تسهیل کمی چیست؟

تسهیل کمی (QE) ابزاری قدرتمند است که توسط بانک‌های مرکزی، مانند فدرال رزرو ایالات متحده، برای تحریک فعالیت اقتصادی زمانی که گزینه‌های سیاست پولی سنتی ناکارآمد می‌شوند، استفاده می‌شود. QE با خرید اوراق بهادار در بازار آزاد، به کاهش نرخ‌های بهره و افزایش عرضه پول کمک می‌کند و نقدینگی بیشتری به بانک‌ها ارائه می‌دهد. این نقدینگی افزایش‌یافته، وام‌دهی و سرمایه‌گذاری را تشویق می‌کند و در نتیجه از رشد اقتصادی حمایت می‌کند. سیاست‌های تسهیل کمی فدرال رزرو در زمان‌های بحران اقتصادی، مانند بحران مالی 2007-2008 و همه‌گیری کووید-19، نقش مهمی در تثبیت بازارها و ترویج بهبود اقتصادی ایفا کرده است.

نکات کلیدی

• تسهیل کمی (QE) یک سیاست پولی است که توسط بانک‌های مرکزی، مانند فدرال رزرو، برای تحریک رشد اقتصادی از طریق خرید اوراق بهادار و افزایش عرضه پول استفاده می‌شود.
• در حالی که QE می‌تواند نرخ‌های بهره را کاهش دهد و بازارهای سهام را تقویت کند، تأثیر کلی آن بر اقتصاد به سختی قابل اندازه‌گیری است و نتایج متفاوتی در کشورهای مختلف نشان داده است.
• QE خطراتی از جمله تورم بالقوه، وام‌دهی محدود در صورتی که بانک‌ها پول نقد را نگه دارند، و کاهش ارزش پول را به همراه دارد که بر هزینه‌های واردات و قیمت‌های مصرف‌کننده تأثیر می‌گذارد.
• نمونه‌های تاریخی QE شامل اقدامات فدرال رزرو در طول بحران مالی 2007-2008 و همه‌گیری کووید-19، و همچنین پاسخ بانک انگلستان به برگزیت است.
• منتقدان معتقدند که QE شبیه چاپ پول است، اگرچه حامیان ادعا می‌کنند که خطر کمتری دارد، زیرا عمدتاً ذخایر بانکی را افزایش می‌دهد تا اینکه مستقیماً پول نقد به اقتصاد تزریق کند.

چگونه تسهیل کمی بر رشد اقتصادی تأثیر می‌گذارد

بانک‌های مرکزی از تسهیل کمی زمانی استفاده می‌کنند که نرخ‌های بهره نزدیک به صفر است و رشد اقتصادی کند می‌شود. بانک‌های مرکزی ابزارهای محدودی، مانند کاهش نرخ بهره، برای تأثیرگذاری بر رشد اقتصادی دارند. بدون امکان کاهش بیشتر نرخ‌ها، بانک‌های مرکزی باید به‌صورت استراتژیک عرضه پول را افزایش دهند. برای اجرای تسهیل کمی، بانک‌های مرکزی اوراق قرضه دولتی و سایر اوراق بهادار را خریداری می‌کنند و ذخایر بانکی را به اقتصاد تزریق می‌کنند. با افزایش عرضه پول، QE نقدینگی را به بانک‌ها اضافه می‌کند و نرخ‌های بهره را بیشتر کاهش می‌دهد. این امر به بانک‌ها امکان می‌دهد تا با شرایط آسان‌تری وام دهند. سیاست مالی دولت ممکن است به‌صورت همزمان برای گسترش عرضه پول اجرا شود. در حالی که فدرال رزرو می‌تواند عرضه پول در اقتصاد را تحت تأثیر قرار دهد، وزارت خزانه‌داری ایالات متحده می‌تواند با سیاست مالی پول جدید ایجاد کند و سیاست‌های مالیاتی جدید را اجرا کند. این کار پول را به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به اقتصاد تزریق می‌کند. تسهیل کمی می‌تواند ترکیبی از سیاست‌های پولی و مالی را شامل شود.

