پیش‌بینی بازارها
فرانچایز چیست؟
فرانچایز نوعی مجوز است که به فرد دریافت‌کننده (فرانچایزی) اجازه می‌دهد تا از دانش تخصصی، فرآیندها و نشان تجاری صاحب امتیاز (فرانچایزر) استفاده کند
فرانچایز نوعی مجوز است که به فرد دریافت‌کننده (فرانچایزی) اجازه می‌دهد تا از دانش تخصصی، فرآیندها و نشان تجاری صاحب امتیاز (فرانچایزر) استفاده کند و محصولات یا خدماتی را تحت نام تجاری او به فروش برساند. در ازای این امتیاز، فرانچایزی معمولاً هزینه اولیه‌ای برای شروع و همچنین مبلغی سالانه بابت مجوز پرداخت می‌کند.
نکات اصلی
- فرانچایز مدلی از کسب‌وکار است که در آن مالک، عملیات، محصولات، برند و دانش خود را در ازای دریافت هزینه به دیگران واگذار می‌کند.
- فرانچایزر، کسب‌وکاری است که این مجوزها را صادر می‌کند.
- قانون فرانچایز در ایالات متحده، فرانچایزرها را ملزم می‌کند که اطلاعات کلیدی مربوط به فعالیت خود را با متقاضیان فرانچایز به اشتراک بگذارند.
- حق امتیازهای سالانه که فرانچایزی‌ها پرداخت می‌کنند بسته به صنعت متفاوت بوده و معمولاً بین ۴.۶ تا ۱۲.۵ درصد است.
درک بهتر فرانچایز زمانی که یک کسب‌وکار قصد دارد سهم بازار یا گستره جغرافیایی خود را با هزینه‌ای کم افزایش دهد، ممکن است برند و محصول خود را فرانچایز کند. فرانچایز همکاری‌ای است بین فرانچایزر و فرانچایزی. فرانچایزر، صاحب اصلی کسب‌وکار است که اجازه استفاده از نام و ایده خود را می‌فروشد. فرانچایزی با خرید این حق، کالا یا خدمات او را بر اساس مدل کسب‌وکار موجود و تحت نشان تجاری او به فروش می‌رساند.
برای کارآفرینان، فرانچایز راهی مناسب برای شروع کسب‌وکار به‌ویژه در صنایع رقابتی مانند فست‌فود یا صنایع تثبیت‌شده‌ای است که طراحی فرآیندهای آن‌ها زمان‌بر است. یکی از مزایای اصلی خرید فرانچایز، دسترسی به نام تجاری شناخته‌شده، دانش مدیریتی، فرآیندهای کاری، ابزارهای مالی و معیارهای عملکردی شرکت مادر است. در نتیجه، نیازی به صرف زمان و منابع برای ساخت برند و جلب مشتری نخواهد بود.
مدل فرانچایز در ایالات متحده پیشینه‌ای طولانی دارد. این مفهوم به نیمه قرن نوزدهم بازمی‌گردد، زمانی که شرکت‌های مک‌کورمیک (McCormick) و سینگر (Singer) ساختارهایی در زمینه سازمان‌دهی، بازاریابی و توزیع ایجاد کردند که به‌عنوان پیش‌زمینه‌های فرانچایز شناخته می‌شوند. این ساختارها در پاسخ به تولید انبوه شکل گرفتند و امکان فروش محصولات این شرکت‌ها به بازار در حال گسترش داخلی را فراهم کردند.
نخستین فرانچایزهای مرتبط با غذا و مهمان‌داری در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ شکل گرفتند. رستوران‌های هاوارد جانسون (Howard Johnson Restaurants) نخستین شعبه خود را در ۱۹۳۵ افتتاح کردند و با رشد سریع خود مسیر را برای زنجیره‌های رستورانی و فرانچایزهای صنعت فست‌فود آمریکا هموار ساختند.
در سال ۲۰۲۲، تعداد ۷۹۰,۴۹۲ واحد فرانچایز در ایالات متحده فعال بودند که از اقتصاد این کشور پشتیبانی می‌کردند؛ و پیش‌بینی می‌شود این رقم در سال ۲۰۲۳ به ۸۰۵,۴۳۶ برسد. این فرانچایزها بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار به اقتصاد کشور کمک کردند. در بخش غذایی، برندهای آشنایی مانند مک‌دونالد (McDonald’s)، تاکوبل (Taco Bell)، دیری کوئین (Dairy Queen)، دنیز (Denny’s)، جیمی جانز (Jimmy John’s) و دانکین (Dunkin’) از جمله فرانچایزهای فعال بودند.
