اخبار
انحصار چیست؟
ساختاری بازاری است که در آن یک فروشنده یا تولیدکننده واحد، جایگاه غالبی در یک صنعت یا بخش دارد.
انحصار، ساختاری بازاری است که در آن یک فروشنده یا تولیدکننده واحد، جایگاه غالبی در یک صنعت یا بخش دارد. انحصارها در اقتصادهای بازار آزاد به دلیل سرکوب رقابت، محدود کردن جایگزین‌های مصرف‌کننده و در نتیجه کاهش گزینه‌های انتخاب مصرف‌کنندگان، مورد انتقاد قرار می‌گیرند.
در ایالات متحده، قوانین ضد انحصار برای محدود کردن انحصارها وجود دارد تا اطمینان حاصل شود که یک کسب‌وکار نمی‌تواند بازار را کنترل کرده و از این کنترل برای بهره‌کشی از مشتریان خود استفاده کند.
نکات کلیدی
- انحصار، ساختاری بازاری است که شامل یک فروشنده یا تولیدکننده واحد و بدون جایگزین‌های نزدیک است.
- انحصار، گزینه‌های موجود برای محصول خود را محدود می‌کند و موانعی برای ورود رقبا به بازار ایجاد می‌کند.
- انحصارها می‌توانند به اقدامات غیرمنصفانه علیه مصرف‌کنندگان منجر شوند و در اقتصادهای بازار آزاد مورد انتقاد قرار می‌گیرند.
- برخی انحصارها، مانند آن‌هایی که در بخش خدمات عمومی هستند، توسط دولت تنظیم می‌شوند.
درک انحصار
انحصار با حضور یک شرکت واحد که کالا یا خدماتی را عرضه می‌کند، فقدان رقابت در بازار و نبود جایگزین‌های مشابه برای محصول فروخته‌شده مشخص می‌شود. انحصارها می‌توانند تغییرات قیمتی را تعیین کنند و موانعی برای ورود رقبا به بازار ایجاد کنند.
شرکت‌ها با کنترل کل زنجیره تأمین، از تولید تا فروش از طریق یکپارچگی عمودی، یا با خرید شرکت‌های رقیب در بازار از طریق یکپارچگی افقی و تبدیل شدن به تولیدکننده واحد، به انحصار تبدیل می‌شوند.
انحصارها معمولاً از مزایای صرفه‌جویی به مقیاس بهره‌مند می‌شوند، که توانایی تولید مقادیر زیاد با هزینه کمتر به ازای هر واحد است.
انواع انحصارها انحصار خالص
انحصار خالص، یک فروشنده واحد در یک بازار یا بخش با موانع ورود بالا، مانند هزینه‌های اولیه قابل‌توجه، است. هیچ جایگزینی برای محصول فروخته‌شده توسط فروشنده وجود ندارد.
شرکت مایکروسافت اولین شرکتی بود که جایگاه انحصار خالص را در سیستم‌های عامل کامپیوترهای شخصی به دست آورد. تا مه ۲۰۲۴، نرم‌افزار ویندوز دسکتاپ آن همچنان بیش از ۷۳٪ سهم بازار را در اختیار داشت.
رقابت انحصاری
چندین فروشنده در یک بخش صنعتی با جایگزین‌های مشابه، به‌عنوان رقابت انحصاری تعریف می‌شوند. موانع ورود پایین است و شرکت‌های رقیب از طریق قیمت‌گذاری و تلاش‌های بازاریابی خود را متمایز می‌کنند.
محصولات آن‌ها جایگزین‌های کامل نیستند، مانند ویزا و مسترکارت. نمونه‌های دیگر رقابت انحصاری شامل فروشگاه‌های خرده‌فروشی، رستوران‌ها و آرایشگاه‌ها هستند.
انحصار طبیعی
انحصار طبیعی از وابستگی به مواد خام منحصربه‌فرد، فناوری یا تخصص ایجاد می‌شود. شرکت‌هایی با پتنت‌ها یا هزینه‌های تحقیق و توسعه گسترده، مانند شرکت‌های دارویی، به‌عنوان انحصارهای طبیعی در نظر گرفته می‌شوند.
انحصارهای عمومی
انحصارهای عمومی، مانند صنعت خدمات عمومی، خدمات و کالاهای ضروری را ارائه می‌دهند. معمولاً تنها یک شرکت انرژی یا آب را برای یک منطقه تأمین می‌کند. این انحصار مجاز است و به شدت توسط شهرداری‌های دولتی تنظیم می‌شود. نرخ‌ها و افزایش نرخ‌ها کنترل می‌شوند.
مزایا و معایب انحصار مزایا
- بدون رقابت، انحصارها می‌توانند قیمت‌ها را تعیین کنند و قیمت‌گذاری را برای مصرف‌کنندگان ثابت و قابل‌اعتماد نگه دارند.
- انحصارها از صرفه‌جویی به مقیاس بهره‌مند می‌شوند و اغلب قادر به تولید مقادیر زیاد با هزینه کمتر به ازای هر واحد هستند.
- فعالیت به‌عنوان یک انحصار به شرکت اجازه می‌دهد با اطمینان در نوآوری سرمایه‌گذاری کند بدون ترس از رقابت.
معایب
- شرکتی که بر یک بخش یا صنعت تسلط دارد، می‌تواند از برتری خود برای ایجاد کمبودهای مصنوعی، تثبیت قیمت‌ها و ارائه محصولات با کیفیت پایین استفاده کند.
- به دلیل جایگزین‌های محدود یا غیرموجود در بازار، مصرف‌کنندگان چاره‌ای جز اعتماد به عملکرد اخلاقی انحصار ندارند.
