزی، طرفین در ابتدا تصمیم می‌گیرند که آیا مقادیر اصلی دو ارز را در ابتدای معامله مبادله کنند یا نه. این مقادیر اصلی نرخ مبادله ضمنی را تعیین می‌کنند. برای مثال، مبادله ۱۰ میلیون یورو با ۱۲.۵ میلیون دلار نرخ مبادله EUR/USD برابر با ۱.۲۵ را نشان می‌دهد.

در سررسید سوآپ، معمولاً همان مقادیر اصلی مجدداً مبادله می‌شوند. این امر ریسک نرخ مبادله را ایجاد می‌کند، زیرا ممکن است نرخ بازار در طول مدت سوآپ به‌طور قابل توجهی از نرخ اولیه ۱.۲۵ منحرف شود.

قیمت‌گذاری سوآپ ارزی

قیمت‌گذاری سوآپ ارزی شبیه به مذاکره بر سر قیمت یک خودرو جدید است. ابتدا با قیمت پایه شروع می‌کنید، سپس با توجه به ویژگی‌های دلخواه و امتیاز اعتباری، هزینه‌ها را اضافه یا کم می‌کنید. نرخ بهره سوآپ ارزی براساس شرایط بازار و وضعیت مالی طرفین شخصی‌سازی می‌شود.

• نقطه شروع: قیمت اولیه سوآپ معمولاً بر اساس نرخ بهره معیار مورد استفاده در امور مالی، مانند نرخ شبانه فدرال رزرو ایالات متحده یا SOFR تعیین می‌شود.
• تنظیمات: این نرخ با تغییرات کوچک که به آن «نقاط پایه» گفته می‌شود، افزایش یا کاهش می‌یابد. این تغییرات به الگوی کلی نرخ‌های بهره در زمان معامله و ریسک اعتباری هر یک از طرفین بستگی دارد.
• قیمت نهایی: نتیجه، نرخ بهره‌ای است که هر طرف در سوآپ ارزی پرداخت خواهد کرد.

نکته: از نظر فنی، عبارت «سوآپ ارزی» تنها به معاملاتی اطلاق می‌شود که شامل مبادله جریان‌های نقدی بر اساس نرخ ثابت به ثابت هستند. سوآپ‌های ارزی که در آن‌ها یکی یا هر دو پرداخت‌ها بر اساس نرخ بهره شناور محاسبه می‌شوند، از نظر دقیق‌تر به عنوان «سوآپ‌های ارز کراس» شناخته می‌شوند. با این حال، در بحث‌های مالی روزمره، این عبارات به طور غیررسمی استفاده می‌شوند و «سوآپ ارزی» به عنوان اصطلاح جامع به کار می‌رود.

چرا شرکت‌ها از سوآپ‌های ارزی استفاده می‌کنند؟

سوآپ‌های ارزی ابزارهای مالی انعطاف‌پذیری هستند که معمولاً برای اهداف زیر استفاده می‌شوند:

• پوشش ریسک ارزی: شرکت‌های چندملیتی از سوآپ‌ها برای مدیریت مواجهه با نوسانات نرخ ارز استفاده می‌کنند.
• دسترسی به بازارهای خارجی: شرکت‌ها می‌توانند به‌طور مؤثر در ارزهای خارجی قرض بگیرند بدون اینکه وارد بازارهای اعتبار خارجی شوند.
• کاهش هزینه‌ها: با دسترسی به بازارهایی که مزیت مقایسه‌ای دارند، شرکت‌ها می‌توانند هزینه‌های قرض‌گیری کلی خود را کاهش دهند.
• مدیریت دارایی‌ها و بدهی‌ها: مؤسسات مالی از سوآپ‌ها برای هماهنگ‌سازی واحد ارزی دارایی‌ها و بدهی‌های خود استفاده می‌کنند.

مراحل یک سوآپ ارزی معمولی

اگرچه سوآپ‌های ارزی ممکن است بسته به طرفین درگیر متفاوت باشند، اما مراحل مشترکی وجود دارد که یک سوآپ ارزی معمولی پیروی می‌کند.

