واگذاری چیست؟

واگذاری (Divestiture) به معنای واگذاری جزئی یا کامل عملیات یا دارایی‌های یک شرکت یا نهاد دیگر از طریق فروش، معاوضه، تعطیلی یا ورشکستگی است.

واگذاری به معنای فروش یا کنار گذاشتن بخشی از عملیات یا دارایی‌های یک شرکت یا نهاد دیگر از طریق فروش، معاوضه، تعطیلی یا ورشکستگی است. معمولاً واگذاری ناشی از تصمیم مدیریت برای توقف فعالیت یک واحد تجاری است که بخشی از شایستگی‌های اصلی شرکت محسوب نمی‌شود.

واگذاری همچنین می‌تواند در شرایط زیر رخ دهد:

• اگر یک واحد تجاری پس از ادغام یا تملک، مازاد و غیرضروری تشخیص داده شود.
• اگر فروش یک واحد موجب افزایش ارزش کلی شرکت شود.
• اگر دادگاه دستور فروش یک واحد تجاری را برای بهبود رقابت در بازار صادر کند.

نکات کلیدی

• واگذاری زمانی است که یک شرکت یا دولت تمام یا بخشی از دارایی‌های خود را از طریق فروش، معاوضه، تعطیلی یا ورشکستگی واگذار کند.
• با رشد شرکت‌ها، ممکن است درگیر خطوط تجاری زیادی شوند؛ بنابراین واگذاری راهی برای تمرکز و حفظ سودآوری است.
• واگذاری به شرکت‌ها کمک می‌کند هزینه‌ها را کاهش دهند، بدهی‌های خود را بازپرداخت کنند، بر فعالیت‌های اصلی تمرکز کنند و ارزش سهامداران را افزایش دهند.
• یک نهاد ممکن است به دلیل ورشکستگی یا برای رعایت قوانین رقابتی مجبور به واگذاری شود.

درک واگذاری

از نظر فنی، کنار گذاشتن هر نوع دارایی—مانند حقوق مالکیت فکری، املاک، یک ماشین‌آلات یا هر چیز دیگری که یک نهاد مالک آن است—می‌تواند به عنوان واگذاری شناخته شود. با این حال، این اصطلاح اغلب برای واحدهای تجاری به کار می‌رود که واگذاری آن‌ها تأثیر بیشتری دارد.

چرا یک شرکت واحد تجاری خود را واگذار می‌کند؟

دلایل مختلفی وجود دارد و همیشه هم این کار داوطلبانه نیست:

• با رشد شرکت‌ها، ممکن است درگیر خطوط تجاری زیادی شوند و برای تمرکز بر حوزه‌های سودآورتر، برخی واحدها را تعطیل کنند.
• بسیاری از شرکت‌های چندرشته‌ای با این مشکل مواجه هستند.
• شرکت‌ها همچنین ممکن است خطوط تجاری خود را در شرایط فشار مالی بفروشند.

مثال: یک خودروساز که با افت شدید رقابت‌پذیری روبه‌روست ممکن است بخش مالی خود را بفروشد تا هزینه توسعه یک خط تولید جدید خودرو را تأمین کند.

نکته مهم

واحدهای واگذار شده ممکن است به عنوان شرکت‌های مستقل جدید ایجاد شوند.

همچنین، ممکن است یک نهاد به دلیل ورشکستگی یا برای اطمینان از رعایت قوانین رقابتی در یک ادغام یا تملک مجبور به واگذاری شود. به‌عنوان نمونه، مقامات نظارتی ممکن است تنها در صورتی با خرید یک شرکت موافقت کنند که شرکت خریدار یکی از واحدهای خود را بفروشد تا سهم بازار بیش از حد بزرگ نشود.

با واگذاری برخی دارایی‌ها، یک شرکت می‌تواند هزینه‌های خود را کاهش دهد، بدهی‌هایش را بازپرداخت کند، سرمایه‌گذاری مجدد انجام دهد، بر کسب‌وکار اصلی تمرکز کند و عملیات خود را ساده‌تر نماید. این امر در نهایت می‌تواند ارزش سهامداران را افزایش دهد.

نکته

دولت‌ها و سایر نهادها نیز درگیر واگذاری می‌شوند. برای مثال، دولت‌ها ممکن است بخشی از دارایی‌ها یا منافع خود را بفروشند—که خصوصی‌سازی نامیده می‌شود—تا بدهی‌های خود را بپردازند یا فرصتی برای سودآوری بخش خصوصی ایجاد کنند.

چرا شرکت‌ها دارایی‌ها را واگذار می‌کنند؟

دلایل زیادی برای تصمیم به فروش یا واگذاری دارایی‌ها وجود دارد. برخی از رایج‌ترین دلایل عبارت‌اند از:

