توافق برتون وودز چیست؟

توافق برتون وودز در سال ۱۹۴۴ نظام پولی بین‌المللی جدیدی را بنیان گذاشت که در آن دلار آمریکا به طلا و سایر ارزها به دلار آمریکا متصل بودند.

توافق برتون وودز در ژوئیه ۱۹۴۴ طی کنفرانس مالی و پولی سازمان ملل در شهر برتون وودز ایالت نیوهمپشایر آمریکا با حضور نمایندگان ۴۴ کشور جهان به دست آمد.

بر اساس این نظام، ارزش دلار آمریکا به طلا وابسته شد و سایر ارزها نیز به دلار متصل شدند. این نظام عملاً در اوایل دهه ۱۹۷۰ پایان یافت، زمانی که رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، ریچارد نیکسون، اعلام کرد آمریکا دیگر دلار را به طلا تبدیل نخواهد کرد.

نکات کلیدی

• توافق برتون وودز نظامی هماهنگ برای تبادل ارز در سطح بین‌المللی ایجاد کرد که از اواسط دهه ۱۹۴۰ تا اوایل دهه ۱۹۷۰ ادامه داشت.
• در این نظام، ارزها به دلار آمریکا متصل بودند و دلار نیز به قیمت طلا وابسته بود.
• گرچه این نظام در دهه ۱۹۷۰ فروپاشید، اما نهادهای حاصل از آن، یعنی صندوق بین‌المللی پول (IMF) و بانک جهانی، هنوز هم نقش مهمی در اقتصاد جهانی دارند.

هدف از برگزاری کنفرانس برتون وودز

در حدود ۷۳۰ نماینده از ۴۴ کشور برای دستیابی به اهدافی مانند ایجاد نظامی کارآمد برای تبادل ارز، جلوگیری از کاهش رقابتی ارزش ارزها و ترویج رشد اقتصادی جهانی گرد هم آمدند.

از مهم‌ترین دستاوردهای این کنفرانس، تأسیس صندوق بین‌المللی پول (IMF) و بانک جهانی بود.

گرچه نظام برتون وودز در دهه ۱۹۷۰ پایان یافت، اما این دو نهاد هنوز هم در پایداری تبادلات مالی بین‌المللی نقش دارند.

طراحان اصلی نظام برتون وودز

• جان مینارد کینز، اقتصاددان مشهور بریتانیایی، پیشنهاد ایجاد بانک مرکزی جهانی‌ای به نام Clearing Union را داشت که ارز جدیدی به نام Bancor منتشر کند.
• هری دکستر وایت، اقتصاددان ارشد وزارت خزانه‌داری آمریکا، خواستار ایجاد صندوقی برای وام‌دهی بود و تأکید داشت که دلار آمریکا نقش کلیدی داشته باشد.

در نهایت، طرح نهایی بیشتر به پیشنهاد وایت نزدیک شد و دلار آمریکا ارز اصلی نظام شد.

اجرای کامل نظام برتون وودز

نظام برتون وودز از سال ۱۹۵۸ به‌طور کامل عملیاتی شد.

در این نظام:

• دلار آمریکا به طلا (با نرخ ۳۵ دلار برای هر اونس) متصل شد.
• ارزهای دیگر به دلار آمریکا وابسته شدند.

مزایای تثبیت ارزی در نظام برتون وودز

• در این نظام، ۴۴ کشور پذیرفتند که ارزش ارز خود را به دلار آمریکا با نوسانی حداکثر ۱٪ متصل نگه دارند.
• کشورها موظف بودند برای حفظ ثبات نرخ ارز، در بازار ارز مداخله کنند (خرید و فروش دلار).
• این ثبات ارزی به افزایش تجارت بین‌المللی و کاهش نوسانات نرخ ارز کمک شایانی کرد.
• همچنین، این ثبات موجب تسهیل اعطای وام و کمک‌های مالی از سوی بانک جهانی شد.

