مخالفت محسن رضایی با پیشنهاد جدید آمریکا به واسطه قطر / تعهد ترامپ برای عدم حمله پذیرفته نشد؟

ارم نیوز نوشت: منابع دیپلماتیک از تلاش‌های میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن فاش کردند که محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، با پیشنهاد قطر برای ایجاد یک کانال ارتباطی مستقیم میان دیپلمات‌های آمریکایی و هیئت ایرانی که اخیراً به دوحه سفر کرده بود، مخالفت کرده است.

در ادامه این مطلب آمده است: این منابع به «ارم‌نیوز» گفتند که دوحه تلاش کرده بود آنچه را «کانال تماس از نزدیک» توصیف کرده، میان هیئت ایرانی و دیپلمات‌های آمریکایی ترتیب دهد؛ دیپلمات‌هایی که هم‌زمان با مذاکرات اخیر در پایتخت قطر حضور داشتند. هدف از این اقدام، عبور از مرحله تبادل صرف پیام‌ها از طریق میانجی‌ها و حرکت تدریجی به سمت مذاکرات مستقیم‌تر بود.

به گفته این منابع، مخالفت ها به توقف تماس‌های غیرمستقیم منجر نشد؛ تماس‌هایی که قطر و پاکستان همچنان مدیریت آن‌ها را با هدف نزدیک کردن مواضع طرفین درباره تنگه هرمز، تحریم‌های آمریکا و پرونده هسته‌ای ایران ادامه می‌دهند.

بر اساس گفته منابع، گفت‌وگوهای هیئت ایرانی با مقام‌های قطری بر دستیابی به چارچوبی برای بازگشایی تنگه هرمز در مقابل لغو بخشی از محاصره و کاهش برخی تحریم‌های آمریکا متمرکز بود؛ به‌گونه‌ای که اجرای تعهدات متقابل، آزمونی اولیه برای اعتمادسازی باشد و زمینه را برای ورود به مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای در مراحل بعدی فراهم کند.

گره نخستین گام

یک دیپلمات آگاه از روند میانجی‌گری به «ارم‌نیوز» تأیید کرد که هیئتی قطری طی روزهای گذشته به تهران سفر کرده و با طرف‌های مختلفی در داخل ساختار حاکمیت ایران تماس‌هایی برقرار کرده است تا یکی از مهم‌ترین موانع دستیابی به تفاهم احتمالی را برطرف کند؛ مانعی که به تعیین طرفی مربوط می‌شود که باید نخستین امتیاز را بدهد و همچنین ماهیت تضمین‌های متقابل.

این دیپلمات توضیح داد که مذاکرات درباره چگونگی ایجاد اعتماد به‌صورت تدریجی بوده است؛ به‌گونه‌ای که هیچ‌یک از دو طرف، گامی را که برمی‌دارد امتیازی رایگان تلقی نکند، بلکه آن را بخشی از تعهدات متقابلی بداند که تداوم روند مذاکرات را تضمین می‌کند.

به گفته این دیپلمات، میانجی‌ها آمادگی آمریکا را برای ارائه تعهدی به تهران منتقل کرده‌اند مبنی بر اینکه در صورت بروز اختلاف در جریان مذاکرات آینده، حملات نظامی علیه ایران از سر گرفته نشود و هرگاه گفت‌وگوها درباره یکی از پرونده‌های حل‌نشده به بن‌بست رسید، به‌جای تشدید تنش، بار دیگر به میانجی‌گری روی آورده شود.

وی اشاره کرد که تماس‌ها با دولت آمریکا طی دو روز گذشته افزایش یافته و بر جلوگیری از هرگونه تشدید نظامی در چند روز آینده متمرکز بوده است تا به رهبری ایران فرصت داده شود پیشنهادها را بررسی و پاسخ خود را ارائه کند.

این دیپلمات افزود که میانجی‌ها نشانه‌هایی از تمایل تهران برای بررسی دستیابی به توافقی در آینده نزدیک مشاهده می‌کنند؛ توافقی که بتواند مسیر را برای دستیابی به یک راه‌حل گسترده‌تر در چارچوب جدول زمانی کوتاهی هموار کند. واشنگتن نیز به دنبال چنین توافقی است، اما اختلاف‌نظرها همچنان درباره ترتیب گام‌ها، سازوکارهای اجرا و تضمین‌ها پابرجاست.

