وان‌کوین چیست؟

وان‌کوین یک طرح پونزی مبتنی بر ارز دیجیتال بود که توسط شرکت‌های OneCoin Ltd. و OneLife Network Ltd. ، تأسیس‌شده توسط روجا ایگناتووا ، شهروند بلغاری، در سال 2014 راه‌اندازی شد. این طرح که به‌عنوان یک ارز دیجیتال قانونی معرفی می‌شد، در واقع یک کلاهبرداری عظیم بود که بین سال‌های 2014 تا 2016 حدود 4 میلیارد دلار از سرمایه‌گذاران در سراسر جهان جمع‌آوری کرد. روجا ایگناتووا، که به‌عنوان ملکه کریپتو (Cryptoqueen) شناخته می‌شود، در سال 2017 پس از صدور حکم بازداشتش ناپدید شد و تاکنون پیدا نشده است.

نکات کلیدی

• طرح پونزی : وان‌کوین یک طرح پونزی بود که از پول سرمایه‌گذاران جدید برای پرداخت سود به سرمایه‌گذاران قدیمی استفاده می‌کرد و هیچ ارز دیجیتال واقعی یا ارزش بازاری نداشت.
• عدم وجود بلاکچین : برخلاف ادعاها، وان‌کوین هیچ مدل بلاکچین یا سیستم پرداختی نداشت و توکن‌های آن قابل معامله یا استفاده برای خرید نبودند.
• مدل کسب‌وکار : فعالیت اصلی شرکت فروش مواد آموزشی، مانند دوره‌های مربوط به ارزهای دیجیتال، بود که اغلب گزارش شده است که این مواد کپی‌برداری‌شده بودند. این مدل شبیه یک طرح بازاریابی چندسطحی (MLM) بود که در آن خریداران مواد آموزشی برای جذب شرکت‌کنندگان جدید پاداش دریافت می‌کردند.
• کلاهبرداری آشکار : در سال 2016، چندین کشور، از جمله نروژ و مجارستان، وان‌کوین را به‌عنوان یک طرح هرمی شناسایی کردند. در سال 2018، پلیس بلغارستان به دفاتر شرکت یورش برد و فعالیت‌های آن متوقف شد.
• پیامدهای قانونی : هم‌بنیان‌گذار سباستین گرین‌وود در سال 2018 دستگیر و در سال 2023 به 20 سال زندان محکوم شد. کنستانتین ایگناتوف ، برادر روجا، در سال 2019 دستگیر شد و به جرم کلاهبرداری و پول‌شویی گناهکار شناخته شد و به 34 ماه زندان محکوم شد.
• وضعیت روجا ایگناتووا : روجا از سال 2017 ناپدید شده و در فهرست 10 فرد تحت تعقیب FBI قرار دارد. گزارش‌های تأییدنشده‌ای وجود دارد که او ممکن است در سال 2018 توسط گروه‌های جنایی سازمان‌یافته بلغاری کشته شده باشد، اما این ادعا تأیید نشده است.

درک وان‌کوین

روجا ایگناتووا وان‌کوین را در سال 2014 راه‌اندازی کرد و ادعا کرد که مانند سایر ارزهای دیجیتال عمل می‌کند، با قابلیت استخراج (تا 120 میلیارد سکه) و استفاده برای پرداخت‌ها، همراه با یک کیف پول الکترونیکی. با این حال، هیچ زیرساخت بلاکچینی وجود نداشت و ادعاهای شرکت جعلی بود.

فعالیت اصلی شرکت فروش بسته‌های آموزشی بود که شامل دوره‌هایی در زمینه ارزهای دیجیتال، تجارت و سرمایه‌گذاری می‌شد. خریداران این بسته‌ها توکن‌هایی دریافت می‌کردند که ظاهراً برای استخراج وان‌کوین استفاده می‌شد، اما این توکن‌ها هیچ ارزش واقعی نداشتند و مواد آموزشی اغلب کپی‌برداری‌شده بودند. این مدل به‌صورت یک طرح MLM عمل می‌کرد، که در آن شرکت‌کنندگان برای جذب سرمایه‌گذاران جدید تشویق می‌شدند و پاداش دریافت می‌کردند.

