قرارداد زیان‌بار چیست؟

قرارداد زیان‌بار یک اصطلاح حسابداری است که به قراردادی اشاره دارد که اجرای آن برای یک شرکت هزینه‌ای بیشتر از آنچه شرکت در ازای آن دریافت می‌کند، به همراه دارد.

این اصطلاح در بسیاری از کشورهای جهان استفاده می‌شود، جایی که تنظیم‌کنندگان بین‌المللی تعیین کرده‌اند که چنین قراردادهایی باید در ترازنامه‌ها ثبت شوند. ایالات متحده سیستم متفاوتی دارد که بر اساس اصول پذیرفته‌شده حسابداری (GAAP) تنظیم شده است، که توسط هیئت استانداردهای حسابداری مالی (FASB) مستقر در آمریکا تعیین می‌شود.

نکات کلیدی

• قرارداد زیان‌بار یک اصطلاح حسابداری است که در استانداردهای گزارشگری مالی بین‌المللی (IFRS) تعریف شده و در بسیاری از کشورهای جهان استفاده می‌شود.
• شرکت‌هایی که از این استانداردها پیروی می‌کنند، ملزم به گزارش هرگونه قرارداد زیان‌بار که به آن متعهد هستند در ترازنامه‌های خود هستند.
• در ایالات متحده، شرکت‌ها معمولاً از مجموعه استانداردهای حسابداری متفاوتی پیروی می‌کنند و به‌طور کلی نیازی به ثبت قراردادهای زیان‌بار خود ندارند.

درک قراردادهای زیان‌بار

استانداردهای حسابداری بین‌المللی (IAS) قرارداد زیان‌بار را به‌عنوان "قراردادی تعریف می‌کند که در آن هزینه‌های اجتناب‌ناپذیر اجرای تعهدات قرارداد از منافع اقتصادی مورد انتظار از آن بیشتر باشد."

اصطلاح هزینه‌های اجتناب‌ناپذیر نیز برای اهداف حسابداری معنای خاصی دارد. IAS آن را به‌عنوان "کمتر از هزینه اجرای قرارداد و هرگونه جبران یا جریمه ناشی از عدم اجرای آن" تعریف می‌کند.

مثال قرارداد زیان‌بار

یک نمونه از قرارداد زیان‌بار ممکن است توافقی برای اجاره ملکی باشد که دیگر مورد نیاز نیست یا دیگر نمی‌توان از آن به‌صورت سودآور استفاده کرد. برای مثال، فرض کنید شرکتی توافقی چندساله برای اجاره فضای دفتری امضا می‌کند، سپس در حالی که توافق همچنان معتبر است، نقل مکان می‌کند یا کوچک‌سازی می‌کند و فضای دفتری که دیگر استفاده‌ای برای آن ندارد، خالی می‌ماند. یا یک شرکت معدنی را در نظر بگیرید که اجاره‌ای برای استخراج زغال‌سنگ یا کالای دیگری در قطعه‌ای زمین امضا کرده است، اما در طول مدت قرارداد، قیمت آن کالا به سطحی کاهش می‌یابد که استخراج و عرضه آن به بازار را غیرسودآور می‌کند.

ملاحظات ویژه

قوانین مربوط به نحوه برخورد با قراردادهای زیان‌بار در صورت‌های مالی یک شرکت بخشی از استانداردهای گزارشگری مالی بین‌المللی (IFRS) هستند که هیئت استانداردهای حسابداری بین‌المللی (IASB) نهاد تنظیم‌کننده استانداردهای مستقل آن است. نهاد حاکم، بنیاد IFRS ، یک سازمان غیرانتفاعی مستقر در لندن است.

استاندارد حسابداری بین‌المللی 37 (IAS 37) ، با عنوان "ذخایر، بدهی‌های احتمالی و دارایی‌های احتمالی"، قراردادهای زیان‌بار را به‌عنوان ذخایر طبقه‌بندی می‌کند، به این معنی که بدهی‌ها یا دیونی هستند که در زمان یا مقداری نامشخص ایجاد می‌شوند. ذخایر با استفاده از بهترین تخمین هزینه‌های موردنیاز برای انجام تعهد کنونی اندازه‌گیری می‌شوند.

