نرخ چهارم بنزین لیتری ۸۰ هزارتومان می‌شود؟ / دولت تصمیم نهایی را اعلام کرد
قیمت بنزین ۸۷ هزار تومانی که پیش‌تر خبر عرضه آن در کرمان منتشر شده بود، بار دیگر با مطرح شدن نرخ چهارم مورد توجه قرار گرفته است.
عکس آرشیوی مرتبط با موضوع
به گزارش اقتصادآنلاین، نرخ چهارم بنزین که با هدف مدیریت مصرف سوخت و مقابله با قاچاق مطرح شده بود، فعلاً در دستور کار دولت قرار ندارد. با این حال، افزایش قیمت بنزین آزاد به ۱۰ هزار تومان، اجرای آزمایشی طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های سوخت اضطراری و جمع‌آوری این کارت‌ها در ۱۱ استان، از جمله تغییراتی هستند که طی هفته‌های اخیر بر نحوه سوخت‌گیری رانندگان تأثیر گذاشته‌اند.
نرخ چهارم بنزین چرا مطرح شد و چه سرنوشتی پیدا کرد؟
بحث تعیین نرخ چهارم بنزین پس از اظهارات رضا نواز، سخنگوی صنف جایگاه‌های سوخت کشور، دوباره مطرح شد. او پیشنهاد کرد برای رانندگانی که مصرف بیشتری از سهمیه‌های تعیین‌شده دارند، نرخ جداگانه‌ای در نظر گرفته شود. بر اساس این پیشنهاد، بنزین با نرخ‌های اول ۱۵۰۰ تومان، دوم ۳۰۰۰ تومان و سوم ۱۰ هزار تومان عرضه شود و مصرف مازاد نیز مشمول قیمت چهارم با نرخ بالاتر باشد.
این پیشنهاد در شرایطی مطرح شد که پیش‌تر نیز موضوع عرضه بنزین با قیمت‌های بالاتر خبرساز شده بود. در مرداد امسال، گزارش‌هایی درباره عرضه بنزین ۸۷ هزار تومانی در کرمان منتشر شد؛ موضوعی که واکنش‌های گسترده‌ای به دنبال داشت و عرضه آن خیلی زود متوقف شد.
پس از آن، مسئولان دولتی اجرای چنین طرحی را تکذیب کردند. معاون اول رئیس‌جمهور نیز با اشاره به مطرح شدن موضوع نرخ چهارم در هیئت دولت، اجرای بنزین ۸۷ هزار تومانی را ناشی از ناهماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی دانست.
تفاوت پیشنهاد جدید با ماجرای مردادماه این بود که این بار، تعیین نرخ بالاتر مشخصاً برای مدیریت مصرف رانندگان پرمصرف مطرح شد. با این حال، این پیشنهاد نیز به تصمیم اجرایی دولت تبدیل نشد.
پاسخ دولت به احتمال افزایش دوباره قیمت بنزین
سقاب حسینی، معاون رئیس‌جمهور، در واکنش به اخبار مربوط به نرخ چهارم اعلام کرد که تعیین چنین نرخی به هیچ عنوان در دستور کار دولت قرار ندارد. به گفته او، سیاست دولت بر پایبندی به وعده‌های اعلام‌شده به مردم و اجرای تدریجی طرح‌ها بدون ایجاد شوک قیمتی استوار است.
بنابراین، بر اساس موضع اعلام‌شده دولت، فعلاً تصمیمی برای اجرای نرخ چهارم بنزین وجود ندارد. البته منتفی شدن این پیشنهاد به معنای توقف سایر برنامه‌های مدیریت مصرف نیست و تغییراتی که پیش‌تر در قیمت بنزین و نحوه استفاده از کارت‌های سوخت اعمال شده‌اند، موضوعی جداگانه هستند.
چرا موضوع مدیریت مصرف بنزین اهمیت دارد؟
بر اساس آمارهای مطرح‌شده در گزارش‌های مربوط به بازار سوخت، مصرف روزانه بنزین کشور به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده، در حالی که ظرفیت تولید پالایشگاه‌های داخلی حدود ۱۲۰ میلیون لیتر در روز اعلام شده است. این ارقام از فاصله حدود ۱۵ میلیون لیتری میان تولید و مصرف حکایت دارند.
در سال‌های گذشته، واردات بنزین یکی از راه‌های جبران این فاصله بود؛ اما محدودیت‌های ناشی از جنگ و شرایط بنادر دریایی، امکان واردات مانند گذشته را با مشکل مواجه کرده است. معاون اول رئیس‌جمهور نیز ۲۳ مهر اعلام کرده بود که در سال جاری واردات بنزین انجام نخواهد شد.
