اخبار
خطر اخلاقی چیست؟
خطر اخلاقی می‌تواند زمانی وجود داشته باشد که یک طرف قرارداد بتواند بدون تحمل پیامدها ریسک‌هایی را متحمل شود.
خطر اخلاقی (Moral Hazard) ریسکی است که در آن یک طرف قرارداد با حسن نیت وارد معامله نشده یا اطلاعات گمراه‌کننده‌ای درباره دارایی‌ها، بدهی‌ها یا ظرفیت اعتباری خود ارائه داده است. علاوه بر این، خطر اخلاقی ممکن است به این معنا باشد که یک طرف انگیزه‌ای برای پذیرش ریسک‌های غیرمعمول در تلاشی ناامیدانه برای کسب سود قبل از تسویه قرارداد دارد.
خطر اخلاقی می‌تواند هر زمان که دو طرف با یکدیگر به توافق می‌رسند، وجود داشته باشد. هر طرف در قرارداد ممکن است فرصتی برای کسب منفعت از طریق اقدام برخلاف اصول تعیین‌شده در توافق داشته باشد.
هرگاه یکی از طرف‌های قرارداد مجبور به تحمل پیامدهای بالقوه یک ریسک نباشد، احتمال وقوع خطر اخلاقی افزایش می‌یابد.
نکات کلیدی
- خطر اخلاقی می‌تواند زمانی وجود داشته باشد که یک طرف قرارداد بتواند بدون تحمل پیامدها ریسک‌هایی را متحمل شود.
- خطر اخلاقی در صنایع وام‌دهی، مالی و بیمه رایج است، اما همچنین می‌تواند در روابط کارمند-کارفرما وجود داشته باشد.
- در بحران مالی سال ۲۰۰۸، خطر اخلاقی ناشی از تمایل بانک‌ها به اعطای وام‌های پرریسک به وام‌گیرندگان غیرواجد شرایط، به دلیل انتظار دریافت کمک مالی در صورت بروز مشکل، نقش برجسته‌ای داشت.
شناخت خطر اخلاقی
خطر اخلاقی زمانی رخ می‌دهد که یک طرف در یک معامله فرصت پذیرش ریسک‌های اضافی را داشته باشد که به‌طور منفی بر طرف دیگر تأثیر می‌گذارد. تصمیم‌گیری بر اساس آنچه سود بیشتری به همراه دارد، نه آنچه درست تلقی می‌شود، انجام می‌شود، از این رو به اخلاق اشاره دارد. این موضوع می‌تواند در فعالیت‌های صنعت مالی، مانند قرارداد بین وام‌گیرنده و وام‌دهنده، و همچنین در صنعت بیمه اعمال شود.
برای مثال، هنگامی که صاحب یک ملک بیمه‌ای برای آن ملک دریافت می‌کند، قرارداد بر این فرض استوار است که صاحب ملک از موقعیت‌هایی که ممکن است به ملک آسیب برساند، اجتناب می‌کند. خطر اخلاقی در اینجاست که صاحب ملک، به دلیل وجود بیمه، ممکن است کمتر به حفاظت از ملک تمایل داشته باشد، زیرا پرداخت از شرکت بیمه بار مالی در صورت وقوع فاجعه را برای صاحب ملک کاهش می‌دهد.
خطر اخلاقی همچنین می‌تواند در روابط کارمند-کارفرما وجود داشته باشد. اگر کارمندی خودرویی از شرکت داشته باشد که نیازی به پرداخت هزینه‌های تعمیر یا نگهداری آن ندارد، ممکن است کمتر مراقب باشد و احتمالاً با خودرو ریسک‌های بیشتری کند.
نکته مهم : هنگامی که خطرهای اخلاقی در سرمایه‌گذاری به بحران‌های مالی منجر می‌شوند، تقاضا برای مقررات دولتی سختگیرانه‌تر اغلب افزایش می‌یابد.