بر اساس IAS 37، هر کسب‌وکار یا شرکتی که قراردادی را به‌عنوان زیان‌بار شناسایی می‌کند، ملزم است تعهد کنونی را به‌عنوان یک بدهی به رسمیت بشناسد و آن بدهی را در ترازنامه خود فهرست کند. این فرآیند باید در اولین نشانه‌ای که شرکت انتظار ضرر از قرارداد دارد انجام شود.

استانداردهای IFRS و IASB توسط شرکت‌ها در بسیاری از کشورهای جهان استفاده می‌شوند، اگرچه در ایالات متحده این‌گونه نیست. ایالات متحده شرکت‌ها را ملزم به پیروی از مجموعه دیگری از استانداردها تحت GAAP می‌کند. تحت GAAP، زیان‌ها، تعهدات و بدهی‌های مربوط به قراردادهای زیان‌بار معمولاً به رسمیت شناخته نمی‌شوند یا مورد توجه قرار نمی‌گیرند. با این حال، FASB با IASB همکاری کرده است تا استانداردهای سازگاری در سراسر جهان ایجاد کند.

تحولات اخیر

بر اساس اطلاعات موجود و پست‌های X تا اوت 2025:

• افزایش نظارت بر قراردادهای زیان‌بار : گزارش بلومبرگ در سال 2024 نشان می‌دهد که تنظیم‌کنندگان در اروپا و آسیا نظارت بر گزارش‌دهی قراردادهای زیان‌بار را تشدید کرده‌اند تا شفافیت مالی را بهبود بخشند، به‌ویژه در صنایعی مانند املاک و مستغلات و معدن که چنین قراردادهایی رایج هستند.
• تأثیر IFRS : پست‌های X در سال 2025 تأیید می‌کنند که شرکت‌های بیشتری در بازارهای نوظهور در حال پذیرش استانداردهای IFRS هستند، که نیاز به شناسایی قراردادهای زیان‌بار در ترازنامه‌ها را افزایش داده است.
• پیشرفت‌های فناوری : طبق گزارش رویترز در سال 2024، شرکت‌ها از ابزارهای تجزیه‌وتحلیل مبتنی بر هوش مصنوعی برای شناسایی زودهنگام قراردادهای زیان‌بار استفاده می‌کنند، که به کاهش زیان‌های مالی کمک می‌کند.
• هشدارهای سرمایه‌گذاری : پست‌های X در سال 2025 به شرکت‌ها توصیه می‌کنند که قراردادهای بلندمدت را با دقت بررسی کنند تا از تعهد به قراردادهای زیان‌بار اجتناب کنند و با حسابداران یا مشاوران مالی مشورت کنند تا تأثیرات مالی را ارزیابی کنند.

نتیجه‌گیری

قرارداد زیان‌بار یک اصطلاح حسابداری است که به قراردادی اشاره دارد که هزینه‌های اجرای آن برای یک شرکت بیشتر از منافع اقتصادی دریافتی از آن است. تحت استانداردهای IFRS، که در بسیاری از کشورها استفاده می‌شود، شرکت‌ها ملزم به شناسایی قراردادهای زیان‌بار به‌عنوان بدهی در ترازنامه‌های خود هستند. در ایالات متحده، تحت GAAP، چنین قراردادهایی معمولاً به رسمیت شناخته نمی‌شوند، اما تلاش‌هایی برای هماهنگی استانداردهای جهانی در جریان است. در سال 2025، با افزایش نظارت نظارتی و استفاده از ابزارهای تجزیه‌وتحلیل برای شناسایی قراردادهای زیان‌بار، شرکت‌ها باید قراردادهای خود را با دقت بررسی کنند و با مشاوران مالی مشورت کنند تا از تأثیرات مالی منفی اجتناب کنند و انطباق با استانداردهای حسابداری را تضمین کنند.