مبانی و قوانین فرانچایز قراردادهای فرانچایز پیچیده هستند و برای هر فرانچایزر تفاوت دارند. معمولاً این قرارداد شامل سه نوع پرداخت به فرانچایزر است:
- نخست، فرانچایزی باید حق استفاده از برند و علائم تجاری را در قالب یک هزینه اولیه خریداری کند.
- دوم، فرانچایزر ممکن است برای ارائه آموزش، تجهیزات یا خدمات مشاوره‌ای نیز هزینه دریافت کند.
- سوم، فرانچایزر معمولاً درصدی از فروش یا حق امتیازهای مداوم از فرانچایزی دریافت می‌کند.
قرارداد فرانچایز موقتی است و بیشتر شبیه اجاره یا اجاره‌نامه‌ی یک کسب‌وکار است، نه انتقال مالکیت. مدت قراردادها معمولاً بین پنج تا سی سال است و در صورت نقض یا لغو زودهنگام آن، جریمه‌های سنگینی در نظر گرفته می‌شود.
در ایالات متحده، نظارت بر فرانچایزها در سطح ایالتی انجام می‌شود، اما در سال ۱۹۷۹ کمیسیون فدرال تجارت (FTC) قانونی سراسری به نام «قانون فرانچایز» (Franchise Rule) تصویب کرد. بر اساس این قانون، فرانچایزر موظف است کلیه ریسک‌ها، مزایا و محدودیت‌های سرمایه‌گذاری در فرانچایز را به خریداران احتمالی افشا کند.
این افشا شامل اطلاعاتی درباره هزینه‌ها، سوابق حقوقی، تأمین‌کنندگان مورد تأیید، پیش‌بینی عملکرد مالی و دیگر جزئیات مهم است. این الزام افشاسازی پیش‌تر با عنوان «مدارک پیشنهاد یکنواخت فرانچایز» (Uniform Franchise Offering Circular) شناخته می‌شد و در سال ۲۰۰۷ به نام کنونی آن، یعنی سند افشای فرانچایز، تغییر یافت.
مزایا و معایب فرانچایزها:
مزایا سرمایه‌گذاری در فرانچایز مزایای زیادی دارد، گرچه بی‌عیب هم نیست. یکی از مهم‌ترین مزایا، داشتن فرمول آماده برای کسب‌وکار است. فرانچایزها معمولاً محصولات و خدماتی دارند که قبلاً در بازار امتحان شده‌اند و بسیاری از آن‌ها از برندهای شناخته‌شده برخوردارند.
برای مثال، اگر شما فرانچایزی مک‌دونالد (McDonald’s) باشید، تصمیم‌گیری در مورد محصولات، طراحی فروشگاه یا حتی لباس کارکنان از قبل توسط شرکت مادر انجام شده است. برخی فرانچایزرها آموزش، مشاوره مالی و فهرستی از تأمین‌کنندگان تأییدشده نیز ارائه می‌دهند. با این حال، داشتن یک مدل آماده و سابقه‌ی موفقیت، تضمینی برای موفقیت آینده نیست.
معایب از جمله معایب اصلی فرانچایزها، هزینه بالای اولیه و پرداخت‌های مداوم به فرانچایزر است. مثلاً برای راه‌اندازی یک شعبه مک‌دونالد، هزینه کل ممکن است بین ۱.۳ تا ۲.۳ میلیون دلار باشد، به‌علاوه داشتن دست‌کم ۵۰۰ هزار دلار سرمایه نقد.
فرانچایزها به‌طور معمول موظف به پرداخت درصدی از فروش یا درآمد به فرانچایزر هستند که این درصد بسته به صنعت می‌تواند بین ۴.۶ تا ۱۲.۵ درصد متغیر باشد.
در مورد برندهای نوظهور، گاهی اطلاعات نادرست یا تبلیغات اغراق‌آمیز درباره رتبه‌بندی و جوایز آن‌ها ارائه می‌شود که نیازی به اثبات قانونی ندارند. در این موارد، فرانچایزی ممکن است هزینه زیادی برای امتیازی کم‌ارزش یا بی‌ارزش پرداخت کند.
همچنین، فرانچایزی‌ها معمولاً اختیار انتخاب منطقه جغرافیایی یا آزادی خلاقانه در کسب‌وکار خود ندارند. دریافت تأمین مالی از فرانچایزر یا منابع دیگر نیز می‌تواند دشوار باشد. عوامل عمومی دیگری مانند مکان نامناسب یا مدیریت ضعیف نیز می‌توانند موجب شکست کسب‌وکار شوند.
