اوراق بهادار پایه چیست؟

اوراق بهادار پایه چیست؟

اوراق بهادار پایه، سهام یا اوراق قرضه‌ای است که ابزارهای مشتقه مانند قراردادهای آتی، صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF) و اختیار معامله بر اساس آن‌ها شکل می‌گیرند. این اوراق، جزء اصلی تعیین ارزش ابزار مشتقه هستند.

نکات کلیدی

• اوراق بهادار پایه، سهام یا اوراق قرضه‌ای است که ابزارهای مشتقه مانند قراردادهای آتی، ETFها و اختیار معامله بر اساس آن‌ها بنا شده‌اند.
• در اکثر موارد، اوراق بهادار پایه، دارایی‌ای است که باید توسط یکی از طرفین قرارداد مشتقه تحویل داده شود و توسط طرف دیگر پذیرفته شود.
• معامله‌گران از ابزارهای مشتقه برای پیش‌بینی یا محافظت در برابر تغییرات آتی قیمت اوراق بهادار پایه استفاده می‌کنند.

فهم اوراق بهادار پایه

در اصطلاحات مشتقات، اوراق بهادار پایه اغلب به‌صورت ساده «پایه» نامیده می‌شود. اوراق بهادار پایه می‌تواند هر نوع دارایی، شاخص، ابزار مالی یا حتی مشتقه دیگری باشد. تعهدات بدهی با پشتوانه وثیقه (CDO) و سوآپ‌های نکول اعتباری (CDS) که در مرکز بحران مالی سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۸ میلادی) قرار داشتند، نیز ابزارهای مشتقه‌ای هستند که به حرکت اوراق بهادار پایه وابسته‌اند. توجه داشته باشید که همه سهام دارای زنجیره‌های اختیاری پایه نیستند.

نقش اوراق بهادار پایه صرفاً این است که خود همان دارایی باشد. اگر مشتقات وجود نداشتند، معامله‌گران به‌سادگی اوراق بهادار پایه را خرید و فروش می‌کردند. اما در مورد مشتقات، اوراق بهادار پایه، دارایی‌ای است که باید توسط یکی از طرفین قرارداد مشتقه تحویل داده شود و توسط طرف دیگر پذیرفته شود. استثنا در مواردی است که پایه یک شاخص باشد یا قرارداد مشتقه یک سوآپ باشد، که در آن تنها پول نقد در پایان قرارداد مبادله می‌شود.

ابزارهای مشتقه متنوعی، از انواع رایج تا پیچیده، وجود دارند، اما همه آن‌ها یک ویژگی مشترک دارند: وابستگی به یک اوراق بهادار پایه یا دارایی پایه. تغییرات قیمت در اوراق بهادار پایه به‌طور اجتناب‌ناپذیر بر قیمت‌گذاری مشتقه مبتنی بر آن تأثیر می‌گذارد.

به‌عنوان مثال، یک اختیار خرید (call option) برای سهام شرکت آلفابت (GOOGL) به دارنده آن حق می‌دهد، اما نه اجبار، که سهام آلفابت را به قیمتی مشخص در قرارداد اختیار معامله خریداری کند. در این مورد، سهام آلفابت اوراق بهادار پایه است.

معامله‌گران از مشتقات برای پیش‌بینی یا محافظت در برابر تغییرات آتی قیمت اوراق بهادار پایه استفاده می‌کنند. هرچه مشتقه پیچیده‌تر باشد، میزان پیش‌بینی و محافظت نیز بیشتر می‌شود. برای مثال، اختیار معامله روی قراردادهای آتی، شرط‌بندی بر قیمت آتی قرارداد آتی است که خود شرط‌بندی بر قیمت آتی اوراق بهادار پایه است.

مثال اوراق بهادار پایه

فرض کنید قصد داریم یک اختیار خرید (call option) برای شرکت مایکروسافت (MSFT) خریداری کنیم. خرید اختیار خرید به ما حق می‌دهد که سهام مایکروسافت را به قیمتی مشخص در مدت زمانی معین خریداری کنیم. به‌طور کلی، با افزایش قیمت سهام مایکروسافت، ارزش اختیار خرید نیز افزایش می‌یابد. از آنجا که اختیار خرید یک ابزار مشتقه است، قیمت آن به قیمت سهام مایکروسافت وابسته است. در این مورد، سهام مایکروسافت اوراق بهادار پایه است.

اوراق بهادار پایه همچنین در قیمت‌گذاری مشتقات نقش مهمی دارد. رابطه بین پایه و مشتقات آن لزوماً خطی نیست، هرچند ممکن است چنین باشد. به‌طور کلی، برای مثال، هرچه قیمت اعتصاب (strike price) یک اختیار معامله خارج از پول (out-of-the-money) از قیمت فعلی اوراق بهادار پایه دورتر باشد، تغییر قیمت اختیار معامله به ازای هر واحد حرکت در پایه کمتر خواهد بود.

همچنین، قرارداد مشتقه ممکن است به‌گونه‌ای تنظیم شود که قیمت آن به‌صورت مستقیم یا معکوس با قیمت اوراق بهادار پایه همبستگی داشته باشد. اختیار خرید دارای همبستگی مستقیم است، در حالی که اختیار فروش (put option) دارای همبستگی معکوس است.