بانکداری ذخیره کسری چیست؟

بانکداری ذخیره کسری (Fractional Reserve Banking) مفهومی بنیادین در سیستم مالی مدرن است که در اکثر اقتصادها برای رشد سرمایه از طریق گسترش دسترسی به سرمایه برای وام‌دهی استفاده می‌شود. این سیستم به بانک‌ها اجازه می‌دهد تنها کسری از سپرده‌های خود را نگه دارند و مابقی را برای ایجاد بازده و تحریک فعالیت اقتصادی وام دهند.

نکات کلیدی

• بانکداری ذخیره کسری به بانک‌ها اجازه می‌دهد تنها کسری از سپرده‌ها را نگه دارند و بقیه را برای ایجاد وام‌ها و تحریک رشد اقتصادی استفاده کنند.
• این سیستم برای اقتصادهای مدرن حیاتی است زیرا عرضه پول را افزایش می‌دهد و تقاضای مالی را برآورده می‌کند، که در مدل بانکداری با ذخیره 100٪ محدود می‌شود.
• با وجود انتقادها مبنی بر کمبود پول برای برداشت‌های جمعی، بانکداری ذخیره کسری معمولاً پایداری را حفظ می‌کند زیرا برداشت همزمان همه سپرده‌گذاران بعید است.
• فدرال رزرو با تعیین نرخ‌های بهره و ارائه گزینه‌های وام به عنوان آخرین راه‌حل، بر این سیستم تأثیر می‌گذارد تا تعادل ذخیره بانک‌ها را مدیریت کند.
• تغییرات در الزامات ذخیره، مانند کاهش به 0٪ در سال 2020، نشان‌دهنده تطبیق‌های مداوم برای تثبیت عملیات بانک‌ها و تشویق فعالیت اقتصادی است.

چگونه بانکداری ذخیره کسری عمل می‌کند

وقتی حساب بانکی باز می‌کنید، موافقت می‌کنید که بانک بخشی از سپرده‌های شما را برای وام‌دهی استفاده کند. شما همچنان می‌توانید به پول خود دسترسی داشته باشید، اما اگر مبلغ زیادی برداشت کنید، بانک ممکن است نیاز به تأمین سرمایه از جای دیگر داشته باشد. وقتی پول را در حساب پس‌انداز خود سپرده می‌کنید، بانک می‌تواند مقدار مشخصی را به عنوان سرمایه برای تأمین وام‌ها استفاده کند و به شما برای استفاده از پولتان سود پرداخت کند. برای مثال، فرض کنید 2,000 دلار در حساب پس‌انداز سپرده کرده‌اید. حساب‌های پس‌انداز معمولاً بین 0.5٪ تا 2٪ سود پرداخت می‌کنند، بنابراین شما سود دریافت می‌کنید و بانک می‌تواند بخشی از آن را برای وام‌دهی استفاده کند. به عنوان مثال، بانک ممکن است بخواهد 80٪ از پول شما را برای وام به مشتریان دیگر استفاده کند.

واقعیت مهم: شما به عنوان مشوق برای نگه داشتن پول در حسابی که بانک می‌تواند از آن برای ایجاد وام استفاده کند، سود دریافت می‌کنید.

فدرال رزرو نرخ‌های بهره را بر اساس شرایط اقتصادی برای ترویج اشتغال و ثبات قیمت تعیین می‌کند. اگر بانکی برای وام‌ها یا هزینه‌ها به سرمایه نیاز داشته باشد، می‌تواند از بانک‌های دیگر قرض کند. به عنوان آخرین راه‌حل، می‌تواند از پنجره تخفیف فدرال رزرو وام بگیرد، که نرخ بالاتری برای تشویق بانک‌ها به جستجوی سرمایه از یکدیگر اعمال می‌کند. سود بین مؤسسات مالی بر اساس دامنه‌ای که توسط هیئت مدیره فدرال رزرو تعیین شده، به نام دامنه نرخ هدف فدرال رزرو، دریافت می‌شود. میانگین نرخ سودی که بانک‌ها از یکدیگر دریافت می‌کنند به عنوان نرخ مؤثر وجوه فدرال شناخته می‌شود.