• ورشکستگی: شرکت‌ها در صورت ورشکستگی ناچار به فروش بخش‌هایی از کسب‌وکار خواهند بود.
• کاهش شعب: گاهی یک شرکت متوجه می‌شود که شعب زیادی دارد. اگر مشتری کافی وجود نداشته باشد، شرکت ناچار به تعطیلی یا فروش برخی شعب می‌شود. این امر در بخش خرده‌فروشی مانند مد، بانکداری، بیمه، خدمات غذایی و گردشگری رایج است.
• فروش دارایی‌های زیان‌ده: اگر تقاضا برای یک محصول یا خدمت کمتر از حد انتظار باشد، ممکن است شرکت مجبور به فروش آن شود. ادامه تولید و فروش یک دارایی ضعیف باعث کاهش سود شرکت شده و فشار سهامداران در نهایت مدیریت را وادار می‌کند منابع خود را به حوزه‌های سودآورتر اختصاص دهد.
• تأمین سرمایه: شرکت‌ها برای سرمایه‌گذاری، توسعه یا بازپرداخت بدهی‌های بزرگ به پول نیاز دارند. معمولاً این پول از طریق انتشار سهام یا بدهی تأمین می‌شود، اما گاهی فروش دارایی بهترین گزینه است.
• واگذاری سیاسی: برخی شرکت‌ها ممکن است به دلایل سیاسی یا اخلاقی از برخی دارایی‌ها خارج شوند. مانند جنبش‌های جهانی برای واگذاری از سوخت‌های فسیلی یا خروج از مناطق بحث‌برانگیز سیاسی مانند اسرائیل یا روسیه. به‌عنوان نمونه، جنبش «بایکوت، واگذاری و تحریم» (BDS) خواستار خروج شرکت‌های بین‌المللی از اسرائیل به دلیل «سرکوب فلسطین» است.
• رعایت مقررات: دولت‌ها رقابت در بازارها را تشویق می‌کنند. اگر یک شرکت سهم بازار بیش از حد بزرگی به دست آورد، ممکن است مجبور به واگذاری دارایی‌ها شود. مثلاً اگر یک شرکت بزرگ، شرکتی دیگر را در همان بازار بخرد، نهادهای نظارتی ممکن است فقط در صورت فروش یک بخش موافقت کنند.

نکته مهم:

مقررات دولتی ممکن است شرکت‌ها را مجبور به واگذاری برخی دارایی‌ها کند، به‌ویژه برای جلوگیری از ایجاد انحصار.

نمونه‌هایی از واگذاری

واگذاری می‌تواند در اشکال مختلفی رخ دهد، از جمله فروش یک واحد تجاری برای بهبود عملکرد مالی یا به دلیل نقض قوانین ضدانحصار.

فروش گیفی توسط متا

در سال ۲۰۲۳، شرکت متا (فیسبوک سابق) پایگاه داده انیمیشن گیفی را به شرکت شاتراستاک به قیمت ۵۳ میلیون دلار فروخت، که ۸۳٪ کمتر از مبلغی بود که سه سال پیش برای خرید آن پرداخت کرده بود. این فروش به دستور مقامات بریتانیا انجام شد که معتقد بودند خرید گیفی توسط فیسبوک قوانین ضدانحصار کشور را نقض کرده است.

تقسیم شرکت کلاگ

در سال ۲۰۲۲، شرکت مواد غذایی کلاگ اعلام کرد که قصد دارد به سه شرکت جداگانه تقسیم شود و برندهای غلات و محصولات گیاهی خود را واگذار کند. در حالی که شرکت اصلی کلاگ بر روی محصولات صبحانه یخ‌زده و میان‌وعده‌ها که ۸۰٪ از درآمد شرکت را تشکیل می‌دهند تمرکز خواهد کرد، دو شرکت جدید بر بازار غلات و غذاهای گیاهی تمرکز خواهند داشت.

چرا شرکت‌ها از اسرائیل خارج می‌شوند؟

در سال ۲۰۰۲، اسقف دزموند توتو کمپینی را برای تشویق سرمایه‌گذاران بین‌المللی به خروج از اسرائیل به دلیل «اشغال کرانه باختری و سایر سرزمین‌های اشغالی فلسطین» آغاز کرد. پس از جنگ اسرائیل و حماس در سال ۲۰۲۳، این درخواست‌ها شدت گرفت. فعالان ادعا می‌کنند که برخی مؤسسات برجسته سرمایه‌گذاری‌های خود در شرکت‌ها و کسب‌وکارهای اسرائیلی را کاهش داده یا متوقف کرده‌اند و همین امر فشار اقتصادی بر این کشور وارد کرده است.

سرنوشت کارکنان در واگذاری

وقتی یک شرکت مادر بخشی از کسب‌وکار خود را واگذار می‌کند، ممکن است کارکنانی وجود داشته باشند که برای هر دو بخش کار می‌کردند. در این حالت، شرکت باید تصمیم بگیرد کدام کارکنان به شرکت جدید منتقل می‌شوند و کدام در شرکت مادر باقی می‌مانند. همچنین، اگر واحد واگذار شده توسط شرکت دیگری خریداری شود، ممکن است تعدیل نیرو صورت گیرد. شفافیت شرکت در خصوص برنامه‌های واگذاری در این شرایط بسیار مهم است.

واگذاری شرکت AT&T در سال ۱۹۸۲

یکی از مشهورترین نمونه‌های واگذاری اجباری توسط دادگاه، تجزیه شرکت AT&T در سال ۱۹۸۲ بود. دولت ایالات متحده در سال ۱۹۷۴ علیه این شرکت به دلیل انحصار بیش از حد در خدمات تلفنی کشور شکایت کرد. نتیجه، تقسیم AT&T به هفت شرکت مختلف بود که یکی از آن‌ها همچنان نام AT&T را حفظ کرد و بقیه در زمینه تولید تجهیزات جدید فعالیت کردند.

نتیجه‌گیری

واگذاری زمانی رخ می‌دهد که یک شرکت بخشی از کسب‌وکار خود را بفروشد یا آن را به یک نهاد جدید منتقل کند. شرکت‌ها ممکن است برای تمرکز بر فعالیت‌های اصلی، تأمین نقدینگی یا کاهش ریسک ناشی از بخش‌های ضعیف، دست به واگذاری بزنند. همچنین فشارهای قانونی و نظارتی می‌تواند شرکت‌ها را مجبور به این اقدام کند تا سهم بازار بیش از حد بزرگ نشود.