خلاصه مزایا
- فرمول آماده برای کسب‌وکار
- محصولات و خدمات امتحان‌شده
- برند شناخته‌شده
- تصمیمات اصلی از پیش گرفته‌شده
- تأمین‌کنندگان تأییدشده
- آموزش و برنامه‌ریزی مالی
خلاصه معایب
- عدم تضمین موفقیت
- هزینه بالای شروع
- پرداخت‌های مداوم
- نداشتن اختیار در انتخاب منطقه
- نداشتن آزادی خلاقانه
فرانچایز در مقابل استارتاپ اگر نمی‌خواهید کسب‌وکاری را بر اساس ایده دیگران راه‌اندازی کنید، می‌توانید کسب‌وکار خود را شروع کنید. اما شروع یک کسب‌وکار شخصی پرخطر است، گرچه می‌تواند پاداش‌های مالی و شخصی زیادی به همراه داشته باشد. وقتی کسب‌وکار خود را شروع می‌کنید، همه چیز به عهده شماست و بسیاری از جنبه‌ها هنوز ناشناخته‌اند. سوالاتی مانند «آیا محصول من به فروش می‌رسد؟»، «آیا مشتریان از آنچه که ارائه می‌کنم خوششان می‌آید؟»، «آیا پول کافی برای ادامه کار به دست می‌آورم؟» در ذهن شما خواهند بود.
نرخ شکست کسب‌وکارهای نو بالا است. دو سوم کسب‌وکارها تنها دو سال دوام می‌آورند و ۵۰ درصد آن‌ها تنها پنج سال زنده می‌مانند. اگر کسب‌وکار شما بخواهد شانس خود را در این شرایط امتحان کند، تنها شما می‌توانید آن را به موفقیت برسانید.
برای تحقق رویای خود، باید انتظار داشته باشید که ساعت‌های طولانی و سخت بدون پشتیبانی یا آموزش حرفه‌ای کار کنید. اگر با تجربه کم یا بدون تجربه به این مسیر وارد شوید، احتمال شکست شما بیشتر است. اگر این بار سنگین به نظر می‌رسد، مسیر فرانچایز می‌تواند گزینه بهتری باشد.
افراد معمولاً به دلیل مشاهده داستان‌های موفقیت دیگر فرانچایزی‌ها، اقدام به خرید فرانچایز می‌کنند. فرانچایزها مدل‌هایی ثابت و آزمایش‌شده برای راه‌اندازی کسب‌وکار موفق به کارآفرینان دقت‌نظر ارائه می‌دهند. از طرف دیگر، برای کارآفرینانی که ایده بزرگی دارند و درک خوبی از نحوه مدیریت کسب‌وکار دارند، راه‌اندازی استارتاپ فرصت‌هایی برای آزادی شخصی و مالی ایجاد می‌کند. انتخاب اینکه کدام مدل برای شما مناسب‌تر است، تصمیمی است که تنها شما می‌توانید بگیرید.
فرانچایزر چگونه پول درمی‌آورد؟ معمولاً قراردادهای فرانچایز شامل سه نوع پرداخت به فرانچایزر هستند:
- اول، فرانچایزی باید حق استفاده از برند یا علائم تجاری را در قالب هزینه اولیه خریداری کند.
- دوم، فرانچایزر اغلب بابت آموزش، تجهیزات یا خدمات مشاوره‌ای مبلغی دریافت می‌کند.
- سوم، فرانچایزر به‌طور مداوم درصدی از فروش یا درآمد عملیات را به‌عنوان حق امتیاز دریافت می‌کند.
نتیجه‌گیری فرانچایز می‌تواند راهی عالی برای ورود به دنیای کارآفرینی باشد، زیرا بیشتر کارهای پایه‌ای از قبل انجام شده و شما از یک کسب‌وکار و برند شناخته‌شده، موفق و تثبیت‌شده بهره می‌برید. همچنین، گزینه‌های زیادی برای انتخاب از میان فرانچایزها وجود دارد.
با پرداخت هزینه و هزینه‌های شروع، می‌توانید به مدیر خود تبدیل شوید و وارد مسیری سودآور شوید. با این حال، باید توجه داشت که موفقیت تضمین‌شده نیست و برای سودآوری، فرانچایزها نیاز به تلاش زیادی دارند.