هشدار درباره استارلینک و آینده کنترل اینترنت در ایران

رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی معتقد است توسعه اینترنت ماهواره‌ای و فناوری اتصال مستقیم تلفن همراه به ماهواره، اگرچه در شرایط فعلی نمی‌تواند جایگزین شبکه ارتباطی ایران شود، اما در آینده می‌تواند ساختار حکمرانی فضای مجازی کشور را با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کند.

به گزارش ایران‌جیب، محمدامین الله‌داد، رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی، در یادداشتی به بررسی توانایی‌های فنی استارلینک، آینده اینترنت ماهواره‌ای و تأثیر آن بر امنیت و استقلال ارتباطی ایران پرداخته است.

وی با اشاره به نمایش یک دستگاه استارلینک توسط بنیامین نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل در مهرماه 1405 تأکید کرد که این اقدام بیش از آنکه نشان‌دهنده توانایی فعلی این فناوری برای تغییر شبکه ارتباطی ایران باشد، با اهداف سیاسی و تبلیغاتی انجام شده است.

آیا استارلینک می‌تواند اینترنت ایران را دور بزند؟

به گفته این مقام مسئول، استفاده از اینترنت ماهواره‌ای معمولی استارلینک همچنان به تجهیزات دریافت‌کننده زمینی نیاز دارد و تصور اینکه با توزیع تعداد محدودی دستگاه بتوان اینترنت پرسرعت میلیون‌ها ایرانی را تأمین کرد، از نظر فنی واقع‌بینانه نیست.

با این حال، فناوری جدیدی با عنوان «اتصال مستقیم به تلفن همراه» یا D2C در حال توسعه است که امکان برقراری ارتباط میان گوشی‌های سازگار و ماهواره‌ها را بدون نیاز به دکل مخابراتی زمینی فراهم می‌کند.

این فناوری هم‌اکنون در برخی کشورها برای ارسال پیام‌های ماهواره‌ای مورد استفاده قرار گرفته و شرکت اسپیس‌ایکس در تلاش است قابلیت تماس صوتی و انتقال داده را نیز گسترش دهد.

اینترنت ماهواره‌ای چه زمانی فراگیر می‌شود؟

بر اساس ارزیابی مطرح‌شده در این یادداشت، حتی در سناریوهای متعارف، دستیابی اینترنت ماهواره‌ای مستقیم به ظرفیتی معادل 20 درصد ارتباطات سیار فعلی ایران ممکن است تا پس از سال 1415 زمان ببرد.

بنابراین، جایگزینی گسترده شبکه تلفن همراه کشور با اینترنت ماهواره‌ای در آینده نزدیک، با محدودیت‌های جدی فنی و زیرساختی روبه‌روست.

با وجود این، حتی ارتباطات ماهواره‌ای محدود نیز می‌تواند در شرایط بحرانی، مسیر مستقلی برای انتقال اطلاعات ایجاد کند و از این منظر دارای اهمیت امنیتی باشد.

سرنوشت رجیستری گوشی‌ها چه می‌شود؟

یکی دیگر از پیامدهای احتمالی توسعه اینترنت ماهواره‌ای، تغییر نقش سامانه رجیستری تلفن همراه است.

در شرایط فعلی، گوشی‌ها برای اتصال به شبکه ارتباطی کشور به اپراتورهای داخلی وابسته هستند. اما اگر تلفن همراه بتواند مستقیماً به ماهواره متصل شود، بخشی از ابزارهای کنونی کنترل دسترسی به شبکه ممکن است کارایی سابق خود را از دست بدهند.

البته این تحول به معنای حذف کامل رجیستری نیست و سامانه‌های شناسایی دستگاه و مدیریت هویت دیجیتال همچنان می‌توانند کاربرد داشته باشند.

آیا ایران توانایی مقابله با استارلینک را دارد؟

در این یادداشت همچنین به اظهارات دبیر شورای عالی فضای مجازی در 13 مهر 1405 اشاره شده که از توانایی ایران برای ایجاد اختلال موقت در فعالیت پایانه‌های استارلینک خبر داده بود.

به اعتقاد نویسنده، شبکه‌های ماهواره‌ای برخلاف تصور عمومی، کاملاً مصون از اختلال نیستند و محدودیت‌های فرکانسی و ابزارهای فنی می‌توانند بر عملکرد آن‌ها تأثیر بگذارند.

با این حال، مدیریت ارتباطات ماهواره‌ای به دلیل قرار گرفتن بخش مهمی از زیرساخت آن در خارج از مرزهای کشور، با مدیریت شبکه‌های زمینی تفاوت اساسی دارد.

آینده حکمرانی اینترنت در ایران

رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی تأکید کرده است که مسئله اصلی، صرفاً مقابله با استارلینک یا محدودسازی اینترنت ماهواره‌ای نیست، بلکه ایران باید جایگاه خود را در ساختار جدید قدرت دیجیتال جهان تقویت کند.

از نگاه وی، توسعه زیرساخت‌های ارتباطی، هوش مصنوعی، امنیت سایبری، خدمات ابری، مراکز داده، فناوری ماهواره‌ای و پلتفرم‌های بومی از مهم‌ترین ابزارهای حفظ استقلال و قدرت دیجیتال کشور در سال‌های آینده خواهد بود.

در مجموع، استارلینک در شرایط کنونی توانایی جایگزینی کامل اینترنت ایران را ندارد، اما پیشرفت فناوری اتصال مستقیم گوشی به ماهواره می‌تواند در بلندمدت شیوه مدیریت ارتباطات و اعمال حاکمیت دیجیتال را تغییر دهد.

بر همین اساس، آینده حکمرانی فضای مجازی ایران بیش از آنکه تنها به کنترل شبکه‌های موجود وابسته باشد، به توانایی کشور در توسعه فناوری‌های نوین و افزایش سهم خود در زیرساخت‌های دیجیتال آینده بستگی خواهد داشت.