منحنی بازده محدب چیست؟

منحنی بازده محدب (Humped Yield Curve) پدیده‌ای نادر است که در نمودار نشان می‌دهد نرخ بهره اوراق میان‌مدت بالاتر از نرخ‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت قرار دارد، که بیانگر عدم قطعیت اقتصادی است.

منحنی بازده محدب نوعی نسبتاً نادر از منحنی بازده است که زمانی رخ می‌دهد که نرخ بهره اوراق با درآمد ثابت میان‌مدت بالاتر از نرخ اوراق کوتاه‌مدت و بلندمدت باشد. همچنین، اگر انتظار برود که نرخ‌های کوتاه‌مدت ابتدا افزایش یافته و سپس کاهش یابند، منحنی بازده محدب شکل می‌گیرد. منحنی بازده محدب به‌نام منحنی زنگوله‌ای (Bell-Shaped Curve) نیز شناخته می‌شود.

نکات کلیدی

• منحنی بازده محدب زمانی رخ می‌دهد که نرخ بهره اوراق میان‌مدت بالاتر از اوراق کوتاه‌مدت و بلندمدت باشد.
• این منحنی نادر است اما ممکن است در اثر پروانه منفی (Negative Butterfly) یا تغییر غیرموازی در منحنی بازده ایجاد شود، جایی که نرخ‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت بیشتر از نرخ میان‌مدت کاهش می‌یابند.
• معمولاً منحنی بازده دارای کمترین نرخ‌ها در بخش کوتاه‌مدت است که به‌تدریج در طول زمان افزایش می‌یابد؛ درحالی‌که منحنی معکوس حالت برعکس را نشان می‌دهد. منحنی محدب اما شکلی شبیه زنگوله دارد.

توضیح منحنی بازده محدب

منحنی بازده که به آن ساختار زمانی نرخ بهره نیز گفته می‌شود، نموداری است که بازده اوراق باکیفیت مشابه را بر اساس سررسید آن‌ها (از ۳ ماه تا ۳۰ سال) ترسیم می‌کند. این منحنی به سرمایه‌گذاران امکان می‌دهد تا در یک نگاه بازده اوراق کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت را مقایسه کنند.

• بخش کوتاه‌مدت منحنی عمدتاً بر اساس انتظارات سیاست‌های فدرال رزرو شکل می‌گیرد (افزایش در صورت انتظار برای بالا رفتن نرخ بهره و کاهش در صورت انتظار برای کاهش آن).
• بخش بلندمدت تحت تأثیر عواملی مانند چشم‌انداز تورم، عرضه و تقاضای سرمایه‌گذاران، رشد اقتصادی و معاملات بزرگ نهادی قرار دارد.

شکل منحنی بازده به تحلیل‌گر/سرمایه‌گذار بینشی درباره انتظارات آتی نرخ بهره و تغییرات احتمالی در فعالیت‌های کلان اقتصادی می‌دهد. یکی از این اشکال، منحنی بازده محدب است.

زمانی‌که بازده اوراق میان‌مدت بیشتر از اوراق کوتاه‌مدت و بلندمدت باشد، منحنی بازده به شکل محدب درمی‌آید. در این حالت، منحنی در سررسیدهای کوتاه شیب مثبت دارد و سپس با افزایش سررسید، شیب منفی می‌شود و شکلی شبیه زنگوله پیدا می‌کند. به‌طور عملی، بازار با چنین منحنی‌ای شاهد این خواهد بود که نرخ اوراق با سررسید ۱ تا ۱۰ سال بالاتر از اوراق کمتر از یک سال یا بیشتر از ۱۰ سال قرار گیرد.

منحنی محدب در مقابل منحنی‌های عادی

برخلاف منحنی بازده معمولی که در آن سرمایه‌گذاران در قبال خرید اوراق بلندمدت بازده بالاتری دریافت می‌کنند، در منحنی بازده محدب جبران ریسک نگهداری اوراق بلندمدت صورت نمی‌گیرد.

به‌عنوان مثال، اگر بازده اوراق خزانه ۷ ساله بالاتر از بازده اوراق ۱ ساله و همچنین اوراق ۲۰ ساله باشد، سرمایه‌گذاران به سمت اوراق میان‌مدت جذب می‌شوند و همین موضوع باعث افزایش قیمت و کاهش نرخ آن‌ها خواهد شد. در مقابل، از آنجایی‌که نرخ اوراق بلندمدت رقابتی نخواهد بود، سرمایه‌گذاران تمایلی به خرید آن نخواهند داشت که این موضوع منجر به کاهش ارزش اوراق ۲۰ ساله و افزایش بازده آن خواهد شد.

انواع محدب‌ها

منحنی بازده محدب به‌ندرت رخ می‌دهد، اما نشانه‌ای از دوره‌ای از عدم اطمینان یا نوسان در اقتصاد است.

• زمانی‌که منحنی زنگوله‌ای شکل بگیرد، ممکن است بیانگر عدم اطمینان سرمایه‌گذاران نسبت به سیاست‌ها یا شرایط اقتصادی خاص باشد، یا بازتابی از انتقال منحنی بازده از حالت عادی به معکوس یا بالعکس باشد.
• هرچند منحنی بازده محدب اغلب نشان‌دهنده کندی رشد اقتصادی است، نباید آن را با منحنی بازده معکوس اشتباه گرفت.
• منحنی معکوس زمانی رخ می‌دهد که نرخ‌های کوتاه‌مدت بالاتر از نرخ‌های بلندمدت قرار گیرند. این منحنی نشان‌دهنده انتظار سرمایه‌گذاران به کاهش رشد اقتصادی و تورم و در نتیجه کاهش نرخ بهره در آینده است.

زمانی‌که نرخ‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت بیش از نرخ‌های میان‌مدت کاهش یابند، منحنی بازده محدبی به‌نام پروانه منفی (Negative Butterfly) ایجاد می‌شود. در این تصویر، بخش میان‌مدت مانند بدن پروانه و بخش‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت مانند بال‌های پروانه در نظر گرفته می‌شوند.