اختیارات مذاکره و شروط ایران

این تحرکات هم‌زمان با انتشار نشانه‌هایی از سوی ایران درباره امکان پیشبرد مسیر دیپلماسی صورت می‌گیرد؛ به‌ویژه پس از آنکه مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، روز دوشنبه اعلام کرد رهبر ایران، اختیارات مشخصی را در ارتباط با مذاکرات با هدف پایان دادن به جنگ به دولت واگذار کرده است.

پزشکیان تأکید کرد که تهران به دنبال حل بحران از طریق گفت‌وگو است، اما درباره ماهیت اختیارات جدید یا حدود اختیارات واگذارشده به دولت توضیحی نداد.

از سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد رایزنی‌ها از طریق قطر و پاکستان با شدت و سرعت ادامه دارد و تأکید کرد که بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات با ایالات متحده، به پذیرش شروطی بستگی دارد که تهران مطرح کرده است.

ایران بر این موضع پافشاری می‌کند که پیش از ورود به سایر موضوعات، باید پرونده تنگه هرمز تعیین تکلیف شود و محاصره و تحریم‌ها لغو شوند؛ در مقابل، واشنگتن تلاش می‌کند دامنه مذاکرات را به‌گونه‌ای گسترش دهد که برنامه هسته‌ای و ترتیبات مربوط به توافق جامع را نیز در بر بگیرد.

در این میان، یکی از حساس‌ترین گره‌های مذاکرات برجسته می‌شود: تهران خواهان تضمین‌های عملی درباره پایان دادن به محدودیت‌های اعمال‌شده علیه این کشور و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده خود است. همچنین خواستار توافق درباره مسیرهای کشتیرانی و کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز است. در مقابل، ایالات متحده می‌خواهد اطمینان حاصل کند که هرگونه کاهش تحریم‌ها با پیشرفت ملموس در پرونده‌های امنیتی و هسته‌ای همراه خواهد بود.

نگرانی‌ها از تشدید تنش اسرائیل

هم‌زمان با تحرکات دیپلماتیک، نگرانی‌ها از این موضوع افزایش یافته است که آمادگی‌های نظامی آمریکا و اسرائیل ممکن است فرصت دستیابی به توافق را از بین ببرد؛ به‌ویژه با توجه به ادامه بحث‌ها درباره ماهیت و دامنه و اهداف هرگونه رویارویی جدید با ایران.

گزارش‌های رسانه‌ای اسرائیل از بررسی گزینه‌هایی برای گسترش عملیات نظامی علیه ایران با هماهنگی واشنگتن خبر داده‌اند. این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که برآوردهایی درباره احتمال گسترش هرگونه تشدید تنش جدید به متحدان منطقه‌ای تهران، از جمله حزب‌الله در لبنان، حوثی‌ها در یمن و گروه‌های مسلح در نوار غزه، مطرح شده است.

سناریوهای مورد بحث شامل هدف قرار دادن تأسیسات انرژی، زیرساخت‌های حیاتی، مواضع نظامی و تأسیسات هسته‌ای ایران است؛ البته مطرح شدن این گزینه‌ها لزوماً به معنای اتخاذ تصمیم نهایی برای اجرای آن‌ها نیست.

این وضعیت، میانجی‌ها را در برابر رقابتی با زمان قرار داده است؛ آن‌ها تلاش می‌کنند به تفاهمی اولیه دست یابند که مانع لغزیدن منطقه به سمت رویارویی گسترده‌تر شود، به‌ویژه آنکه هرگونه تشدید نظامی می‌تواند بر امنیت کشتیرانی، عرضه انرژی و ثبات اقتصادی منطقه‌ای و بین‌المللی تأثیر بگذارد.

اختلاف‌نظرها درباره فایده جنگ

در تحلیل این وضعیت، ولید صافی، استاد روابط بین‌الملل، معتقد است تشدید تلاش‌های میانجی‌گرانه نشان‌دهنده تمایل کشورهای منطقه برای جلوگیری از وقوع رویارویی نظامی جدید است؛ رویارویی‌ای که ممکن است پیامدهای آن به خاک این کشورها نیز گسترش یابد و هزینه‌های سنگین امنیتی و اقتصادی بر آن‌ها تحمیل کند.

