جهان دوم چیست؟

اصطلاح منسوخ شده "جهان دوم" در ابتدا به کشورهایی اشاره داشت که تحت کنترل اتحاد جماهیر شوروی بودند. کشورهای جهان دوم دارای اقتصادهای برنامه‌ریزی‌شده متمرکز و دولت‌های تک‌حزبی بودند. به طور قابل‌توجهی، استفاده از اصطلاح "جهان دوم" برای اشاره به کشورهای شوروی در اوایل دهه ۱۹۹۰، اندکی پس از پایان جنگ سرد، عمدتاً از بین رفت.

اما اصطلاح جهان دوم همچنین برای توصیف کشورهایی به کار رفته است که از نظر ثبات و توسعه‌یافتگی نسبت به کشورهای به اصطلاح توهین‌آمیز "جهان سوم" پایدارتر و توسعه‌یافته‌تر هستند، اما نسبت به کشورهای جهان اول کمتر پایدار و کمتر توسعه‌یافته‌اند. نمونه‌هایی از کشورهای جهان دوم بر اساس این تعریف شامل تقریباً تمام کشورهای آمریکای لاتین و جنوبی، ترکیه، تایلند، آفریقای جنوبی و بسیاری دیگر می‌شود. سرمایه‌گذاران گاهی به کشورهای جهان دوم که به نظر می‌رسد در حال حرکت به سمت وضعیت جهان اول هستند، به جای آن "بازارهای نوظهور" می‌گویند.

برخی از کشورها ممکن است بر اساس هر یک از این دو تعریف به عنوان جهان دوم در نظر گرفته شوند.

فهم جهان دوم

بر اساس تعریف اول، برخی از نمونه‌های کشورهای جهان دوم شامل بلغارستان، جمهوری چک، مجارستان، لهستان، رومانی، آلبانی، روسیه و چین هستند.

با توجه به تعریف دوم، به گفته پاراگ خانا، استراتژیست جغرافیایی و دارای مدرک دکتری از مدرسه اقتصاد لندن، حدود ۱۰۰ کشور وجود دارند که نه در دسته کشورهای جهان اول (OECD) قرار می‌گیرند و نه در دسته کشورهای جهان سوم (کمتر توسعه‌یافته یا LDC). خانا تأکید می‌کند که در یک کشور می‌تواند هم‌زیستی ویژگی‌های جهان اول و دوم، جهان دوم و سوم، یا جهان اول و سوم وجود داشته باشد. به عنوان مثال، مناطق شهری اصلی یک کشور ممکن است ویژگی‌های جهان اول را نشان دهند، در حالی که مناطق روستایی آن ویژگی‌های جهان سوم را داشته باشند. چین در پکن و شانگهای ثروت فوق‌العاده‌ای را به نمایش می‌گذارد، اما بسیاری از مناطق غیرشهری آن همچنان در حال توسعه تلقی می‌شوند.

نکات کلیدی

• اصطلاح "جهان دوم" در ابتدا برای اشاره به اتحاد جماهیر شوروی و کشورهای بلوک کمونیستی استفاده می‌شد.
• این اصطلاح بعداً اصلاح شد تا به کشورهایی اشاره کند که از نظر وضعیت توسعه و شاخص‌های اقتصادی بین کشورهای جهان اول و سوم قرار دارند.
• این فهرست شامل کشورهایی از آمریکای لاتین و جنوبی، ترکیه، تایلند و آفریقای جنوبی می‌شود.

معیارهای کلیدی در تعریف تقسیم‌بندی‌های جهانی

معیارهایی مانند نرخ بیکاری، نرخ مرگ‌ومیر نوزادان و امید به زندگی، استانداردهای زندگی و توزیع درآمد می‌توانند برای تعیین وضعیت یک کشور استفاده شوند. حتی در ایالات متحده، برخی استدلال می‌کنند که اگرچه اکثریت کشور کاملاً توسعه‌یافته است، برخی مناطق در رشد خود راکد مانده‌اند و حتی به وضعیتی نزدیک‌تر به تعریف یک کشور در حال توسعه پسرفت کرده‌اند. پیتر تمین، اقتصاددان MIT، استدلال می‌کند که ایالات متحده حتی به وضعیت یک کشور در حال توسعه پسرفت کرده است. تمین معتقد است که نزدیک به ۸۰ درصد از کل جمعیت ایالات متحده بخشی از یک بخش با دستمزد پایین است که با بدهی‌ها بارگذاری شده و با امکانات کمتری برای رشد مواجه است.