در همین زمینه، نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس از قاچاق روزانه حدود ۲۰ میلیون لیتر سوخت خبر داده و سهم بنزین از این میزان را حدود ۱۰ درصد اعلام کرده بود. این آمارها، مدیریت مصرف و مقابله با قاچاق را به یکی از محورهای اصلی سیاست‌گذاری در حوزه سوخت تبدیل کرده‌اند.
سه تغییر مهم بنزینی که اجرایی شده‌اند
با وجود منتفی شدن نرخ چهارم، از نیمه شهریور سه تغییر مهم در نظام عرضه و توزیع بنزین مطرح و اجرا شده است. این تغییرات شامل افزایش نرخ سوم، شناسه‌دار کردن کارت‌های سوخت اضطراری و جمع‌آوری این کارت‌ها در ۱۱ استان کشور می‌شود.
۱. افزایش نرخ سوم بنزین به ۱۰ هزار تومان
نخستین تغییر، افزایش نرخ سوم بنزین از ۵۰۰۰ تومان به ۱۰ هزار تومان بود که از نیمه شهریور اجرایی شد. پیش از این تغییر، دولت سناریوهای مختلفی را برای اصلاح قیمت یا سهمیه‌بندی سوخت بررسی کرده بود که در نهایت افزایش نرخ سوم به اجرا درآمد.
بر اساس سهمیه‌های اعلام‌شده برای خودروهای شخصی، مالکان خودرو می‌توانند ماهانه از ۶۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان استفاده کنند. در صورت مصرف بیش از مجموع این سهمیه‌ها، بنزین موردنیاز از طریق کارت سوخت جایگاه با نرخ ۱۰ هزار تومان محاسبه می‌شود.
به این ترتیب، نرخ ۱۰ هزار تومانی بنزین از قبل در ساختار قیمت‌گذاری سوخت وجود دارد و نباید آن را با نرخ چهارم پیشنهادی برای مصرف مازاد اشتباه گرفت.
۲. شناسه‌دار شدن کارت‌های سوخت اضطراری
دومین تغییر، اجرای آزمایشی طرح شناسه‌دار کردن کارت‌های سوخت اضطراری در تهران است. هدف این طرح، مشخص شدن هویت افرادی است که برای سوخت‌گیری از کارت اضطراری جایگاه استفاده می‌کنند.
در این روش، رانندگانی که کارت سوخت شخصی ندارند، ابتدا باید فرایند احراز هویت را از طریق کارت بانکی انجام دهند. پس از قرار دادن کارت بانکی در دستگاه و انتخاب میزان بنزین موردنیاز، با وارد کردن رمز بانکی، یک رمز یک‌بارمصرف یا توکن صادر می‌شود.
راننده هنگام استفاده از کارت سوخت اضطراری باید این رمز را وارد کند تا امکان سوخت‌گیری برای او فعال شود. به این ترتیب، استفاده از کارت‌های اضطراری با سازوکاری برای شناسایی مصرف‌کنندگان همراه خواهد بود.
۳. جمع‌آوری کارت سوخت جایگاه‌ها در ۱۱ استان
سومین تغییر، جمع‌آوری کارت سوخت اضطراری جایگاه‌ها در ۱۱ استان است. این طرح در استان‌های کرمان، سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، هرمزگان، یزد، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، خراسان شمالی، خراسان رضوی، اردبیل و کردستان اجرا شده است.
بر اساس توضیحات منتشرشده درباره این طرح، برای ساکنان این استان‌ها ماهانه ۵۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۰ هزار تومان در کارت سوخت شخصی شارژ خواهد شد. هدف از این اقدام، کاهش وابستگی به کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها و سامان‌دهی مصرف سوخت عنوان شده است.
با این حال، اجرای طرح نگرانی‌هایی را نیز به همراه داشته است؛ به‌ویژه برای رانندگانی که در سفرهای بین‌استانی کارت سوخت شخصی ندارند یا سهمیه آن‌ها به پایان رسیده است. این افراد ممکن است در استان‌هایی که کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها جمع‌آوری شده‌اند، برای سوخت‌گیری با محدودیت روبه‌رو شوند.
مسئولان شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی در واکنش به این مشکل، از اختصاص سهمیه موقت بنزین برای رفع محدودیت رانندگان خبر داده‌اند.
آیا قیمت بنزین دوباره تغییر می‌کند؟
در شرایط فعلی، دولت تعیین نرخ چهارم بنزین را منتفی اعلام کرده است و خبر رسمی از اجرای این پیشنهاد وجود ندارد. در مقابل، افزایش نرخ سوم، شناسه‌دار شدن کارت‌های اضطراری و جمع‌آوری این کارت‌ها در ۱۱ استان، بخش‌هایی از برنامه مدیریت مصرف سوخت هستند که جدا از موضوع نرخ چهارم دنبال شده‌اند.