• توافق: دو طرف موافقت می‌کنند تا مبلغ مشخصی از دو ارز مختلف را مبادله کنند. آن‌ها شرایطی مانند نرخ مبادله، مدت زمان و برنامه پرداخت را تعیین می‌کنند.
• مبادله اولیه: در ابتدای سوآپ، مقادیر اصلی طبق نرخ توافقی مبادله می‌شود. هر طرف معادل آن را در ارز دیگر دریافت می‌کند.
• پرداخت‌های بهره: در طول مدت سوآپ، طرفین پرداخت‌های بهره‌ای را مبادله می‌کنند. این پرداخت‌ها معمولاً در فواصل زمانی از پیش تعیین‌شده انجام می‌شود (مثلاً به‌صورت سه‌ماهه یا شش‌ماهه). هر طرف بهره را بر اساس نرخ بهره ارزی که ابتدا دریافت کرده، پرداخت می‌کند.
• سوآپ‌های پیوسته: بسته به ساختار سوآپ، ممکن است مبادلات دوره‌ای از اصل صورت گیرد. این امر به مدیریت نوسانات نرخ ارز در طول زمان کمک می‌کند.
• مبادله نهایی: در سررسید سوآپ، طرفین مقادیر اصلی را مجدداً مبادله می‌کنند. این کار معمولاً با همان نرخ مبادله‌ای که در مبادله اولیه توافق شده است، انجام می‌شود.
• تسویه و خاتمه: هرگونه تعهد باقی‌مانده تسویه می‌شود. این می‌تواند شامل پرداخت‌های نهایی بهره یا تنظیمات برای تغییرات بازار باشد. قرارداد سوآپ به پایان می‌رسد.

شایان ذکر است که انواع مختلفی از سوآپ‌ها بر اساس نیازهای خاص طرفین و شرایط بازار وجود دارد. برخی از سوآپ‌ها همچنین ممکن است گزینه‌هایی برای خاتمه زودهنگام یا بازسازی داشته باشند.

ریسک‌های سوآپ‌های ارزی

همانند هر معامله مالی سفته‌بازی، سوآپ‌های ارزی چندین ریسک دارند. این ریسک‌ها می‌توانند کاهش یابند، اما به طور کامل از بین نمی‌روند.

• ریسک طرف مقابل: این ریسک وجود دارد که یکی از طرفین درگیر در سوآپ نتواند به تعهدات خود عمل کند، که این می‌تواند طرف دیگر را در معرض ضرر مالی قرار دهد. ریسک طرف مقابل با تعامل با مؤسسات مالی معتبر و استفاده از وثیقه یا ضمایم پشتیبانی اعتباری کاهش می‌یابد.
• ریسک نرخ ارز: اگر سوآپ شامل تسویه پرداخت‌ها در یک ارز خاص باشد، تغییرات در نرخ ارز می‌تواند مبلغ نهایی پرداختی را تحت تاثیر قرار دهد. در صورت عدم مدیریت صحیح، این امر می‌تواند منجر به هزینه‌های غیرمنتظره شود.
• ریسک نرخ بهره: نوسانات در نرخ‌های بهره می‌تواند بر ارزش سوآپ تأثیر بگذارد، به‌ویژه اگر یکی از طرفین نرخ بهره شناور داشته باشد. شرکت‌ها باید ریسک نرخ بهره را به دقت مدیریت کنند تا از اثرات منفی آن بر موقعیت مالی خود جلوگیری کنند.
• ریسک نقدینگی: اگر یکی از طرفین بخواهد قبل از سررسید سوآپ از آن خارج شود، ممکن است با کمبود نقدینگی مواجه شود که این امر می‌تواند فرآیند خروج از موقعیت را دشوار یا پرهزینه کند.
• ارزش‌گذاری: پیچیدگی سوآپ‌های ارزی می‌تواند آن‌ها را سخت برای ارزیابی کند، به‌ویژه اگر شامل ارزهای کم‌فعال یا ساختارهای پیچیده باشد. این می‌تواند منجر به نادرستی در گزارش‌های مالی یا چالش‌هایی در مدیریت عملکرد سوآپ در طول زمان شود.

