پیش‌بینی بازارها
بازار انحصاری چیست؟
انحصار وضعیتی را توصیف می‌کند که در آن یک شرکت تمام سهم بازار را کنترل می‌کند و می‌تواند قیمت‌ها و تولید را تعیین کند.
بازار انحصاری یک وضعیت نظری است که در آن تنها یک شرکت محصولات و خدمات را به عموم ارائه می‌دهد. بازار انحصاری در مقابل بازار کاملاً رقابتی قرار دارد که در آن تعداد بی‌نهایتی از شرکت‌ها فعالیت می‌کنند. در یک مدل کاملاً انحصاری، شرکت انحصاری می‌تواند تولید را محدود کند، قیمت‌ها را افزایش دهد و در بلندمدت سودهای فوق‌العاده‌ای کسب کند.
نکات کلیدی
- انحصار وضعیتی را توصیف می‌کند که در آن یک شرکت تمام سهم بازار را کنترل می‌کند و می‌تواند قیمت‌ها و تولید را تعیین کند.
- انحصار خالص به‌ندرت رخ می‌دهد، اما مواردی وجود دارد که شرکت‌ها به دلیل موانع بالای ورود، بخش بزرگی از بازار را در اختیار دارند، مانند صنایع مخابرات، خدمات عمومی و راه‌آهن در آمریکا.
- آلتریا، تولیدکننده تنباکو، کنترل شبه‌انحصاری بر بازار تنباکو دارد.
شناخت بازارهای انحصاری
بازار انحصاری ساختاری است که ویژگی‌های یک انحصار خالص را دارد. انحصار زمانی وجود دارد که یک عرضه‌کننده، کالا یا خدمت خاصی را به تعداد زیادی از مصرف‌کنندگان ارائه می‌دهد و در نهایت قادر است قیمت و عرضه کالا یا خدمات را تعیین کند.
بازارهای کاملاً انحصاری به‌ندرت و شاید در غیاب موانع مطلق ورود، مانند ممنوعیت رقابت یا مالکیت انحصاری تمام منابع طبیعی، غیرممکن باشند.
هنگامی که این بازارها رخ می‌دهند، انحصاری که قیمت و عرضه یک کالا یا خدمت را تعیین می‌کند، به‌عنوان تعیین‌کننده قیمت (Price Maker) شناخته می‌شود. به دلیل نبود رقابت در بازار و موانع بالای ورود، شرکت می‌تواند قیمت‌ها را افزایش دهد. علاوه بر این، انحصار می‌تواند سطح تولیدی را که سود خود را به حداکثر می‌رساند، با تعیین نقطه‌ای که درآمد نهایی از هزینه نهایی فراتر می‌رود، پیدا کند.
با توجه به اینکه تنها یک عرضه‌کننده وجود دارد و شرکت‌ها نمی‌توانند به‌راحتی وارد یا خارج شوند، هیچ جایگزینی برای کالاها یا خدمات وجود ندارد. بنابراین، یک انحصار همچنین دارای تمایز محصول مطلق است، زیرا هیچ کالاها یا خدمات مشابه دیگری وجود ندارد.
تاریخچه انحصارها
واژه «انحصار» از قانون انگلیسی سرچشمه گرفته و به اعطای مجوز سلطنتی اشاره دارد. چنین مجوزی به یک تاجر یا شرکت اجازه می‌داد تا در یک کالای خاص تجارت کند، در حالی که هیچ تاجر یا شرکت دیگری نمی‌توانست این کار را انجام دهد.
از نظر تاریخی، بازارهای انحصاری زمانی به وجود آمدند که تولیدکنندگان منفرد امتیازات قانونی انحصاری از دولت دریافت می‌کردند، مانند توافقی که بین کمیسیون ارتباطات فدرال (FCC) و AT&T بین سال‌های 1913 تا 1984 برقرار شد. در این دوره، هیچ شرکت مخابراتی دیگری اجازه رقابت با AT&T را نداشت، زیرا دولت به اشتباه معتقد بود که بازار تنها می‌تواند از یک تولیدکننده پشتیبانی کند.
اخیراً، شرکت‌های خصوصی ممکن است در کوتاه‌مدت رفتار شبه‌انحصاری داشته باشند، زمانی که تولید دارای هزینه‌های ثابت نسبتاً بالایی است که باعث می‌شود میانگین هزینه کل در بلندمدت با افزایش تولید کاهش یابد. این رفتار می‌تواند به‌طور موقت به یک تولیدکننده منفرد اجازه دهد تا با منحنی هزینه پایین‌تری نسبت به سایر تولیدکنندگان فعالیت کند.