صندوق بین‌المللی پول (IMF) و بانک جهانی

• این دو نهاد در دسامبر ۱۹۴۵ به طور رسمی تأسیس شدند.
• هدف صندوق بین‌المللی پول نظارت بر نرخ‌های ارز و کمک به کشورهایی بود که به پشتیبانی مالی نیاز داشتند.
• بانک جهانی (در ابتدا به نام بانک بین‌المللی بازسازی و توسعه) برای کمک به کشورهای آسیب‌دیده از جنگ جهانی دوم ایجاد شد.

امروزه IMF بیش از ۱۹۰ کشور عضو دارد و همچنان از همکاری‌های پولی جهانی پشتیبانی می‌کند. بانک جهانی نیز با ارائه وام‌ها و کمک‌های مالی به دولت‌ها، در این مسیر نقش مکمل ایفا می‌کند.

فروپاشی نظام برتون وودز

در سال ۱۹۷۱، به‌دلیل نگرانی از اینکه ذخایر طلای آمریکا برای پشتیبانی از میزان دلار در گردش کافی نیست، رئیس‌جمهور نیکسون ارزش دلار را کاهش داد و تبدیل‌پذیری آن به طلا را «موقتاً» متوقف کرد.

پس از آن، در سال ۱۹۷۳، نظام برتون وودز به‌طور کامل فروپاشید و کشورها آزاد شدند تا هر نوع نظام ارزی را برای خود انتخاب کنند — مثل اتصال ارز خود به ارز دیگر، به سبدی از ارزها، یا رهاسازی نرخ ارز و سپردن آن به مکانیزم بازار.

میراث برتون وودز

اگرچه نظام تثبیت ارزی برتون وودز از بین رفت، اما نهادهای ایجادشده توسط آن، یعنی IMF و بانک جهانی، نقش مهمی در بازسازی اروپا پس از جنگ جهانی دوم ایفا کردند و تا امروز نیز به ایفای نقش در اقتصاد جهانی ادامه داده‌اند.

آیا توافق برتون وودز هنوز معتبر است؟

خیر، نظام برتون وودز که مبتنی بر اتصال ارزها به دلار و دلار به طلا بود، دیگر برقرار نیست.

از دهه ۱۹۶۰ دلار آمریکا در این چارچوب دچار فشار شد و در سال ۱۹۷۱ با قطع تبدیل‌پذیری دلار به طلا، این نظام پایان یافت. امروزه ارزها در بازارهای جهانی به‌صورت شناور معامله می‌شوند.

تفاوت میان استاندارد طلا و نظام برتون وودز چیست؟

• استاندارد طلا: هر نظام پولی که ارزش ارز را به طلا متصل کند، استاندارد طلا نام دارد. در حال حاضر هیچ کشوری از این نظام استفاده نمی‌کند.
• برتون وودز: دلار آمریکا تا سال ۱۹۷۱ با نرخ ۳۵ دلار برای هر اونس به طلا متصل بود، اما سپس این پیوند قطع شد.

چه چیزی پشتوانه دلار آمریکاست؟

در گذشته، دلار آمریکا پشتوانه طلا داشت. امروزه دلار آمریکا به هیچ کالای فیزیکی متصل نیست؛ بلکه تنها به توان دولت آمریکا برای تولید درآمد و جلب اعتماد بازارها تکیه دارد.

جمع‌بندی

توافق برتون وودز در سال ۱۹۴۴ پس از سال‌ها مذاکره میان ۴۴ کشور ایجاد شد و نظامی برای تثبیت ارزها ایجاد کرد که در آن همه ارزها به دلار آمریکا متصل بودند و دلار نیز به طلا وابسته بود.

این نظام در دهه ۱۹۷۰ پایان یافت، اما دستاوردهای آن — به‌ویژه تأسیس صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی — همچنان از ارکان مهم اقتصاد جهانی به شمار می‌روند.