سوآپ‌های ارزی در مقابل سوآپ‌های فارکس و نرخ بهره

سوآپ‌های ارزی گاهی اوقات با سوآپ‌های ارز خارجی (فارکس یا FX) یا سوآپ‌های نرخ بهره اشتباه گرفته می‌شوند. در حالی که سوآپ‌های ارزی شباهت‌هایی با این معاملات دارند، اما تفاوت‌های بنیادی بین آن‌ها وجود دارد.

مدت زمان

سوآپ‌های فارکس عمدتاً برای مدیریت نقدینگی کوتاه‌مدت استفاده می‌شوند و معمولاً کمتر از یک سال به طول می‌انجامند. سوآپ‌های ارزی، در مقابل، میان‌مدت تا بلندمدت هستند و می‌توانند چندین سال طول بکشند. این مدت زمان طولانی‌تر به سوآپ‌های ارزی اجازه می‌دهد تا اهداف استراتژیک وسیع‌تری را پوشش دهند، مانند پوشش در برابر نوسانات مداوم نرخ ارز یا دسترسی به بازارهای سرمایه خارجی.

مراحل

سوآپ‌های فارکس شامل مبادله ساده مقادیر اصلی در ابتدای و پایان قرارداد هستند. سوآپ‌های ارزی معمولاً شامل مبادلات دوره‌ای پرداخت‌های بهره در ارزهای مختلف در طول مدت توافق می‌شوند.

تعداد ارزها

سوآپ‌های نرخ بهره با یک ارز انجام می‌شوند و تمرکز آن‌ها بر مدیریت ریسک نرخ بهره است. سوآپ‌های ارزی کمی پیچیده‌تر هستند زیرا دو ارز را درگیر می‌کنند. این به این معنی است که سوآپ‌های ارزی باید تفاوت‌های نرخ بهره و تغییرات نرخ ارز را در نظر بگیرند.

پرداخت‌های اصل و بهره

سوآپ‌های ارزی از سوآپ‌های فارکس و سوآپ‌های نرخ بهره متمایز هستند زیرا آن‌ها شامل مبادله پرداخت‌های اصل و بهره در ارزهای مختلف در یک دوره زمانی طولانی‌تر می‌شوند. سوآپ‌های فارکس مبادلات ارزی کوتاه‌مدت هستند که بدون پرداخت‌های بهره انجام می‌شوند، در حالی که سوآپ‌های نرخ بهره شامل مبادله پرداخت‌های بهره در همان ارز هستند بدون مبادله اصل.

در حالی که سوآپ‌های نرخ بهره معمولاً از یک مبلغ اصل فرضی فقط برای محاسبه پرداخت‌های بهره استفاده می‌کنند، سوآپ‌های ارزی اغلب شامل مبادله واقعی مقادیر اصلی هستند. این امر سوآپ‌های ارزی را به ابزاری جامع‌تر برای مدیریت همزمان ریسک‌های ارزی و نرخ بهره تبدیل می‌کند.

سوآپ‌های ارزی در مقابل سوآپ‌های ارز خارجی و سوآپ‌های نرخ بهره

گاهی اوقات بین سوآپ‌های فارکس و سوآپ‌های ارزی اشتباه می‌شود، زیرا هر دو در بازارهای ارز خارجی استفاده می‌شوند، و سوآپ‌های ارزی به دلیل ارتباط با نرخ بهره با سوآپ‌های نرخ بهره اشتباه گرفته می‌شوند. با این حال، هر کدام تفاوت‌های کلیدی دارند.

جدول مقایسه سوآپ‌های ارزی، سوآپ‌های فارکس و سوآپ‌های نرخ بهره

مثال سوآپ ارزی

فرض کنید یک شرکت آمریکایی یک وام ۵ ساله به مبلغ ۱۰ میلیون دلار با نرخ بهره ثابت ۳٪ به دلار آمریکا گرفته است. در همین حال، یک شرکت ژاپنی یک وام ۵ ساله به مبلغ ۱ میلیارد ین ژاپن با نرخ بهره ثابت ۱٪ به ین ژاپن گرفته است. نرخ مبادله بین دو ارز ۱ دلار آمریکا = ۱۰۰ ین ژاپن است.

