پیش‌بینی بازارها
ارزش در معرض ریسک چیست؟
ارزش در معرض ریسک (VaR) زیان‌های مالی بالقوه پرتفوی را کمی‌سازی می‌کند و به مدیران ریسک در کنترل ریسک و تصمیم‌گیری استراتژیک کمک می‌کند.
ارزش در معرض ریسک (VaR) چیست؟
ارزش در معرض ریسک (VaR) ابزاری ضروری برای بانک‌های سرمایه‌گذاری و تجاری است تا زیان‌های مالی بالقوه را در یک بازه زمانی مشخص اندازه‌گیری کنند. محاسبات VaR به مدیران ریسک کمک می‌کند تا احتمالات و میزان زیان‌های احتمالی در پرتفوی‌ها، موقعیت‌های خاص یا کل شرکت را درک کنند. این بینش به مؤسسات اجازه می‌دهد تا میزان ریسک خود را ارزیابی کرده و کفایت ذخایر سرمایه‌ای خود را تعیین کنند، که در نهایت تصمیم‌گیری‌های استراتژیک را هدایت کرده و ریسک‌های بیش از حد را کاهش می‌دهد.
نکات کلیدی
- ارزش در معرض ریسک (VaR) زیان‌های مالی بالقوه را در یک شرکت یا پرتفوی در یک بازه زمانی مشخص کمی‌سازی می‌کند و به مدیران ریسک در کنترل ریسک کمک می‌کند.
- سه روش اصلی برای محاسبه VaR وجود دارد: روش تاریخی، روش واریانس-کوواریانس و شبیه‌سازی مونت کارلو، که هر کدام مفروضات و کاربردهای منحصربه‌فردی دارند.
- VaR به دلیل عدم در نظر گرفتن رویدادهای شدید و تنها اندازه‌گیری حداقل زیان مورد انتظار مورد انتقاد قرار می‌گیرد.
- روش تاریخی ساده‌ترین راه برای محاسبه دستی VaR است که با تحلیل بازده‌های گذشته، زیان‌های آینده را پیش‌بینی می‌کند.
مبانی VaR: کمی‌سازی ریسک مالی
مدل‌سازی VaR زیان‌های بالقوه و احتمال وقوع آن‌ها را در یک بازه زمانی مشخص ارزیابی می‌کند.
برای مثال، یک شرکت مالی ممکن است تعیین کند که یک دارایی دارای VaR یک‌ماهه ۳٪ با زیان ۲٪ است، به این معنا که ۳٪ احتمال دارد ارزش دارایی در طول یک ماه ۲٪ کاهش یابد. تبدیل احتمال ۳٪ به نسبت روزانه، شانس زیان ۲٪ را به یک روز در ماه می‌رساند.
ارزیابی VaR در سطح شرکت به شناسایی ریسک‌های تجمعی از تمام موقعیت‌های معاملاتی در مؤسسه کمک می‌کند. با استفاده از داده‌های ارائه‌شده توسط مدل‌سازی VaR، مؤسسات مالی می‌توانند تعیین کنند که آیا ذخایر سرمایه‌ای کافی برای پوشش زیان‌ها دارند یا اینکه ریسک‌های بالاتر از حد قابل‌قبول، آن‌ها را ملزم به کاهش دارایی‌های متمرکز می‌کند.
بررسی روش‌های VaR: تاریخی، واریانس-کوواریانس و مونت کارلو
سه روش اصلی برای محاسبه VaR وجود دارد: روش تاریخی، روش واریانس-کوواریانس و روش مونت کارلو.
روش تاریخی
روش تاریخی به تاریخچه بازده‌های قبلی نگاه می‌کند و آن‌ها را از بدترین زیان‌ها تا بزرگ‌ترین سودها مرتب می‌کند، با این فرض که تجربه بازده‌های گذشته نتایج آینده را پیش‌بینی می‌کند. برای فرمول و نحوه محاسبه آن، به بخش «مثال ارزش در معرض ریسک (VaR)» در زیر مراجعه کنید.
