گزینه مانع چیست؟

گزینه مانع نوعی ابزار مشتقه است که بازده آن به این بستگی دارد که آیا دارایی پایه به قیمت از پیش تعیین‌شده‌ای رسیده یا از آن عبور کرده است یا خیر.

گزینه مانع می‌تواند از نوع «خروج» (knock-out) باشد، به این معنا که اگر دارایی پایه از قیمت مشخصی فراتر رود، بی‌ارزش می‌شود و سود برای دارنده آن محدود می‌شود و زیان برای نویسنده گزینه نیز محدود می‌گردد. همچنین می‌تواند از نوع «ورود» (knock-in) باشد، به این معنا که تا زمانی که دارایی پایه به قیمت مشخصی نرسد، هیچ ارزشی ندارد.

گزینه‌های مانع به دلیل پیچیدگی بیشتر نسبت به گزینه‌های استاندارد آمریکایی یا اروپایی، به‌عنوان گزینه‌های عجیب (exotic options) در نظر گرفته می‌شوند. همچنین به دلیل وابستگی ارزش آن‌ها به تغییرات قیمت دارایی پایه در طول مدت قرارداد، به‌عنوان گزینه‌های وابسته به مسیر (path-dependent) شناخته می‌شوند. به عبارت دیگر، بازده یک گزینه مانع بر اساس مسیر قیمتی دارایی پایه تعیین می‌شود. این گزینه ممکن است با عبور از یک نقطه قیمتی مانع بی‌ارزش شود یا فعال گردد.

نکات کلیدی

• گزینه‌های مانع نوعی گزینه عجیب هستند که بازده آن‌ها به این بستگی دارد که آیا گزینه به قیمت مانع از پیش تعیین‌شده رسیده یا از آن فراتر رفته است.
• گزینه‌های مانع در مقایسه با گزینه‌های استاندارد حق بیمه (premium) ارزان‌تری دارند و همچنین برای پوشش ریسک (هجینگ) موقعیت‌ها استفاده می‌شوند.
• دو نوع اصلی گزینه‌های مانع وجود دارد: گزینه‌های مانع ورود (knock-in) و گزینه‌های مانع خروج (knock-out).
• حقوق مرتبط با گزینه ورود تنها زمانی به وجود می‌آید که قیمت دارایی پایه در طول عمر گزینه به مانع مشخص‌شده‌ای برسد.
• از سوی دیگر، گزینه مانع خروج در صورتی که دارایی پایه در طول عمر گزینه به مانع برسد، از بین می‌رود.

انواع گزینه‌های مانع

گزینه‌های مانع معمولاً به دو دسته ورود (knock-in) و خروج (knock-out) طبقه‌بندی می‌شوند.

گزینه‌های مانع ورود (Knock-in Barrier Options)

گزینه ورود نوعی گزینه مانع است که حقوق مرتبط با آن تنها زمانی به وجود می‌آید که قیمت دارایی پایه در طول عمر گزینه به مانع مشخص‌شده‌ای برسد. هنگامی که مانع «وارد» می‌شود یا به وجود می‌آید، گزینه تا زمان انقضا باقی می‌ماند.

گزینه‌های ورود می‌توانند به صورت بالا‌و‌ورود (up-and-in) یا پایین‌و‌ورود (down-and-in) طبقه‌بندی شوند. در گزینه مانع بالا‌و‌ورود، گزینه تنها زمانی به وجود می‌آید که قیمت دارایی پایه از مانع از پیش تعیین‌شده‌ای که بالاتر از قیمت اولیه دارایی است، فراتر رود. در مقابل، گزینه مانع پایین‌و‌ورود تنها زمانی به وجود می‌آید که قیمت دارایی پایه به زیر مانع از پیش تعیین‌شده‌ای که پایین‌تر از قیمت اولیه دارایی است، برسد.

گزینه‌های مانع خروج (Knock-out Barrier Options)

برخلاف گزینه‌های مانع ورود، گزینه‌های مانع خروج در صورتی که دارایی پایه در طول عمر گزینه به مانع برسد، از بین می‌روند. گزینه‌های مانع خروج می‌توانند به صورت بالا‌و‌خروج (up-and-out) یا پایین‌و‌خروج (down-and-out) طبقه‌بندی شوند. گزینه بالا‌و‌خروج زمانی از بین می‌رود که دارایی پایه به بالای مانعی که بالاتر از قیمت اولیه دارایی تنظیم شده است، برسد. گزینه پایین‌و‌خروج زمانی از بین می‌رود که دارایی پایه به زیر مانعی که پایین‌تر از قیمت اولیه دارایی تنظیم شده است، برسد. اگر دارایی پایه در هر زمانی در طول عمر گزینه به مانع برسد، گزینه «خارج» یا خاتمه می‌یابد.