هر دو شرکت می‌خواهند ریسک ارزی خود را مدیریت کنند و از شرایط وام یکدیگر بهره‌مند شوند. برخلاف معاملات ارز خارجی، سوآپ‌های ارزی نیازی به مبادله واقعی مقادیر اصل ندارند. در عوض، مقادیر اصل می‌توانند فرضی باشند و به عنوان مبنای محاسبه پرداخت‌های بهره استفاده شوند.

آنچه که توافق شده است:

• مبلغ فرضی شرکت آمریکایی ۱۰ میلیون دلار است.
• مبلغ فرضی شرکت ژاپنی ۱ میلیارد ین (معادل ۱۰ میلیون دلار با نرخ مبادله فرضی)
• شرکت آمریکایی موافقت می‌کند که ۱٪ بهره بر ۱ میلیارد ین به شرکت ژاپنی پرداخت کند.
• شرکت ژاپنی موافقت می‌کند که ۳٪ بهره بر ۱۰ میلیون دلار به شرکت آمریکایی پرداخت کند.

برای هر یک از پنج سال دوره سوآپ، شرکت آمریکایی ۱٪ × ۱ میلیارد ین = ۱۰ میلیون ین پرداخت می‌کند. در عوض، شرکت ژاپنی ۳٪ × ۱۰ میلیون دلار = ۳۰۰,۰۰۰ دلار هر سال پرداخت می‌کند.

این پرداخت‌ها می‌توانند مستقیماً در ارزهای مربوطه انجام شوند یا به‌صورت خالص محاسبه شده و با استفاده از نرخ مبادله موجود در زمان پرداخت به یک ارز واحد تبدیل شوند. به عنوان مثال، اگر نرخ مبادله هنگام انجام یک پرداخت بهره ۱ دلار آمریکا = ۱۰۰ ین ژاپن باشد (با استفاده از یک عدد گرد برای ساده‌تر کردن محاسبات در زیر)، آنگاه:

• ۱۰ میلیون ین معادل تقریباً ۱۰۰,۰۰۰ دلار خواهد بود.
• پرداخت خالص 1۰۰,۰۰۰ دلار - 3۰۰,۰۰۰ دلار = ۲۰۰,۰۰۰ دلار خواهد بود که شرکت ژاپنی باید به شرکت آمریکایی پرداخت کند.

این فرآیند هر سال برای مدت زمان سوآپ تکرار می‌شود.

پس از پایان دوره سوآپ پنج ساله، قرارداد خاتمه می‌یابد و هیچ مبادله‌ای از مقادیر اصل صورت نمی‌گیرد زیرا آن‌ها تنها فرضی بودند و برای محاسبه پرداخت‌های بهره استفاده شده‌اند. هر شرکت مسئول وام اصلی خود در ارز مربوطه باقی می‌ماند.

سوآپ ارزی و تطابق تعهدات وام با درآمد ارزی

این سوآپ به هر شرکت این امکان را می‌دهد که تعهدات وام خود را با ارز درآمد خود تطابق دهد. شرکت آمریکایی عملاً وام به دلار خود را به وام به ین ژاپن تبدیل می‌کند، که می‌تواند مفید باشد اگر درآمدی از عملیات خود در ژاپن به ین دریافت کند. شرکت ژاپنی نیز دقیقا برعکس عمل می‌کند. اگر شرکت آمریکایی نتواند مستقیماً به بازار اعتبار ژاپن(یا بالعکس) دسترسی پیدا کند، این سوآپ به آن امکان می‌دهد که به‌طور غیرمستقیم از نرخ‌های بهره پایین‌تر ژاپن بهره‌مند شود.

