انحصار قانونی چیست؟

انحصار قانونی چیست؟

انحصار قانونی به شرکتی اشاره دارد که تحت مجوز دولت به‌عنوان یک انحصار فعالیت می‌کند. یک انحصار قانونی محصول یا خدماتی خاص را با قیمتی تنظیم‌شده ارائه می‌دهد. این انحصار می‌تواند به‌صورت مستقل اداره شده و توسط دولت تنظیم شود یا هم توسط دولت اداره و هم تنظیم شود. انحصار قانونی همچنین به‌عنوان «انحصار قانونی» شناخته می‌شود.

نکات کلیدی:

• انحصارهای قانونی شرکت‌هایی هستند که تحت مجوز دولت به‌عنوان انحصار فعالیت می‌کنند.
• انحصارهای قانونی برای ارائه محصول یا خدماتی خاص به مصرف‌کنندگان با قیمتی تنظیم‌شده ایجاد می‌شوند.
• دولت‌های مختلف انحصارهای قانونی را بر کالاهای متنوعی از جمله تنباکو، نمک و آهن اعمال کرده‌اند.

نحوه عملکرد انحصارهای قانونی

انحصار قانونی در ابتدا به این دلیل ایجاد می‌شود که به‌عنوان بهترین گزینه برای دولت و شهروندانش تلقی می‌شود. برای مثال، در ایالات متحده، شرکت AT&T تا سال 1361 (1982 میلادی) به‌عنوان یک انحصار قانونی فعالیت می‌کرد، زیرا ارائه خدمات ارزان و قابل‌اعتماد که برای همه به‌راحتی در دسترس باشد، حیاتی تلقی می‌شد. راه‌آهن‌ها و شرکت‌های هواپیمایی نیز در دوره‌های مختلف تاریخی به‌عنوان انحصارهای قانونی فعالیت کرده‌اند.

نکته مهم

انحصار قانونی از نظر ماهیت با انحصار «دوفاکتو» متفاوت است، زیرا انحصار دوفاکتو توسط یک نهاد دولتی ایجاد نمی‌شود.

ایده اصلی ایجاد انحصارهای قانونی این است که اگر تعداد زیادی از رقبا در زیرساخت‌های تحویل خود سرمایه‌گذاری کنند، قیمت‌ها در یک صنعت خاص به سطوح غیرمنطقی بالا خواهد رفت. اگرچه این ایده ارزشمند است، اما به‌طور نامحدود پایدار نمی‌ماند، زیرا در اکثر موارد، سرمایه‌داری در نهایت بر انحصارهای قانونی غلبه می‌کند. با پیشرفت فناوری و تحول اقتصادها، میدان‌های رقابتی معمولاً به‌صورت خودکار متعادل می‌شوند. در نتیجه، هزینه‌ها کاهش می‌یابد و موانع ورود به بازار کم می‌شود. به عبارت دیگر: رقابت در نهایت به نفع مصرف‌کنندگان است، بیش از آنچه انحصارهای قانونی انجام می‌دهند.

نمونه‌هایی از انحصارهای قانونی

در طول تاریخ، دولت‌های مختلف انحصارهای قانونی را بر کالاهای متنوعی از جمله نمک، آهن و تنباکو اعمال کرده‌اند. اولین نمونه از انحصار قانونی، قانون انحصارهای 1002 (1623 میلادی)، مصوبه پارلمان انگلستان بود. تحت این قانون، حق اختراع از نامه‌های سلطنتی (letters patent) تکامل یافت که دستورات کتبی صادرشده توسط پادشاه بودند و به افراد یا شرکت‌ها عنوان اعطا می‌کردند.

شرکت هند شرقی هلند، شرکت هند شرقی بریتانیا و شرکت‌های تجاری ملی مشابه، حقوق تجارت انحصاری را از دولت‌های ملی خود دریافت کردند. بازرگانان آزاد خصوصی که خارج از محدوده این دو شرکت فعالیت می‌کردند، مشمول مجازات‌های کیفری بودند. در نتیجه، این شرکت‌ها در قرن هفدهم جنگ‌هایی را برای تعریف و دفاع از قلمروهای انحصاری خود به راه انداختند.

انحصارهای قانونی بر الکل هنوز نسبتاً رایج هستند، هم به‌عنوان منبعی برای درآمد عمومی و هم به‌عنوان وسیله‌ای برای کنترل. در عین حال، انحصارهای مربوط به مواد مخدر مانند تریاک و کوکائین—که زمانی منابع درآمدی مهمی بودند—در قرن بیستم برای جلوگیری از سوءمصرف مواد مخدر کنترل‌شده، تبدیل یا دوباره برقرار شدند. برای مثال، شرکت مالینکرودت (Mallinckrodt Incorporated) تنها تأمین‌کننده قانونی کوکائین در ایالات متحده است.

مقررات قمار در بسیاری از مناطق شامل یک انحصار قانونی در مورد لاتاری‌های ملی یا ایالتی است. در جایی که عملیات خصوصی مانند پیست‌های اسب‌دوانی، مکان‌های شرط‌بندی خارج از پیست و کازینوها مجاز هستند، مقامات ممکن است تنها به یک اپراتور مجوز بدهند.