نمونه‌های خطر اخلاقی
قبل از بحران مالی سال ۲۰۰۸، زمانی که حباب مسکن ترکید، برخی اقدامات از سوی وام‌دهندگان می‌توانست به‌عنوان خطر اخلاقی تلقی شود. برای مثال، یک کارگزار وام مسکن که برای یک وام‌دهنده اصلی کار می‌کند، ممکن است از طریق مشوق‌هایی مانند پورسانت‌ها تشویق شده باشد تا هرچه بیشتر وام صادر کند، بدون توجه به توانایی مالی وام‌گیرنده. از آنجا که وام‌های مشکوک قرار بود به سرمایه‌گذاران فروخته شوند - و ریسک از مؤسسه وام‌دهنده منتقل شود - کارگزار وام و وام‌دهنده اصلی از افزایش ریسک سود مالی به دست می‌آوردند. بار ریسک در نهایت بر دوش سرمایه‌گذاران می‌افتاد.
کمک‌های مالی به شرکت‌های مالی، مانند آنچه در طول بحران مالی ۲۰۰۸ رخ داد، نمونه دیگری از خطر اخلاقی است. اگر شرکتی بداند که در صورت شکست توسط دولت نجات خواهد یافت، انگیزه خواهد داشت تا برای کسب سودهای بالاتر ریسک‌های بیش از حد بپذیرد، بدون توجه به آسیب به اقتصاد یا هزینه برای مالیات‌دهندگان.
پوشش بیمه‌ای نیز مستعد خطر اخلاقی است. برای مثال، اگر کسی جدیدترین تلفن همراه را بخرد و برای آن بیمه بگیرد، ممکن است کمتر مراقب آن باشد. فرض اینکه تلفن در هر صورت جایگزین خواهد شد، خطر اخلاقی ایجاد می‌کند. در همین حال، هزینه‌های جایگزینی تلفن‌های آسیب‌دیده باعث افزایش هزینه بیمه برای همه کسانی می‌شود که ممکن است این پوشش را خریداری کنند.
خطر اخلاقی به چه معناست؟
در اقتصاد، اصطلاح «خطر اخلاقی» به موقعیتی اشاره دارد که در آن یک طرف به دلیل محافظت شدن از پیامدهای بالقوه، انگیزه‌ای برای محافظت در برابر ریسک مالی ندارد.
چگونه خطرهای اخلاقی را مدیریت می‌کنید؟
چند روش برای به حداقل رساندن خطرهای اخلاقی وجود دارد. اولین روش تشویق طرف ریسک‌پذیر به رفتار مسئولانه‌تر از طریق ارائه مشوق‌هاست. دومین روش، وضع سیاست‌هایی است که رفتار غیراخلاقی را با تبدیل آن به یک تخلف قابل مجازات، دلسرد می‌کند. در نهایت، نظارت منظم به طرف در معرض ریسک اجازه می‌دهد تا آگاه بماند که آیا طرف دیگر از آن‌ها سوءاستفاده می‌کند یا خیر.
تفاوت بین خطر اخلاقی و انتخاب نامطلوب چیست؟
خطر اخلاقی پدیده‌ای است که در آن محافظت از پیامدهای اقدامات، پذیرش ریسک‌های اضافی را تشویق می‌کند. انتخاب نامطلوب (Adverse Selection) به موقعیت‌هایی اشاره دارد که در آن یک طرف از اطلاعاتی که در اختیار دارد و طرف دیگر ندارد، برای اطمینان از اینکه معامله به نفع اوست، استفاده می‌کند.
به‌عنوان مثال، خطر اخلاقی ریسکی است که کارمندی که در طرح بیمه دندانپزشکی شرکت خود ثبت‌نام کرده، ممکن است کمتر به بهداشت دهان و دندان خود اهمیت دهد، در حالی که کسی که عمداً سبک زندگی پرخطری دارد، با گرفتن بیمه عمر انتخاب نامطلوب انجام می‌دهد.
نتیجه‌گیری
خطرهای اخلاقی می‌توانند هزینه بالایی برای کسب‌وکارها داشته باشند. یادگیری نحوه شناسایی و کاهش آن‌ها برای سودآوری و پایداری یک کسب‌وکار ضروری است. اجرای روش‌ها یا ارائه مشوق‌هایی که باعث می‌شوند طرف ریسک‌پذیر مقداری «سهم در بازی» داشته باشد، راه‌هایی برای مقابله با این مشکل هستند.