چرخه خلق پول در بانکداری ذخیره کسری

بانکداری ذخیره کسری پول را به اقتصاد تزریق می‌کند. اگر 2,000 دلار سپرده کنید، بانک ممکن است 90٪ از آن را، همراه با بخش‌های مشابهی از سپرده‌های دیگران، وام دهد و سرمایه برای 9,000 دلار وام ایجاد کند. موجودی شما همچنان 2,000 دلار را نشان می‌دهد و مشتریانی که بانک از آن‌ها قرض کرده نیز می‌بینند که موجودی‌هایشان بدون تغییر باقی می‌ماند. اگر هر پنج مشتری موجودی حساب 2,000 دلار داشته باشند، به این شکل خواهد بود:

• شما و چهار مشتری دیگر هر کدام 2,000 دلار در حساب‌های پس‌انداز با سود 1٪ در سال دارید.
• اگر بانک بتواند 90٪ از سپرده‌های خود را برای وام استفاده کند، سرمایه در دسترس 9,000 دلار (90٪ از 10,000 دلار) است.
• مشتری ششم برای وام 1,000 دلار درخواست می‌کند.
• بانک 10٪ از هر یک از پنج حساب، در مجموع 1,000 دلار، قرض می‌کند.
• همچنان موجودی 2,000 دلار در هر حساب (در مجموع 10,000 دلار بین پنج حساب) وجود دارد.
• بانک اساساً 1,000 دلار خلق کرده و آن را با سود 5٪ در سال به وام‌گیرنده داده است.
• شما سود 1٪ در سال روی 2,000 دلار خود دریافت می‌کنید و بانک تفاوت 4٪ را به عنوان سود نگه می‌دارد.

ریشه‌های بانکداری ذخیره کسری گفته می‌شود بانکداری ذخیره کسری ریشه در دورانی دارد که طلا و نقره معامله می‌شدند. زرگرها اسناد تعهد صادر می‌کردند که بعداً به عنوان وسیله مبادله استفاده شدند. زرگرها از طلای سپرده‌شده برای صدور وام با سود استفاده کردند و بانکداری کسری متولد شد. در ایالات متحده، قانون بانک ملی در سال 1863 تصویب شد تا بانک‌ها را ملزم به نگه داشتن ذخایر برای محافظت از پول‌ سپرده‌گذاران در برابر استفاده در سرمایه‌گذاری‌های پرریسک کند. در سال 1913، قانون فدرال رزرو سیستم بانک‌های فدرال رزرو را ایجاد کرد که اکنون به طور جمعی به عنوان سیستم فدرال رزرو شناخته می‌شود. بانک‌ها ملزم به نگه داشتن تعادل‌های ذخیره با بانک‌های فدرال رزرو بودند.

واقعیت مهم:‌ الزامات ذخیره برای بانک‌ها تحت قانون فدرال رزرو در سال 1917 به 13٪، 10٪ و 7٪ (بسته به نوع بانک) تعیین شد. در دهه‌های 1950 و 60، فدرال رزرو نسبت ذخیره را برای برخی بانک‌ها تا 17.5٪ تعیین کرده بود و در طول دهه‌های 1970 تا 2010 بین 8٪ تا 10٪ باقی ماند. در این دوره، بانک‌هایی با دارایی کمتر از 16.3 میلیون دلار نیازی به نگه داشتن ذخایر نداشتند. با این حال، بانک‌هایی با دارایی بین 16.3 میلیون تا 124.2 میلیون دلار باید نسبت ذخیره 3٪ داشتند و آن‌هایی که بیش از 124.2 میلیون دلار دارایی داشتند، الزام ذخیره 10٪ داشتند. در 26 مارس 2020، نسبت‌های ذخیره مورد نیاز 10٪ و 3٪ برای سپرده‌های تراکنشی خالص برای همه بانک‌ها به 0٪ کاهش یافت و عملاً الزامات ذخیره را حذف کرد. این با سود بر تعادل‌های ذخیره (IORB) جایگزین شد، یعنی سودی که به ذخایر نگه‌داری‌شده توسط بانک‌ها به عنوان مشوق به جای الزام پرداخت می‌شود.