مقررات انحصار
قوانین و مقررات ضد انحصار برای جلوگیری از عملیات انحصاری، حفاظت از مصرف‌کنندگان و اطمینان از بازار باز وجود دارند.
در سال ۱۸۹۰، قانون ضد انحصار شرمن توسط کنگره ایالات متحده تصویب شد تا تراست‌ها، که پیش‌درآمد انحصارها یا گروه‌هایی از شرکت‌ها بودند که برای تثبیت قیمت‌ها توطئه می‌کردند، محدود کند. این قانون انحصارهایی مانند شرکت نفت استاندارد و شرکت تنباکوی آمریکایی را تجزیه کرد.
قانون ضد انحصار کلیتون در سال ۱۹۱۴ قوانینی برای ادغام‌ها و مدیران شرکت‌ها ایجاد کرد. این قانون اقداماتی را که نقض قانون شرمن می‌کرد، فهرست کرد. قانون کمیسیون تجارت فدرال، کمیسیون تجارت فدرال (FTC) را ایجاد کرد. FTC همراه با بخش ضد انحصار وزارت دادگستری ایالات متحده، استانداردهایی برای شیوه‌های تجاری تعیین می‌کند و دو قانون ضد انحصار را اجرا می‌کند.
مقررات ضد انحصار در عمل ای‌تی‌اند‌تی (AT&T)
تجزیه انحصار ای‌تی‌اند‌تی بزرگ‌ترین تجزیه انحصار در تاریخ ایالات متحده بود. پس از دهه‌ها کنترل خدمات تلفنی کشور به‌عنوان یک انحصار مورد حمایت دولت، ای‌تی‌اند‌تی به دلیل قوانین ضد انحصار مجبور به تجزیه شد.
در سال ۱۹۸۲، ای‌تی‌اند‌تی، که خطوط تلفنی‌اش تقریباً به هر خانه و کسب‌وکار در ایالات متحده می‌رسید، مجبور شد ۲۲ شرکت خدمات تبادل محلی خود را واگذار کند، که این شرکت‌ها مانع اصلی رقابت بودند.
مایکروسافت
در سال ۱۹۹۴، مایکروسافت متهم شد که از سهم بازار قابل‌توجه خود در کسب‌وکار سیستم‌های عامل کامپیوترهای شخصی برای جلوگیری از رقابت و حفظ انحصار استفاده می‌کند.
مقامات ادعا کردند که این شرکت «از قراردادهای انحصاری و ضد رقابتی برای بازاریابی نرم‌افزار سیستم عامل کامپیوترهای شخصی خود استفاده می‌کند. با این قراردادها، مایکروسافت به‌طور غیرقانونی انحصار سیستم‌های عامل کامپیوترهای شخصی را حفظ کرده و تجارت را به‌طور غیرمنطقی محدود کرده است.»
یک قاضی فدرال در سال ۱۹۹۸ حکم داد که مایکروسافت باید به دو شرکت فناوری تقسیم شود، اما این تصمیم بعداً در دادگاه تجدیدنظر لغو شد. مایکروسافت آزاد بود تا سیستم عامل، توسعه برنامه‌ها و روش‌های بازاریابی خود را حفظ کند.
انحصار به چه معناست؟
انحصار توسط یک فروشنده واحد که قیمت‌ها را تعیین می‌کند و بازار را کنترل می‌کند، نشان داده می‌شود. هزینه بالای ورود به آن بازار، سایر کسب‌وکارها را از مشارکت بازمی‌دارد. بنابراین، هیچ رقابتی و هیچ جایگزین محصولی وجود ندارد.
تثبیت قیمت چیست؟
تثبیت قیمت توافقی بین رقبا برای افزایش، کاهش، حفظ یا تثبیت قیمت‌ها یا سطوح قیمتی است. قوانین ضد انحصار ایجاب می‌کنند که هر شرکت قیمت‌ها و سایر شرایط رقابتی را به‌صورت مستقل و بدون مشورت با رقیب تعیین کند. مصرف‌کنندگان انتظار دارند که قیمت‌ها بر اساس عرضه و تقاضا تعیین شده باشند، نه از طریق توافق بین رقبا.
قوانین ضد انحصار چگونه از مصرف‌کنندگان محافظت می‌کنند؟
پرونده‌های ضد انحصار می‌توانند علیه شرکت‌هایی که قوانین ضد انحصار را نقض می‌کنند، مطرح و توسط دولت‌های ایالتی یا فدرال پیگیری شوند. این امر می‌تواند شرکت‌های دیگر را از رفتارهایی که این قوانین را نقض می‌کند و به مصرف‌کنندگان آسیب می‌رساند، بازدارد. مصرف‌کنندگانی که مشکوک به نقض قوانین ضد انحصار توسط یک شرکت هستند، می‌توانند در سطح فدرال با بخش ضد انحصار یا کمیسیون تجارت فدرال تماس بگیرند. یک شرکت محلی که در یک ایالت فعالیت می‌کند، می‌تواند توسط دادستان کل آن ایالت مورد بررسی قرار گیرد.
نتیجه‌گیری
انحصار یک فروشنده یا تولیدکننده واحد است که به دلیل شیوه‌های تجاری خود هیچ رقیب مستقیمی برای محصولات یا خدمات خود ندارد. انحصار می‌تواند تغییرات قیمتی را تعیین کند و موانعی ایجاد کند که رقبا را از ورود به بازار بازدارد.
قوانین ضد انحصار برای محدود کردن انحصارها وجود دارند تا اطمینان حاصل شود که یک کسب‌وکار یا گروهی از کسب‌وکارها نمی‌توانند بازار را کنترل کنند و از آن کنترل برای بهره‌کشی از مصرف‌کنندگان استفاده کنند.