دوران اعتدال بزرگ چیست؟

دوران اعتدال بزرگ چه بود؟

«اعتدال بزرگ» نام دوره‌ای از کاهش نوسانات کلان اقتصادی در ایالات متحده است که از دهه ۱۹۸۰ آغاز شد. در این دوره، طبق آمار ارائه‌شده توسط بن برنانکی، رئیس سابق فدرال رزرو آمریکا، انحراف معیار تولید ناخالص داخلی واقعی (GDP) در هر فصل تقریباً به نصف کاهش یافت و نوسانات نرخ تورم نیز حدود دو سوم کمتر شد. به‌طور خلاصه، اعتدال بزرگ دوره‌ای چنددهه‌ای از رشد اقتصادی مثبت و تورم پایین بود که ثبات نسبی در اقتصاد آمریکا ایجاد کرد.

نکته اصلی

• اصطلاح «اعتدال بزرگ» به دوره‌ای در اقتصاد آمریکا گفته می‌شود که از میانه‌های دهه ۱۹۸۰ آغاز شد و تا زمان بحران مالی سال ۲۰۰۷ ادامه داشت. این دوره با کاهش قابل‌توجه نوسانات کلان اقتصادی همراه بود.
• برنانکی، رئیس وقت فدرال رزرو، در سخنرانی‌ای در سال ۲۰۰۴ سه دلیل احتمالی برای این ثبات نسبی مطرح کرد: تغییرات ساختاری در اقتصاد، بهبود سیاست‌های اقتصادی، و البته، خوش‌شانسی.
• با این حال، ستایش او از این دوره چندان ماندگار نبود؛ چرا که تنها چند سال بعد، اقتصاد جهان با بدترین رکود پس از دهه ۱۹۳۰ روبه‌رو شد و عملاً پایان این دوره از ثبات را رقم زد.

درک اعتدال بزرگ

دوره «اعتدال بزرگ» پس از یک بازه زمانی پرنوسان و پرتلاطم در اقتصاد آمریکا آغاز شد. از تورم ناشی از جنگ ویتنام در دهه ۱۹۶۰ گرفته تا فروپاشی نظام برتون وودز، رکودهای همراه با رکود تورمی در دهه ۱۹۷۰، و نرخ‌های بهره و تورم ناپایدار در اوایل دهه ۱۹۸۰ که با رکودی دوبخشی همراه بود، اقتصاد آمریکا پیش از آغاز اعتدال بزرگ، دوره‌ای از فراز و نشیب‌های شدید را تجربه کرد. اما با آغاز اعتدال بزرگ، تورم در آمریکا پایین و باثبات باقی ماند و رکودهایی که در این بازه رخ دادند، نسبتاً ملایم بودند.

روایت فدرال رزرو از اعتدال بزرگ

فدرال رزرو، این دوره را نتیجه سیاست‌های پولی‌ای می‌داند که ابتدا توسط پل ولکر پایه‌ریزی شد و سپس توسط آلن گرینسپن و بن برنانکی ادامه یافت. برنانکی در سخنرانی‌ای در سال ۲۰۰۴ سه عامل احتمالی را برای این ثبات مطرح کرد: ۱. تغییرات ساختاری در اقتصاد، ۲. بهبود سیاست‌گذاری‌های اقتصادی، ۳. و خوش‌شانسی.

تغییرات ساختاری مورد نظر برنانکی شامل استفاده گسترده از رایانه‌ها برای تصمیم‌گیری‌های دقیق‌تر تجاری، پیشرفت نظام مالی، کاهش مقررات، چرخش اقتصاد به سمت خدمات، و افزایش تجارت آزاد بود. برنانکی همچنین اشاره کرد که سیاست‌های کلان اقتصادیِ بهتر، به مهار چرخه‌های شدید رونق و رکود کمک کرده‌اند. بسیاری از اقتصاددانان نیز بر این باور بودند که ثبات تدریجی اقتصاد آمریکا در این دوره با توسعه نظریه‌های پولی و مالی پیشرفته‌تر همراه بوده است. با این حال، برنانکی تأکید کرد که این ثبات ممکن است بیشتر ناشی از کاهش «شوک‌های اقتصادی» در آن بازه زمانی بوده باشد، نه الزاماً حاصل یک بهبود دائمی در ابزارهای سیاست‌گذاری. با نگاهی به گذشته، بسیاری معتقدند سخنان برنانکی بیش از حد خوش‌بینانه و زودهنگام بوده‌اند.

شکست اعتدال بزرگ

تنها چند سال پس از آن سخنرانی، اعتدال بزرگ با وقوع بحران مالی و رکود بزرگ (Great Recession) به پایان تلخی رسید. طی این سال‌ها، فدرال رزرو با اتخاذ سیاست‌های پولی انبساطی (پول ارزان)، اجازه داد عدم‌تعادل‌های بزرگی در اقتصاد شکل بگیرد؛ از جمله در بازار مسکن آمریکا که نهایتاً در سال ۲۰۰۸ سقوط کرد. در همین زمان، تورم نیز بالا رفت و بازارهای مالی با یخ‌زدگی اعتباری و کمبود نقدینگی مواجه شدند که به بدترین رکود جهانی از زمان رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰ منجر شد.

در دوره اعتدال بزرگ، عملکرد طبیعی سازوکارهای اصلاحی اقتصاد مختل شده بود. جهانی‌شدن، پیوند عمیق بازارهای مالی، و تسلط دلار آمریکا در تجارت بین‌الملل باعث شد که اثرات تورمی سیاست‌های انبساطی فدرال رزرو به بازارهای خارجی منتقل شود. این امر به بانک مرکزی اجازه داد بارها با تزریق پول بیشتر، مشکلات اقتصاد را موقتاً پنهان کند. اما هر بار که رکودی رخ می‌داد، فدرال رزرو به‌جای اصلاح بنیادین، با چاپ بیشتر پول، تنها بحران را به آینده موکول می‌کرد. در نهایت، رکود بزرگ ۲۰۰۸ بهای همین انتخاب‌ها بود. سیاست‌گذاران ترجیح دادند به جای پذیرش رکودهای دوره‌ای خفیف، خطر یک فروپاشی بزرگ را به جان بخرند تا از درد کوتاه‌مدت فرار کنند.

در واقع، اقتصاد آمریکا مانند بیماری بود که به‌جای درمان اصولی شکستگی پایش، تنها با مُسکن سرپا نگه داشته می‌شد. رکودهای ملایم دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰ نیز تنها این شکستگی را پنهان کردند. اما در سال ۲۰۰۸، اقتصاد در نهایت به نقطه شکست رسید و سازه‌ای که در دوره اعتدال بزرگ بر پایه ظاهری از ثبات شکل گرفته بود، با سقوطی گسترده در سطح جهان به پایان رسید.