ارزیابی اثربخشی تسهیل کمی اکثر اقتصاددانان معتقدند که برنامه تسهیل کمی فدرال رزرو به نجات اقتصاد ایالات متحده و جهان پس از بحران مالی 2007-2008 کمک کرد؛ با این حال، نتایج QE به سختی قابل اندازه‌گیری است. در سطح جهانی، بانک‌های مرکزی تلاش کرده‌اند تا از تسهیل کمی به‌عنوان ابزاری برای جلوگیری از رکود و تورم منفی در کشورهای خود استفاده کنند، اما نتایج به‌طور مشابه غیرقطعی بوده است. در حالی که سیاست QE در کاهش نرخ‌های بهره و تقویت بازار سهام مؤثر است، تأثیر گسترده‌تر آن بر اقتصاد مشخص نیست. به‌طور معمول، اثرات تسهیل کمی به نفع وام‌گیرندگان در مقابل پس‌اندازکنندگان و سرمایه‌گذاران در مقابل غیرسرمایه‌گذاران است، بنابراین QE مزایا و معایبی دارد، به گفته استفان ویلیامسون، اقتصاددان سابق بانک فدرال رزرو سنت لوئیس.

واقعیت مهم: در طول همه‌گیری کووید-19، فدرال رزرو از QE استفاده کرد و دارایی‌های خود را تا سه‌ماهه اول سال 2021 به 56٪ از صدور اوراق خزانه‌داری افزایش داد.

خطرات بالقوه اجرای تسهیل کمی

تورم

با ورود پول بیشتر به اقتصاد، خطر تورم افزایش می‌یابد. بانک‌های مرکزی هوشیار می‌مانند، زیرا تورم می‌تواند 12 تا 18 ماه پس از افزایش عرضه پول به تأخیر بیفتد. استراتژی تسهیل کمی که رشد اقتصادی مورد نظر را تحریک نکند اما تورم ایجاد کند، می‌تواند به استاگفلاسیون منجر شود، سناریویی که در آن نرخ تورم و نرخ بیکاری هر دو بالا هستند.

وام‌دهی محدود

اگرچه بانک‌ها نقدینگی بیشتری دارند، بانک‌های مرکزی مانند فدرال رزرو نمی‌توانند بانک‌ها را مجبور به وام‌دهی بیشتر یا کسب‌وکارها و افراد را به قرض گرفتن و سرمایه‌گذاری وادار کنند. این امر باعث ایجاد تنگنای اعتباری می‌شود، جایی که پول نقد در بانک‌ها نگه داشته می‌شود یا شرکت‌ها به دلیل فضای کسب‌وکار نامطمئن پول نقد را احتکار می‌کنند.

کاهش ارزش پول

با افزایش عرضه پول توسط QE، ممکن است ارزش پول داخلی کاهش یابد. در حالی که کاهش ارزش پول می‌تواند به تولیدکنندگان داخلی کمک کند، زیرا کالاهای صادراتی آنها در بازار جهانی ارزان‌تر می‌شود، کاهش ارزش پول باعث گران‌تر شدن واردات می‌شود و هزینه‌های تولید و سطح قیمت‌های مصرف‌کننده را افزایش می‌دهد.

مطالعات موردی: تسهیل کمی در عمل در سراسر جهان

ایالات متحده

برای مقابله با رکود بزرگ، فدرال رزرو ایالات متحده از سال 2009 تا 2014 برنامه تسهیل کمی را اجرا کرد. ترازنامه فدرال رزرو با خرید اوراق قرضه، وام‌های رهنی و سایر دارایی‌ها رشد کرد. تا سال 2017، ذخایر بانکی ایالات متحده به بیش از 4 تریلیون دلار رسید و نقدینگی برای حمایت از وام‌دهی و تحریک رشد اقتصادی فراهم کرد. با این حال، بانک‌ها 2.8 تریلیون دلار ذخایر اضافی نگه داشتند، نتیجه‌ای غیرمنتظره از برنامه QE فدرال رزرو. در سال 2020، فدرال رزرو اعلام کرد که قصد دارد 700 میلیارد دلار دارایی را به‌عنوان یک اقدام اضطراری QE پس از آشوب اقتصادی و بازار ناشی از تعطیلی‌های کووید-19 خریداری کند. با این حال، در سال 2022، فدرال رزرو سیاست پولی خود را به‌طور چشمگیری تغییر داد و شامل افزایش قابل‌توجه نرخ‌های بهره و کاهش دارایی‌های فدرال رزرو برای مقابله با روند پایدار تورم بالا که در سال 2021 ظهور کرد، شد.

