دانشمندان سلول‌های خونی دایناسور را در فسیلی ۱۱۵ میلیون ساله کشف کردند

پژوهشگران دانشگاه کِرتین استرالیا شواهدی از سلول‌های قرمز خون و مولکول‌های مشتق‌شده از خون را در فسیل استخوان پای یک دایناسور کشف کرده‌اند. این فسیل حدود 115 میلیون سال قدمت دارد. این یافته ممکن است قدیمی‌ترین نمونه شناخته‌شده از سلول‌های خونی احتمالی دایناسورها باشد؛ هرچند برای تأیید قطعی آن به پژوهش‌های بیشتری نیاز است. شناسایی سلول‌ها در فسیل‌ها پیش از این نیز گزارش شده بود. بااین‌حال تأیید منشأ زیستی آن‌ها و اطمینان از این‌که پس از مرگ جانور آلوده به مواد خارجی نشده‌اند، کار دشواری بوده است.

در پژوهش جدید، دانشمندان علاوه بر بررسی ساختارهای میکروسکوپی، از تحلیل‌های شیمیایی و مولکولی نیز برای ارزیابی یافته‌های خود استفاده کردند. تصاویر میکروسکوپی و تصویر گرافیکی بازسازی‌شده از سلول‌های خونی‌ای که گلبول قرمز به‌نظر می‌رسند. رد سلول‌های خونی در فسیل 115 میلیون ساله دایناسور این فسیل در سال 2008 از معدنی در برزیل به دست آمد و متعلق به پای راست دایناسوری کوچک به نام «آراتاسوروس موسئوناسیونالی» (Aratasaurus museunacionali) بود که حدود 115 میلیون سال پیش زندگی می‌کرد.

پژوهشگران با بررسی دقیق استخوان، مجراهای عروقی را شناسایی کردند. درون این مجراها ساختارهای بیضی‌شکلی بود که از نظر اندازه، شکل و محل قرارگیری شباهت زیادی به سلول‌های خونی داشتند. بااین‌حال، دانشمندان احتمال دادند این ساختارها ممکن است بقایای قارچ‌ها یا میکروب‌هایی باشند که پس از مرگ دایناسور و پیش از فسیل‌شدن، در استخوان رشد کرده بودند. بررسی‌ها هیچ نشانه‌ای از رشته‌های قارچی، هاگ، لایه‌های میکروبی یا ساختارهای مشابه آشکار نکرد.

تحلیل‌های ژئوشیمیایی نیز وجود مواد معدنی پیریت یا ذرات رسوبی را که ممکن بود با ساختارهای سلولی اشتباه گرفته شوند، نشان نداد. یکی از شواهد مهم، شناسایی ترکیبات مرتبط با سلول‌های خونی بود. پژوهشگران با استفاده از کروماتوگرافی مایع با عملکرد بالا (روشی برای جداسازی مواد تشکیل‌دهنده) و طیف‌سنجی جرمی، مولکولی به نام «هِم بی» (Heme B) را در عصاره استخوان شناسایی کردند. این مولکول نقش مهمی در انتقال اکسیژن با سلول‌های خونی دارد.

بررسی توزیع عناصر نیز نشان داد ساختارهای سلول‌مانند با آهن، کربن و نیتروژن ارتباط دارند. این عناصر در ترکیب مولکول هِم وجود دارند. در مقابل، بخش‌های دیگر استخوان عمدتاً از فسفر، کلسیم، فلوئور و کربن تشکیل شده بودند. پژوهشگران معتقدند شرایط زمین‌شناختی محل کشف فسیل در حفظ این ساختارهای ظریف نقش داشته است. استخوان در محیطی کم‌عمق و تقریباً فاقد اکسیژن، در میان لایه‌ای از میکروب‌ها، دفن شده بود. به گفته آن‌ها، احتمالاً فرایندهای معدنی‌شدن با منگنز به تثبیت یا بازسازی ساختارهای سلولی در زمان فسیل‌شدن کمک کرده‌اند.

بااین‌حال، دانشمندان تأکید می‌کنند که نباید این یافته را به معنای باقی‌ماندن یک سلول زیستی سالم به‌مدت 115 میلیون سال دانست. بلکه ساختار اولیه سلول احتمالی در تعامل با محیط شیمیایی و زمین‌شناختی اطراف، به شکلی معدنی حفظ شده است. دانشمندان نتایج این پژوهش را در ژورنال Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر کرده‌اند.