وصول اسنادی چیست؟

وصول اسنادی نوعی از تأمین مالی تجاری است که در آن صادرکننده پس از تبادل اسناد مورد نیاز بین بانک‌های دو طرف، یعنی بانک صادرکننده و بانک واردکننده، برای کالاهای خود از واردکننده پول دریافت می‌کند. بانک صادرکننده وجوه را از بانک واردکننده در ازای اسنادی که مالکیت کالای حمل‌شده را آزاد می‌کنند، جمع‌آوری می‌کند، معمولاً پس از رسیدن کالا به محل واردکننده.

نکات کلیدی

• وصول اسنادی روشی برای تأمین مالی تجاری است که در آن بانک صادرکننده اسناد را به بانک واردکننده ارسال می‌کند و پرداخت برای کالاهای حمل‌شده را جمع‌آوری می‌کند.
• وصول اسنادی نسبت به پرداخت نقدی پیش‌پرداخت و شرایط حساب باز کمتر رایج است، به‌ویژه در کشورهایی با اجرای ضعیف قراردادها.
• اسناد در برابر پرداخت نیازمند این است که واردکننده مبلغ برات را به‌صورت آنی پرداخت کند. اسناد در برابر پذیرش نیازمند پرداخت در تاریخ مشخصی است.

درک وصول اسنادی

وصول اسنادی به این دلیل این‌گونه نامیده می‌شود که صادرکننده در ازای اسناد حمل‌ونقل از واردکننده پرداخت دریافت می‌کند. اسناد حمل‌ونقل برای خریدار لازم است تا کالا را از گمرک ترخیص کرده و تحویل بگیرد. این اسناد شامل فاکتور تجاری، گواهی مبدأ، گواهی بیمه و لیست بسته‌بندی می‌شوند.

یک سند کلیدی در وصول اسنادی، برات یا حواله است که تقاضای رسمی برای پرداخت از صادرکننده به واردکننده است.

وصول اسنادی نسبت به سایر اشکال تأمین مالی تجاری مانند اعتبارات اسنادی و پرداخت پیش‌پرداخت کمتر رایج است. این روش ارزان‌تر از برخی روش‌ها است اما تا حدی پرریسک‌تر است، بنابراین معمولاً به معاملاتی محدود می‌شود که بین طرف‌هایی انجام می‌شود که اعتماد متقابل ایجاد کرده‌اند یا در کشورهایی با سیستم‌های حقوقی قوی و اجرای قراردادها قرار دارند.

مهم:

برات دیداری ریسک صادرکننده را کاهش می‌دهد زیرا بانک خریدار اسناد را بدون پرداخت از سوی خریدار آزاد نمی‌کند، اما هیچ‌کدام از بانک‌های طرفین در معامله وصول اسنادی هیچ مسئولیت مالی را بر عهده نمی‌گیرند.

دو نوع وصول اسنادی

وصول اسنادی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شود، بسته به زمان پرداخت به صادرکننده:

• اسناد در برابر پرداخت : نیازمند این است که واردکننده مبلغ اسمی برات را به‌صورت آنی پرداخت کند. به عبارت دیگر، پرداخت باید به بانک انجام شود زمانی که برات به خریدار ارائه می‌شود و قبل از آزاد شدن اسناد حمل‌ونقل. این رایج‌ترین شکل وصول اسنادی است زیرا ریسک برای فروشنده کاهش می‌یابد.
• اسناد در برابر پذیرش : نیازمند این است که واردکننده در تاریخ مشخصی پرداخت کند. پس از پذیرش برات زمانی توسط خریدار، بانک اسناد را به خریدار آزاد می‌کند.

مراحل صادرات و وصول اسنادی

در زیر فرآیند گام‌به‌گام آورده شده است:

• فروش زمانی انجام می‌شود که خریدار و فروشنده بر مبلغ قابل پرداخت، جزئیات حمل‌ونقل و اینکه معامله به‌صورت وصول اسنادی خواهد بود، توافق کنند. سپس، صادرکننده کالا را به بندر یا مکانی که کالا از آنجا صادر خواهد شد، تحویل می‌دهد، که معمولاً از طریق یک شرکت حمل‌ونقل انجام می‌شود.
• اسناد آماده شده و به بانک صادرکننده، که به عنوان بانک حواله نیز شناخته می‌شود، ارسال می‌گردد. بانک صادرکننده سپس اسناد را به بانک واردکننده، که به عنوان بانک جمع‌آوری‌کننده شناخته می‌شود، ارسال می‌کند.
• بانک واردکننده یا خریدار اسناد را دریافت کرده و به خریدار اطلاع می‌دهد که اسناد دریافت شده‌اند. بانک خریدار از خریدار درخواست پرداخت در ازای اسناد می‌کند.
• پس از اینکه بانک خریدار پرداخت را دریافت کرد یا خریدار برات زمانی را پذیرفت، بانک اسناد را به خریدار آزاد می‌کند. خریدار از اسناد برای جمع‌آوری کالا استفاده می‌کند.

ملاحظات دیگر: ریسک‌های وصول اسنادی

ریسک صادرکننده با برات زمانی در مقایسه با برات دیداری بالاتر است، زیرا بانک خریدار با پذیرش برات زمانی توسط خریدار، اسناد را آزاد کرده است—به این معنا که خریدار ممکن است قبل از سررسید پرداخت، مالکیت کالا را در اختیار داشته باشد.

ریسک فروشنده با برات دیداری محدود است. این به این دلیل است که بانک خریدار اسناد مورد نیاز برای در اختیار گرفتن کالا را قبل از انجام پرداخت آزاد نمی‌کند. در بدترین حالت، فروشنده باید خریدار دیگری پیدا کند یا هزینه بازگرداندن کالا را بپردازد.