صافی در گفت‌وگو با «ارم‌نیوز» گفت که در دولت آمریکا درباره مناسب‌ترین گزینه برای مواجهه با ایران اختلاف‌نظر وجود دارد؛ یک جریان معتقد است مذاکرات هزینه کمتری دارد و توانایی بیشتری برای دستیابی به نتایج سیاسی فراهم می‌کند، در حالی که جریان دیگری بر این باور است که ادامه مذاکرات به تهران فرصت بیشتری می‌دهد، بی‌آنکه امتیازهای اساسی ارائه کند؛ از همین رو، این جریان به سمت گزینه نظامی گرایش دارد.

وی توضیح داد که ایالات متحده توانایی وارد کردن خسارات گسترده به تأسیسات هسته‌ای و انبارهای موشکی ایران را دارد، اما به ارزیابی او، در رویارویی‌های قبلی نتوانسته است برتری نظامی خود را به دستاوردهای سیاسی تبدیل کند؛ دستاوردهایی که بتواند شروط واشنگتن را بر تهران تحمیل کند یا این کشور را به تسلیم وادارد.

او اشاره کرد که اختلاف‌نظرها تنها به طرف آمریکایی محدود نمی‌شود، بلکه ارزیابی‌های اسرائیل درباره زمان‌بندی عملیات و اهداف آن را نیز در بر می‌گیرد. این اختلافات در شرایطی مطرح است که میان بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و نهادهای امنیتی و نظامی این کشور درباره فایده حملات جدید و اینکه هدف باید تغییر رفتار نظام ایران باشد یا تلاش برای تغییر کامل آن، تفاوت دیدگاه وجود دارد.

تنگه هرمز و پرونده هسته‌ای؛ چه کسی نخستین امتیاز را می‌دهد؟

به گفته صافی، تلاش‌های دیپلماتیک در حال حاضر بر گرفتن امتیازهای متقابلی متمرکز است که بتوان بر اساس آن‌ها به توافق‌های بعدی دست یافت؛ اما موضع ایران همچنان بسیار پیچیده است، زیرا تهران اصرار دارد پیش از ورود به مذاکرات اساسی، اقداماتی برای اعتمادسازی انجام شود.

وی خاطرنشان کرد که اختلاف‌نظرها درباره تنگه هرمز صرفاً به اعلام بازگشایی آن مربوط نمی‌شود، بلکه ترتیبات کشتیرانی، تعیین مسیرهای عبور، مشخص کردن کشتی‌های مجاز به تردد و میزان ارتباط این موضوع با اقدامات آمریکا در زمینه لغو محاصره، آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده و کاهش تحریم‌ها را نیز شامل می‌شود.

او افزود که به نظر نمی‌رسد تهران پیش از دریافت تضمین‌هایی درباره اجرای تعهدات متقابل، آمادگی ورود به بحث درباره پرونده هسته‌ای بر اساس چارچوب موردنظر آمریکا را داشته باشد. همین مسئله باعث شده است که دستیابی به تفاهم درباره ترتیب اجرای گام‌ها، به عاملی تعیین‌کننده در آینده مذاکرات تبدیل شود.

صافی اشاره کرد که مسیر دیپلماتیک همچنان فاقد شفافیت لازم است و این در حالی است که آمادگی‌های نظامی آمریکا و اسرائیل ادامه دارد. به اعتقاد او، تماس‌های میان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نشان می‌دهد که گزینه نظامی همچنان در محاسبات تصمیم‌گیری حضور دارد.

با این حال، صافی احتمال داد که ترامپ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، فرصت بیشتری در اختیار میانجی‌های قطری و پاکستانی قرار دهد، به‌جای آنکه مستقیماً به سمت تشدید تنش جدید حرکت کند؛ به‌ویژه با توجه به افزایش بحث‌وجدل‌ها در داخل ایالات متحده درباره هزینه‌های نظامی و اقتصادی جنگ.