مقایسه بانکداری ذخیره کسری با مدل‌های بانکی جایگزین

اکثر کشورها از بانکداری ذخیره کسری استفاده می‌کنند زیرا نگه داشتن 100٪ سپرده‌ها عملی نیست. سیستمی که نیاز به ذخایر کامل دارد نمی‌تواند عرضه پول را بدون کاهش ارزش ارز گسترش دهد. در نتیجه، بانک‌ها در ارائه وام دچار مشکل می‌شوند. این امر رشد در اقتصادهای در حال توسعه و توسعه‌یافته را به شدت کاهش می‌دهد زیرا بانک‌ها نمی‌توانند بدهی به کسب‌وکارها و مصرف‌کنندگانی که برای خریدهای بزرگ و سرمایه‌گذاری‌ها به آن وابسته‌اند، صادر کنند. سیستم پشتیبانی‌شده توسط فلزات گرانبها، مانند طلا، نیز مستعد این مشکل است. اگر مقدار مشخصی از ارز یک کشور باید توسط مقدار مشخصی طلا نمایش داده شود، کشور پتانسیل رشد خود را محدود می‌کند زیرا مقدار طلای موجود محدود است. برای پاسخگویی به تقاضای رو به رشد برای سرمایه، ارزش ارز به طور مداوم کاهش می‌یابد. بانکداری ذخیره کسری به یک کشور اجازه می‌دهد تا عرضه پول خود را برای پاسخگویی به تقاضای رشد افزایش دهد.

مزایا و معایب بانکداری ذخیره کسری مزایا

• بانک‌ها نیازی به نگه داشتن مقادیر زیادی سرمایه ندارند : از آنجا که بانک‌ها از سپرده‌هایی استفاده می‌کنند که مشتریان معمولاً در حساب‌هایشان نگه می‌دارند، بانکداری ذخیره کسری سرمایه را برای اقتصاد آزاد می‌کند. این به رشد اقتصادی با حفظ جریان پول کمک می‌کند.
• بانک‌ها با وام‌دهی اقتصاد را تحریک می‌کنند : اقتصاد برای رشد به سرمایه نیاز دارد. بانک‌ها این نیاز را با استفاده از資金‌های نگه‌داری‌شده در ذخیره برای صدور وام به کسب‌وکارها و مصرف‌کنندگان برآورده می‌کنند. برای مثال، وام‌های مسکن، وام‌های خودرو و سایر وام‌ها همگی با بانکداری ذخیره کسری ممکن می‌شوند. بدون آن، اکثر مصرف‌کنندگان نمی‌توانستند خانه‌ها و سایر ملزومات زندگی مدرن را تهیه کنند.
• امکان تنظیم اقتصاد کلان را فراهم می‌کند : بانک‌های مرکزی می‌توانند از نسبت‌های ذخیره به عنوان ابزاری برای تنظیم اقتصاد استفاده کنند. افزایش الزامات ذخیره، وام‌دهی را کاهش می‌دهد و در نتیجه اقتصاد را خنک می‌کند. کاهش الزامات ذخیره، وام‌دهی را تشویق می‌کند و در نتیجه اقتصاد را گسترش می‌دهد. این ابزار به ندرت توسط فدرال رزرو استفاده می‌شود اما همچنان توسط بانک‌های مرکزی دیگر، به ویژه بانک خلق چین، استفاده می‌شود.

معایب

• وحشت مصرف‌کنندگان می‌تواند باعث برداشت‌های جمعی و کمبود سرمایه شود : هنگامی که مصرف‌کنندگان، سرمایه‌گذاران و کسب‌وکارها از شرایط اقتصادی وحشت می‌کنند، تمایل دارند به بانک‌های خود هجوم ببرند تا هرچه می‌توانند برداشت کنند تا از ضررهای بیشتر جلوگیری کنند. این به عنوان هجوم بانکی شناخته می‌شود و سیستم ذخیره کسری مانع از برداشت سرمایه آن‌ها می‌شود زیرا بانک‌ها به صورت فیزیکی آن را ندارند.
• وام‌دهی بیش از حد می‌تواند به گرمای بیش از حد اقتصاد کمک کند : هنگامی که اقتصاد در حال گسترش است، در حال رشد است. مصرف‌کنندگان تمایل به خرج کردن بیشتر دارند و بانک‌ها در دوره‌های گسترش بیشتر وام می‌دهند. وقتی پول بیشتری از طریق وام‌ها خلق می‌شود، تقاضا می‌تواند افزایش یابد و قیمت‌ها را بالا ببرد. تولیدکنندگان برای پاسخگویی به تقاضا بیشتر تولید می‌کنند. این می‌تواند به وضعیتی ادامه یابد که اقتصاد بیش از حد گرم شود و بیش از حد سریع رشد کند.