صرافی وان‌کوین

صرافی برای تبدیل وان‌کوین به سایر ارزها، صرافی xcoinx بود که یک بازار داخلی بود. دسترسی به این صرافی تنها برای اعضایی بود که بسته‌های آموزشی بالاتر از سطح مبتدی را خریداری کرده بودند. محدودیت‌های فروش بر اساس سطح بسته آموزشی خریداری‌شده اعمال می‌شد. در ژانویه 2017، این صرافی تعطیل شد و وان‌کوین اکثر درخواست‌های برداشت را رد کرد، که تنها راه نقد کردن برای اعضای وابسته بود.

وان‌کوین به‌عنوان یک کلاهبرداری

در سال 2016، سؤالاتی درباره وان‌کوین مطرح شد و چندین کشور تحقیقات خود را آغاز کردند:

• مارس 2016 : انجمن فروش مستقیم نروژ وان‌کوین را یک طرح هرمی نامید.
• مه 2016 : بانک مرکزی مجارستان هشدار داد که وان‌کوین یک طرح هرمی است.
• 2017 : وان‌کوین ادعا کرد که اولین شرکتی است که توسط دولت ویتنام مجوز دریافت کرده و به‌عنوان ارز دیجیتال قانونی شناخته شده است، اما دولت ویتنام این ادعا را رد کرد.
• 2018 : پلیس بلغارستان به دفاتر شرکت یورش برد و اسناد و دارایی‌های مرتبط با وان‌کوین را ضبط کرد.
• ناپدید شدن روجا : روجا ایگناتووا در اکتبر 2017، پس از صدور حکم بازداشتش، از صوفیه به آتن فرار کرد و از آن زمان ناپدید شده است.
• دستگیری‌ها : سباستین گرین‌وود در سال 2018 در تایلند دستگیر و به ایالات متحده مسترد شد و به 20 سال زندان محکوم شد. کنستانتین ایگناتوف در سال 2019 در لس‌آنجلس دستگیر شد و به جرم کلاهبرداری و پول‌شویی به 34 ماه زندان محکوم شد. ایرینا دیل‌کینسکا ، مدیر دفتر حقوقی وان‌کوین، در سال 2023 در بلغارستان دستگیر و به چهار سال زندان محکوم شد.

تحولات اخیر (تا اوت 2025)

• اتهامات در غیاب روجا : در 26 ژوئن 2024، دادستانی عمومی بلغارستان اعلام کرد که روجا ایگناتووا به‌صورت غیابی به اتهام پول‌شویی در یک گروه جنایی سازمان‌یافته متهم شده است. این اقدام امکان آغاز روند مصادره اموال به‌دست‌آمده غیرقانونی او را فراهم می‌کند.
• پاداش برای دستگیری : سفارت ایالات متحده در بلغارستان در ژوئن 2024 اعلام کرد که پاداشی تا 5 میلیون دلار برای اطلاعاتی که منجر به دستگیری یا محکومیت روجا شود، ارائه می‌دهد. در سال 2022، FBI پاداشی تا 250,000 دلار برای اطلاعات درباره او تعیین کرده بود.
• حکم انجماد دارایی‌ها : در 7 اوت 2024، دادگاه عالی لندن یک حکم انجماد جهانی صادر کرد که از فروش یا انتقال دارایی‌های روجا ایگناتووا و هفت نفر دیگر، از جمله سباستین گرین‌وود و چهار شرکت مرتبط با وان‌کوین، جلوگیری می‌کند. این حکم بخشی از یک دعوی قضایی گروهی است که توسط بیش از 400 سرمایه‌گذار وان‌کوین مطرح شده است.
• معامله مشکوک در دبی : در اوت 2024، گزارش شد که 50 میلیون دلار از دارایی‌های روجا در دبی آزاد شده است، که سؤالاتی درباره اینکه این پول به چه کسی تعلق دارد و چگونه دارایی‌ها آزاد شده‌اند، ایجاد کرده است. ارائه وکالت‌نامه‌های به‌روز در دادگاه دبی شایعات درباره مرگ روجا را رد می‌کند و نشان می‌دهد که او ممکن است هنوز زنده باشد.
• محکومیت‌های اخیر : در ژانویه 2025، دادگاه تجدیدنظر مدار دوم ایالات متحده محکومیت مارک اسکات ، وکیل وان‌کوین، را که به اتهام پول‌شویی حدود 400 میلیون دلار به 10 سال زندان محکوم شده بود، تأیید کرد. این تصمیم سابقه مهمی برای مسئولیت وکلا در طرح‌های کلاهبرداری ارزهای دیجیتال ایجاد کرد.
• تخمین‌های زیان بالاتر : برخی منابع، مانند آژانس تحقیقات خصوصی Digitpol ، ادعا می‌کنند که این طرح ممکن است تا 19.4 میلیارد دلار از سرمایه‌گذاران کلاهبرداری کرده باشد، اگرچه تخمین‌های رایج‌تر حول 4 تا 4.4 میلیارد دلار است.
• ادامه تأثیرات : گزارش‌ها نشان می‌دهند که وان‌کوین بیش از 3.5 میلیون قربانی در سراسر جهان داشته است. گروه‌های حمایتی، مانند گروهی که توسط جن مک آدام تأسیس شده، گزارش می‌دهند که بیش از 10,000 قربانی در سراسر جهان برای کمک با آنها تماس گرفته‌اند و برخی از سرمایه‌گذاران هنوز به دلیل ماهیت شبه‌فرقه‌ای این طرح، در انکار کلاهبرداری هستند.