تبادل نرخ‌های بهره در سوآپ‌های ارزی

سه نوع مختلف برای تبادل نرخ‌های بهره وجود دارد:

• نرخ ثابت به نرخ ثابت
• نرخ شناور به نرخ شناور
• نرخ ثابت به نرخ شناور

در یک سوآپ بین یورو و دلار، طرفی که ابتدا موظف به پرداخت نرخ بهره ثابت روی وام یورویی است، می‌تواند آن را با نرخ بهره ثابت به دلار یا نرخ شناور به دلار معاوضه کند. به‌طور مشابه، طرفی که وام یورویی آن با نرخ بهره شناور است، می‌تواند آن را با نرخ شناور یا نرخ ثابت به دلار معاوضه کند. سوآپ بین دو نرخ شناور گاهی اوقات «سوآپ بیسیس» (Basis Swap) نامیده می‌شود.

پرداخت‌های بهره معمولاً به‌صورت سه‌ماهه محاسبه و به‌صورت نیم‌سالانه مبادله می‌شوند، اگرچه سوآپ‌ها می‌توانند بسته به نیاز ساختاردهی شوند. پرداخت‌های بهره معمولاً خالص نمی‌شوند زیرا در ارزهای مختلف انجام می‌شوند. اگر پرداخت‌های بهره خالص می‌شدند، این بدین معنا بود که به‌جای اینکه هر طرف به‌طور جداگانه پرداخت‌های بهره خود را به طرف مقابل انجام دهد، تفاوت بین آنچه که به یکدیگر بدهکارند محاسبه می‌شد. تنها طرفی که بیشتر بدهکار است، پرداختی برای جبران تفاوت انجام می‌دهد.

آشنایی با اصطلاحات سوآپ ارزی

سوآپ‌های ارزی در مقایسه با قراردادهای آتی و فوروارد ارزی

قراردادهای آتی و فوروارد از نوع ابزارهای مشتقه هستند که به طرفین اجازه می‌دهند نرخ مبادله‌ای را که امروز تعیین می‌کنند، برای اجرای آن در تاریخ آینده، مشخص کنند. بر خلاف این قراردادها، سوآپ‌ها شامل مجموعه‌ای از پرداخت‌ها در طول زمان هستند. به‌طور کلی، سوآپ‌ها برای مدیریت مالی استراتژیک بلندمدت استفاده می‌شوند، در حالی که قراردادهای فوروارد و آتی بیشتر برای پوشش ریسک کوتاه‌مدت یا اهداف حدس و گمان کاربرد دارند.

SOFR چیست؟

نرخ تأمین مالی شبانه تضمین‌شده (SOFR) یک نرخ بهره معیار است که به‌عنوان یک جایگزین مقاوم‌تر و شفاف‌تر برای نرخ بهره پیشنهادی بین‌بانکی لندن (LIBOR) طراحی شده است. حذف LIBOR پس از یک سری رسوایی‌های دستکاری در اوایل دهه ۲۰۲۰ آغاز شد.

SOFR چگونه محاسبه می‌شود؟

SOFR بر اساس معاملات در بازار خرید باز خزانه‌داری ایالات متحده (repo) محاسبه می‌شود، جایی که بانک‌ها و سرمایه‌گذاران برای مدت یک شب خزانه‌داری ایالات متحده را قرض می‌کنند یا وام می‌دهند. فدرال رزرو نیویورک هر روز کاری SOFR را محاسبه و منتشر می‌کند، که بر اساس فعالیت‌های معاملاتی روز گذشته است.

جمع‌بندی

یک سوآپ ارزی توافق مالی بین دو طرف است که شامل مبادله مبالغ اصل و پرداخت‌های بهره در ارزهای مختلف طی یک دوره خاص می‌شود. شرکت‌ها یا مؤسسات مالی معمولاً از این ابزار برای مدیریت یا پوشش ریسک‌های ناشی از نوسانات نرخ‌های مبادله استفاده می‌کنند.

در یک سوآپ ارزی، هر طرف موافقت می‌کند که پرداخت‌های بهره را به طرف مقابل در ارزی که دریافت می‌کند، بر اساس نرخ بهره خاص (که می‌تواند ثابت یا شناور باشد) انجام دهد. در پایان دوره سوآپ، طرف‌ها یا مبالغ اصل را مبادله می‌کنند یا آن‌ها را بر اساس نرخ مبادله توافق شده، خالص می‌کنند.