اثرات بازارهای انحصاری
اعتراض سیاسی و فرهنگی معمول به بازارهای انحصاری این است که یک انحصار، در غیاب سایر عرضه‌کنندگان همان محصول یا خدمت، می‌تواند قیمت‌های بالایی از مشتریان خود دریافت کند. مصرف‌کنندگان هیچ جایگزینی ندارند و مجبورند قیمتی را که انحصارگر تعیین می‌کند پرداخت کنند. از بسیاری جهات، این اعتراض به قیمت‌های بالا است، نه لزوماً رفتار انحصاری.
استدلال اقتصادی استاندارد علیه انحصارها متفاوت است. بر اساس تحلیل نئوکلاسیک، بازار انحصاری به دلیل محدود کردن تولید نامطلوب است، نه به دلیل سود بردن انحصارگر از افزایش قیمت‌ها. تولید محدود به معنای تولید کمتر است که درآمد واقعی اجتماعی کل را کاهش می‌دهد.
حتی اگر قدرت‌های انحصاری وجود داشته باشند، مانند انحصار قانونی خدمات پستی ایالات متحده در تحویل پست درجه یک، مصرف‌کنندگان اغلب گزینه‌های جایگزین زیادی دارند، مانند استفاده از پست استاندارد از طریق FedEx یا UPS یا ایمیل. به همین دلیل، به‌ندرت پیش می‌آید که بازارهای انحصاری بتوانند در بلندمدت تولید را محدود کنند یا سودهای فوق‌العاده‌ای کسب کنند.
تنظیم بازار انحصاری
مانند مدل رقابت کامل، مدل رقابت انحصاری نیز در اقتصاد واقعی دشوار یا غیرممکن است. انحصارهای واقعی معمولاً نتیجه مقررات علیه رقابت هستند. برای مثال، معمول است که شهرها یا شهرک‌ها انحصارهای محلی را به شرکت‌های خدمات عمومی و مخابراتی اعطا کنند.
با این حال، دولت‌ها اغلب رفتارهای تجاری خصوصی را که به نظر انحصاری می‌آیند، مانند زمانی که یک شرکت بخش عمده‌ای از بازار را در اختیار دارد، تنظیم می‌کنند. FCC، سازمان تجارت جهانی و اتحادیه اروپا هر یک قوانینی برای مدیریت بازارهای انحصاری دارند. این قوانین اغلب به‌عنوان قوانین ضد انحصار شناخته می‌شوند.
مهم : در مارس 2024، وزارت دادگستری ایالات متحده از اپل به دلیل انحصار در بازار گوشی‌های هوشمند شکایت کرد.
نمونه‌ای از بازار انحصاری چیست؟
صنعت راه‌آهن به دلیل موانع بالای ورود و مقدار قابل‌توجه سرمایه مورد نیاز برای ساخت زیرساخت‌های راه‌آهن، به‌عنوان یک بازار انحصاری در نظر گرفته می‌شود. این عوامل رقابت را محدود کردند و به اپراتورها اجازه دادند تا در یک بازار بسیار متمرکز قدرت قیمت‌گذاری عظیمی داشته باشند. از نظر تاریخی، صنایع مخابرات، خدمات عمومی و تنباکو به‌عنوان بازارهای انحصاری در نظر گرفته شده‌اند.
چگونه می‌توان فهمید که یک بازار انحصاری است؟
ویژگی‌های اصلی یک بازار انحصاری عبارتند از: وجود تنها یک عرضه‌کننده، موانع بالای ورود، نبود جایگزین‌های نزدیک، و اینکه انحصار قیمت بازار را تعیین می‌کند.
کدام شرکت‌ها انحصاری هستند؟
از نظر تاریخی، از برجسته‌ترین انحصارها در تاریخ آمریکا می‌توان به استاندارد اویل، یو.اس. استیل و امریکن توباکو اشاره کرد. علاوه بر این، AT&T تا سال 1982 یک انحصار بزرگ بود، زمانی که دولت ایالات متحده تجارت آن را تجزیه کرد تا به مشتریان گزینه‌های بیشتری ارائه دهد و قیمت‌ها را به دلیل افزایش رقابت کاهش دهد.
نتیجه‌گیری
بازارهای انحصاری زمانی وجود دارند که یک عرضه‌کننده واحد در بازار حضور داشته باشد که به دلیل نبود رقبا، قدرت قیمت‌گذاری قابل‌توجهی به آن‌ها می‌دهد. با توجه به اینکه آن‌ها به‌عنوان تعیین‌کنندگان قیمت عمل می‌کنند - کنترل هزینه و عرضه کالاها - سودها به حداکثر می‌رسند، قیمت‌ها افزایش می‌یابند و مصرف‌کنندگان گزینه‌های محدودی دارند. این نوع بازارها در طول تاریخ آمریکا، از راه‌آهن تا مخابرات، به دلیل هزینه‌های بالای زیرساختی و موانع قابل‌توجه ورود، بر صنایع تسلط داشته‌اند.