اروپا و آسیا

پس از بحران مالی آسیا در سال 1997، ژاپن وارد رکود اقتصادی شد. بانک ژاپن به‌طور تهاجمی از QE برای مقابله با تورم منفی و تقویت اقتصاد استفاده کرد و از خرید اوراق قرضه دولتی به بدهی خصوصی و سهام تغییر مسیر داد. اثر کمپین تسهیل کمی تنها موقتی بود، زیرا تولید ناخالص داخلی ژاپن از 4.1 تریلیون دلار در سال 1998 به 6.27 تریلیون دلار در سال 2012 افزایش یافت، اما تا سال 2015 به 4.44 تریلیون دلار کاهش یافت. بانک ملی سوئیس (SNB) نیز پس از بحران مالی 2008 از استراتژی تسهیل کمی استفاده کرد و SNB به دارایی‌هایی دست یافت که از کل تولید اقتصادی سالانه کشور فراتر رفت. در حالی که رشد اقتصادی رخ داد، مشخص نیست که برنامه QE بانک ملی سوئیس تا چه حد به بهبود کمک کرد. در اوت 2016، بانک انگلستان (BoE) برنامه تسهیل کمی را برای مقابله با پیامدهای اقتصادی احتمالی برگزیت راه‌اندازی کرد. با خرید 60 میلیارد پوند اوراق قرضه دولتی و 10 میلیارد پوند بدهی شرکتی، این طرح قصد داشت از افزایش نرخ‌های بهره جلوگیری کرده و سرمایه‌گذاری تجاری و اشتغال را تحریک کند. تا ژوئن 2018، دفتر آمار ملی بریتانیا گزارش داد که تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در طول 10 سال گذشته با نرخ متوسط سه‌ماهه ترکیبی 0.2٪ رشد کرده است، اما با 0.8٪ بدون احتساب رکود اقتصادی، در مقایسه با 0.6٪ برای دهه قبل از رکود. اقتصاددانان بریتانیا نتوانستند تعیین کنند که آیا بدون این برنامه تسهیل کمی، رشد وجود داشته است یا خیر.

تسهیل کمی چگونه کار می‌کند؟

تسهیل کمی نوعی سیاست پولی است که در آن بانک مرکزی یک کشور تلاش می‌کند تا نقدینگی در سیستم مالی خود را افزایش دهد، معمولاً با خرید اوراق قرضه دولتی بلندمدت از بزرگ‌ترین بانک‌های آن کشور و تحریک رشد اقتصادی با تشویق بانک‌ها به وام‌دهی یا سرمایه‌گذاری آزادانه‌تر.

آیا تسهیل کمی چاپ پول است؟

منتقدان استدلال کرده‌اند که تسهیل کمی به‌طور مؤثر نوعی چاپ پول است و به نمونه‌هایی در تاریخ اشاره می‌کنند که چاپ پول به تورم بیش از حد منجر شده است. با این حال، حامیان تسهیل کمی ادعا می‌کنند که بانک‌ها به‌عنوان واسطه عمل می‌کنند و پول نقد را مستقیماً به دست افراد و کسب‌وکارها قرار نمی‌دهند، بنابراین تسهیل کمی خطر کمتری برای ایجاد تورم افسارگسیخته دارد.

تسهیل کمی چگونه وام‌دهی بانکی را افزایش می‌دهد؟

QE اوراق قرضه در سیستم بانکی را با پول نقد جایگزین می‌کند، که به‌طور مؤثر عرضه پول را افزایش می‌دهد و برای بانک‌ها آزادسازی سرمایه را آسان‌تر می‌کند. در نتیجه، آنها می‌توانند وام‌های بیشتری ارائه دهند و دارایی‌های دیگری خریداری کنند.

نتیجه‌گیری : تأثیر و بحث پیرامون تسهیل کمی

تسهیل کمی نوعی سیاست پولی است که در آن یک بانک مرکزی، مانند فدرال رزرو ایالات متحده، از طریق عملیات بازار آزاد اوراق بهادار خریداری می‌کند تا عرضه پول را افزایش دهد و وام‌دهی و سرمایه‌گذاری بانکی را تشویق کند. سیاست‌های QE در سطح جهانی اجرا شده‌اند. با این حال، تأثیر آنها بر اقتصاد یک کشور اغلب مورد بحث است.