سایر طرح‌های پونزی بزرگ در حوزه ارزهای دیجیتال

علاوه بر وان‌کوین، که بزرگ‌ترین طرح پونزی در حوزه ارزهای دیجیتال است، طرح‌های دیگری نیز وجود داشته‌اند:

• Bitconnect : در سال 2018 افشا شد و باعث زیان 3.5 میلیارد دلاری سرمایه‌گذاران شد.
• PlusToken : تا سال 2019 ادامه داشت و بیش از 3 میلیارد دلار از سرمایه‌گذاران کلاهبرداری کرد.
• GainBitcoin : یک ارز دیجیتال مستقر در هند که بیش از 300 میلیون دلار از سرمایه‌گذاران گرفت.
• Mining Max : تا سال 2021 سرمایه‌گذاران را با 250 میلیون دلار زیان متوقف کرد.

آیا روجا ایگناتووا پیدا شده است؟

تا اوت 2025، روجا ایگناتووا همچنان در حال فرار است و از سال 2017 که از صوفیه به آتن گریخت، دیده نشده است. شایعاتی مبنی بر قتل او توسط یک سازمان جنایی اروپای شرقی در سال 2018 وجود دارد، اما این ادعاها تأیید نشده‌اند. معامله اخیر 50 میلیون دلاری در دبی و ارائه وکالت‌نامه‌های به‌روز نشان می‌دهد که او ممکن است هنوز زنده باشد. FBI او را در فهرست 10 فرد تحت تعقیب خود نگه داشته و پاداش قابل‌توجهی برای اطلاعات منجر به دستگیری او ارائه می‌دهد.

نتیجه‌گیری

وان‌کوین یکی از بدنام‌ترین کلاهبرداری‌های مالی در تاریخ اخیر است که با وعده‌های جعلی یک ارز دیجیتال انقلابی، میلیاردها دلار از بیش از 3.5 میلیون سرمایه‌گذار در سراسر جهان کلاهبرداری کرد. این طرح بدون بلاکچین واقعی یا ارزش بازاری، از طریق یک مدل بازاریابی چندسطحی (MLM) عمل می‌کرد و در نهایت در سال 2017 پس از ناپدید شدن روجا ایگناتووا فروپاشید. پیامدهای قانونی آن، از جمله محکومیت‌های سباستین گرین‌وود، کنستانتین ایگناتوف و ایرینا دیل‌کینسکا، و احکام انجماد دارایی‌ها در سال 2024، همچنان ادامه دارد. وان‌کوین به‌عنوان یک داستان هشداردهنده در دنیای ارزهای دیجیتال باقی می‌ماند و بر نیاز به هوشیاری، تحقیق کامل و نظارت قانونی برای محافظت از سرمایه‌گذاران و تقویت محیط ارزهای دیجیتال قانونی تأکید می‌کند. سرمایه‌گذاران باید قبل از سرمایه‌گذاری در هر فرصت مالی، به‌ویژه در حوزه ارزهای دیجیتال، تحقیقات گسترده‌ای انجام دهند و با مشاوران مالی مشورت کنند تا از افتادن در دام طرح‌های کلاهبرداری مانند وان‌کوین اجتناب کنند.