انتقادات از بانکداری ذخیره کسری

انتقاد اصلی این است که بانک‌ها در صورت برداشت همزمان همه،پول‌ کافی ندارند. با این حال، این اتفاق نادر است زیرا همه به طور همزمان به کل موجودی خود نیاز ندارند.

مهم: قبل از معرفی فدرال رزرو در اوایل قرن بیستم، قانون بانک ملی 1863 الزامات ذخیره 25٪ را برای بانک‌های ایالات متحده تحت نظارت خود اعمال کرد. این را می‌توان با بررسی بحران مالی یونان که در سال 2009 آغاز شد، مشاهده کرد. در سال 2015، یونان در بحبوحه بحران مالی جهانی، بدهی‌های خود به صندوق بین‌المللی پول را نکول کرد. در نتیجه، شهروندان به بانک‌ها هجوم بردند تا پول‌های خود را برداشت کنند و بانک‌ها مجبور شدند درهای خود را ببندند تا از برداشت کامل سرمایه از سیستمی که در حال مبارزه بود جلوگیری کنند. در گذشته، در آغاز رکود بزرگ در ایالات متحده، مصرف‌کنندگان به بانک‌ها هجوم بردند تا تمام پول‌های خود را برداشت کنند، که منجر به فروپاشی بانک ایالات متحده نیویورک شد.

تفاوت بین بانکداری ذخیره کسری و ذخیره 100٪ چیست؟

بانکداری ذخیره کسری به بانک‌ها اجازه می‌دهد از سپرده‌هایی که در غیر این صورت بی‌استفاده می‌مانند استفاده کنند، از طریق وام‌ها بازده کسب کنند و از رشد اقتصادی حمایت کنند. در مقابل، ذخیره 100٪ بانک‌ها را ملزم به نگه داشتن تمام سپرده‌ها می‌کند.

آیا بانکداری ذخیره کسری قانونی است؟

بله. اکثر کشورها از بانکداری ذخیره کسری استفاده می‌کنند زیرا در حال حاضر تنها مدل سیستم مالی است که به بانک‌ها اجازه می‌دهد سود قابل اعتمادی کسب کنند. بدون توانایی کسب پول از دارایی‌هایشان، بانک‌ها مجبور می‌شدند هزینه‌های سپرده بسیار بالایی را دریافت کنند.

بانکداری ذخیره کسری از کجا سرچشمه گرفت؟

هیچ‌کس نمی‌داند بانکداری ذخیره کسری چه زمانی آغاز شد، اما قطعاً نوآوری مدرنی نیست. زرگرها در قرون وسطی رسیدهای تقاضا برای طلای موجود صادر می‌کردند که از مقدار طلای فیزیکی که در اختیار داشتند فراتر می‌رفت، زیرا می‌دانستند که در هر روز معین، تنها کسری کوچک از آن طلا مطالبه می‌شود.

نتیجه‌گیری

بانکداری ذخیره کسری سیستمی بانکی است که امروزه در سراسر جهان استفاده می‌شود. بانک‌ها از ذخایر کسری برای ایجاد وام برای کسب‌وکارها و مصرف‌کنندگان استفاده می‌کنند. بدون این توانایی، رشد اقتصاد متوقف می‌شود و اقتصاد در حالی که کسانی که برای خریدهای بزرگ و سرمایه‌گذاری‌ها به پول نیاز دارند به دارایی‌های قابل توجه بانک وابسته‌اند، دچار مشکل می‌شود. بانکداری ذخیره کسری برای اقتصادهای مدرن مهم است زیرا گزینه‌های جایگزین مقدار پولی که می‌تواند در اقتصاد خلق یا دستکاری شود برای تشویق یا جلوگیری از رشد را محدود می‌کنند.