سایر انواع گزینه‌های مانع

انواع دیگری از گزینه‌های مانع نیز وجود دارند. در اینجا سه مورد از آن‌ها ذکر شده است:

• گزینه‌های مانع بازپرداختی (Rebate Barrier Options): هر دو گزینه‌های مانع خروج و ورود می‌توانند شامل شرطی باشند که در صورت نرسیدن گزینه به قیمت مانع و بی‌ارزش شدن، بازپرداختی به دارنده ارائه دهند. چنین گزینه‌هایی به‌عنوان گزینه‌های مانع بازپرداختی شناخته می‌شوند. بازپرداخت‌ها در این موارد به صورت درصدی از حق بیمه‌ای که دارنده برای گزینه پرداخت کرده است، ارائه می‌شود.
• گزینه‌های مانع وارانت توربو (Turbo Warrant Barrier Options): این گزینه‌ها که عمدتاً در اروپا و هنگ‌کنگ معامله می‌شوند، نوعی گزینه پایین‌و‌خروج هستند که دارای اهرم بالا و نوسانات پایین هستند. این گزینه‌ها در آلمان محبوب هستند و برای اهداف سوداگری استفاده می‌شوند.
• گزینه‌های پاریسی (Parisian Options): در گزینه پاریسی، رسیدن به قیمت مانع قرارداد را فعال نمی‌کند. در عوض، قیمت دارایی پایه باید مدت زمان از پیش تعیین‌شده‌ای را فراتر از قیمت مانع سپری کند تا قرارداد فعال شود. در این نوع گزینه، مدت زمانی که قیمت دارایی پایه در خارج و داخل محدوده قیمت مانع سپری می‌کند، اندازه‌گیری می‌شود.

دلایل معامله گزینه‌های مانع

از آنجا که گزینه‌های مانع دارای شرایط اضافی هستند، معمولاً حق بیمه ارزان‌تری نسبت به گزینه‌های مشابه بدون مانع دارند. بنابراین، اگر معامله‌گری معتقد باشد که مانع به احتمال زیاد فعال نمی‌شود، ممکن است به عنوان مثال یک گزینه خروج را انتخاب کند، زیرا حق بیمه کمتری دارد و شرط مانع به احتمال زیاد بر آن‌ها تأثیر نمی‌گذارد.

کسی که می‌خواهد موقعیت خود را پوشش دهد، اما تنها در صورتی که قیمت دارایی پایه به سطح خاصی برسد، ممکن است از گزینه‌های ورود استفاده کند. حق بیمه پایین‌تر گزینه مانع ممکن است این گزینه را جذاب‌تر از استفاده از گزینه‌های آمریکایی یا اروپایی بدون مانع کند.

مثال‌هایی از گزینه‌های مانع

در اینجا دو مثال از گزینه‌های مانع ذکر شده است:

گزینه مانع ورود

فرض کنید سرمایه‌گذاری یک گزینه خرید بالا‌و‌ورود با قیمت اعمال 60 دلار و مانع 65 دلار خریداری می‌کند، در حالی که سهام پایه در قیمت 55 دلار معامله می‌شود. این گزینه تا زمانی که قیمت سهام پایه به بالای 65 دلار نرسد، به وجود نمی‌آید. در حالی که سرمایه‌گذار برای گزینه و پتانسیل ارزشمند شدن آن هزینه پرداخت می‌کند، گزینه تنها در صورتی قابل اجرا می‌شود که دارایی پایه به 65 دلار برسد. اگر این اتفاق نیفتد، گزینه هرگز فعال نمی‌شود و خریدار گزینه آنچه را که برای آن پرداخت کرده است، از دست می‌دهد.

گزینه مانع خروج

فرض کنید معامله‌گری یک گزینه فروش بالا‌و‌خروج با مانع 25 دلار و قیمت اعمال 20 دلار خریداری کرده است، در حالی که دارایی پایه در قیمت 18 دلار معامله می‌شود. دارایی پایه در طول عمر گزینه به بالای 25 دلار می‌رسد و بنابراین، گزینه از بین می‌رود. این گزینه اکنون بی‌ارزش است، حتی اگر فقط به طور مختصر به 25 دلار رسیده و سپس به زیر آن بازگشته باشد.

گزینه‌های عجیب چیست؟

گزینه عجیب نوعی قرارداد مشتقه است که از نظر ساختار پرداخت، تاریخ انقضا و قیمت اعمال با گزینه‌های سنتی آمریکایی و اروپایی متفاوت است. گزینه‌های عجیب پیچیده‌تر هستند، گزینه‌های سرمایه‌گذاری بیشتری ارائه می‌دهند و می‌توانند برای برآورده کردن تحمل ریسک و اهداف سرمایه‌گذار سفارشی شوند.

تفاوت بین گزینه‌های آمریکایی و اروپایی چیست؟

گزینه آمریکایی به دارندگان اجازه می‌دهد حقوق خود را در هر زمان قبل و شامل تاریخ انقضا اعمال کنند. از سوی دیگر، گزینه اروپایی تنها اجازه اجرا در روز انقضا را می‌دهد.

مزایای گزینه‌های مانع چیست؟

مزیت اصلی گزینه‌های مانع این است که حق بیمه کمتری برای خریدار گزینه نسبت به گزینه‌های استاندارد دارند. همچنین ریسک کمتری برای فروشنده گزینه دارند و به سرمایه‌گذاران آزادی و انعطاف بیشتری برای تنظیم شرایط قراردادهای خود ارائه می‌دهند.

نتیجه‌گیری

گزینه مانع نوعی قرارداد مشتقه است که با رسیدن قیمت دارایی به مانع قیمتی خاصی فعال یا خاموش می‌شود. در سناریوی اول به آن‌ها ورود (knock-in) و در سناریوی دوم خروج (knock-out) گفته می‌شود. انواع دیگر گزینه‌های مانع شامل گزینه‌های مانع بازپرداختی، گزینه‌های مانع وارانت توربو و گزینه‌های پاریسی هستند. ویژگی اصلی گزینه‌های مانع این است که بازده آن‌ها بر اساس مسیر قیمتی دارایی پایه است. مزیت اصلی آن‌ها این است که حق بیمه کمتری برای خریدار گزینه ارائه می‌دهند.