روش واریانس-کوواریانس
به جای فرض اینکه گذشته آینده را پیش‌بینی می‌کند، روش واریانس-کوواریانس، که به روش پارامتریک نیز معروف است، فرض می‌کند که سودها و زیان‌ها به‌صورت نرمال توزیع شده‌اند. این روش زیان‌های بالقوه را به‌عنوان انحراف معیار از میانگین تعریف می‌کند.
روش واریانس-کوواریانس برای اندازه‌گیری ریسک در مواردی که توزیع‌ها شناخته‌شده و به‌طور قابل‌اعتماد تخمین زده شده‌اند، بهترین عملکرد را دارد. اگر اندازه نمونه بسیار کوچک باشد، این روش کمتر قابل‌اعتماد است.
روش مونت کارلو
روش سوم برای VaR، انجام شبیه‌سازی مونت کارلو است. این تکنیک از مدل‌های محاسباتی برای شبیه‌سازی بازده‌های پیش‌بینی‌شده در صدها یا هزاران تکرار ممکن استفاده می‌کند. سپس، احتمال وقوع زیان را—مثلاً ۵٪ مواقع—محاسبه کرده و تأثیر آن را نشان می‌دهد.
روش مونت کارلو برای مسائل مختلف اندازه‌گیری ریسک کاربرد دارد، به شرطی که توزیع احتمال برای عوامل ریسک شناخته شده باشد.
مزایای استفاده از ارزش در معرض ریسک (VaR) برای مدیریت ریسک
استفاده از VaR در اندازه‌گیری ریسک چندین مزیت دارد:
- این یک عدد واحد است که به‌صورت درصد یا واحدهای قیمتی بیان می‌شود و به‌راحتی توسط حرفه‌ای‌های صنعت مالی تفسیر و به‌طور گسترده استفاده می‌شود.
- محاسبات VaR می‌توانند برای انواع مختلف دارایی‌ها—سهام، اوراق قرضه، مشتقات، ارزها و غیره—یا پرتفوی‌ها مقایسه شوند.
- به دلیل محبوبیت آن، VaR اغلب در ابزارهای نرم‌افزاری مالی مختلف، مانند ترمینال بلومبرگ، محاسبه شده و ارائه می‌شود.
محدودیت‌ها و انتقادات از ارزش در معرض ریسک (VaR)
یکی از مشکلات این است که هیچ پروتکل استانداردی برای آمارهای مورد استفاده در تعیین ریسک دارایی، پرتفوی یا شرکت وجود ندارد. آمارهای مربوط به دوره‌های با نوسان کم ممکن است احتمال و شدت رویدادهای ریسک را دست‌کم بگیرند. استفاده از احتمالات توزیع نرمال می‌تواند وقوع رویدادهای نادر و شدید را بیشتر کم اهمیت جلوه دهد.
برای مثال، آمارهایی که به‌صورت دلخواه از دوره‌ای با نوسان کم استخراج شده‌اند، ممکن است پتانسیل وقوع رویدادهای ریسک و شدت آن‌ها را دست‌کم بگیرند. ریسک ممکن است با استفاده از احتمالات توزیع نرمال، که به‌ندرت رویدادهای شدید یا قوهای سیاه را در نظر می‌گیرند، باز هم کمتر برآورد شود.
یکی دیگر از معایب این است که ارزیابی زیان بالقوه، کمترین مقدار ریسک را در محدوده نتایج نشان می‌دهد. برای مثال، تعیین VaR ۹۵٪ با ریسک دارایی ۲۰٪، انتظاری را نشان می‌دهد که به‌طور متوسط در هر ۲۰ روز، حداقل ۲۰٪ زیان رخ دهد. در این محاسبه، زیان ۵۰٪ همچنان ارزیابی ریسک را تأیید می‌کند.
بحران مالی سال ۲۰۰۸ (۱۳۸۷ شمسی) نشان داد که محاسبات VaR اغلب ریسک پرتفوی‌های وام‌های رهنی زیراستاندارد را دست‌کم می‌گرفتند. شدت ریسک نیز دست‌کم گرفته شد، که منجر به نسبت‌های اهرمی بسیار بالا در پرتفوی‌های زیراستاندارد شد. در نتیجه، دست‌کم گرفتن احتمال وقوع و شدت ریسک، مؤسسات را ناتوان از پوشش میلیاردها دلار زیان ناشی از سقوط ارزش وام‌های رهنی زیراستاندارد کرد.
مثال ارزش در معرض ریسک (VaR)
فرمول به نظر ساده می‌آید، زیرا تنها چند ورودی دارد. با این حال، محاسبه دستی VaR برای یک پرتفوی بزرگ از نظر محاسباتی دشوار است.
روش تاریخی ساده‌ترین راه برای محاسبه VaR در میان روش‌های مختلف است:
ارزش در معرض ریسک = vm (vi / v(i - 1))
m تعداد روزهایی است که داده‌های تاریخی از آن‌ها گرفته شده و vi تعداد متغیرها در روز i است. هدف این فرمول محاسبه درصد تغییر هر عامل ریسک برای ۲۵۲ روز معاملاتی گذشته (تعداد کل روزهای معاملاتی در یک سال) است. هر درصد تغییر سپس به ارزش‌های بازار فعلی اعمال می‌شود تا ۲۵۲ سناریو برای ارزش آتی اوراق بهادار تعیین شود.
فرمول ارزش در معرض ریسک (VaR) چیست؟
روش‌های مختلفی با فرمول‌های متفاوت برای محاسبه VaR وجود دارد، اما ساده‌ترین روش برای محاسبه دستی VaR، روش تاریخی است. در این مورد، m تعداد روزهایی است که داده‌های تاریخی از آن‌ها گرفته شده و vi تعداد متغیرها در روز i است.
فرمول ارزش در معرض ریسک (با استفاده از روش تاریخی):
vm (vi / v(i - 1))
تفاوت بین ارزش در معرض ریسک (VaR) و انحراف معیار چیست؟
ارزش در معرض ریسک (VaR) معیاری برای زیان بالقوه‌ای است که یک دارایی، پرتفوی یا شرکت ممکن است در یک بازه زمانی مشخص تجربه کند. از سوی دیگر، انحراف معیار میزان تغییرات بازده‌ها را در طول زمان اندازه‌گیری می‌کند. این معیار نوسانات بازار است: انحراف معیار کوچکتر، ریسک سرمایه‌گذاری کمتر و انحراف معیار بزرگتر، نوسانات بیشتری را نشان می‌دهد.
ارزش در معرض ریسک حاشیه‌ای (VaR) چیست؟
VaR حاشیه‌ای محاسبه‌ای از ریسک اضافی است که یک موقعیت سرمایه‌گذاری جدید به پرتفوی یا شرکت اضافه می‌کند. این تنها تخمینی از تغییر در مقدار کل ریسک است، نه مقدار دقیق ریسکی که یک موقعیت به کل پرتفوی اضافه یا کم می‌کند. اندازه‌گیری دقیق‌تر به‌عنوان VaR افزایشی شناخته می‌شود.
نتیجه‌گیری
ارزش در معرض ریسک (VaR) تکنیکی شناخته‌شده و پرکاربرد برای ارزیابی ریسک است. محاسبه VaR تخمینی مبتنی بر احتمال از حداقل زیان مورد انتظار به‌صورت دلاری در یک دوره است. داده‌های تولیدشده توسط سرمایه‌گذاران برای تصمیم‌گیری‌های استراتژیک سرمایه‌گذاری استفاده می‌شود.
VaR اغلب به دلیل ایجاد حس کاذب امنیت مورد انتقاد قرار می‌گیرد، زیرا VaR حداکثر زیان بالقوه را گزارش نمی‌دهد. یکی از محدودیت‌های آن این است که نتیجه آماری محتمل‌ترین همیشه نتیجه واقعی نیست.