گواهی سپرده جهانی چیست؟

گواهی سپرده جهانی (GDR) چیست؟

گواهی سپرده جهانی یا GDR ، یک ابزار مالی قابل‌معامله است که توسط یک بانک سپرده‌گذاری صادر می‌شود. این گواهی نمایانگر مالکیت سهام یک شرکت خارجی است و در بورس‌های کشورهای مختلف (جایی که سرمایه‌گذاران حضور دارند) معامله می‌شود. GDR این امکان را برای شرکت‌ها فراهم می‌کند تا بتوانند سرمایه‌گذاران بین‌المللی را فراتر از مرزهای کشور خود جذب کنند.

شرکت‌ها معمولاً برای جذب سرمایه از سرمایه‌گذاران خارجی، از GDR استفاده می‌کنند؛ چه از طریق عرضه عمومی سهام، و چه از طریق فروش خصوصی به سرمایه‌گذاران منتخب. گواهی سپرده جهانی از نظر عملکرد شبیه به گواهی سپرده آمریکایی (ADR) است، با این تفاوت که ADR تنها در بازارهای آمریکا معامله می‌شود، در حالی که GDR در چندین بازار جهانی قابل‌معامله است.

نکات کلیدی:

• GDR یک اوراق بهادار قابل‌معامله است که نمایانگر سهام شرکت‌های خارجی است.
• این گواهی معمولاً در دو یا چند بورس بین‌المللی خرید و فروش می‌شود.
• GDRها معمولاً در بورس‌های آمریکا، اروپا یا آسیا معامله می‌شوند.
• قیمت GDR و سود نقدی آن معمولاً به دلار آمریکا اعلام می‌شود، اما می‌تواند به ارزهای دیگر نیز باشد.
• GDR راهی ساده برای سرمایه‌گذاران آمریکایی و بین‌المللی است تا بتوانند سهام شرکت‌های خارجی را در اختیار داشته باشند.

درک بهتر گواهی سپرده جهانی (GDR)

گواهی سپرده جهانی (GDR) نوعی گواهی بانکی است که نمایانگر مالکیت سهام یک شرکت بین‌المللی محسوب می‌شود. سهام واقعی شرکت، نزد بانک سپرده‌گذار یا نهاد متولی نگهداری می‌شود و خود گواهی GDR در بازارها معامله می‌گردد.

در حالی که سهام شرکت‌های بین‌المللی در کشور خودشان به‌عنوان سهام داخلی معامله می‌شود، سرمایه‌گذاران خارجی می‌توانند با خرید GDR، به‌طور غیرمستقیم در این شرکت‌ها سرمایه‌گذاری کنند.

شرکت‌ها از طریق GDR می‌توانند از سرمایه‌گذاران کشورهای مختلف جهان، سرمایه جذب کنند. اگرچه این گواهی‌ها از نظر تئوری می‌توانند به هر واحد پولی ارزش‌گذاری شوند، اما تقریباً همیشه به دلار آمریکا تعیین قیمت می‌شوند. از آنجا که GDR یک گواهی قابل‌معامله است، در بازارهای مختلف دادوستد می‌شود و حتی می‌تواند فرصت‌های آربیتراژ (سود از تفاوت قیمت در بازارهای مختلف) را برای سرمایه‌گذاران فراهم کند.

وقتی سرمایه‌گذاران اروپایی بخواهند سهام شرکت‌هایی خارج از اروپا را در بازارهای محلی خود معامله کنند، معمولاً به GDR با عنوان گواهی سپرده اروپایی (EDR) اشاره می‌شود.

هزینه‌های معامله در قالب GDR معمولاً کمتر از روش‌های دیگر سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار خارجی است.

مثال ساده از یک GDR

فرض کنید یک شرکت آمریکایی قصد دارد سهام خود را هم‌زمان در بورس لندن و بورس هنگ‌کنگ عرضه کند. این شرکت می‌تواند از طریق گواهی سپرده جهانی این کار را انجام دهد. ابتدا با بانک‌های سپرده‌گذار در بریتانیا و هنگ‌کنگ قرارداد همکاری امضا می‌کند. سپس این بانک‌ها، گواهی‌هایی را صادر کرده و سهام را در بورس‌های مربوطه عرضه می‌کنند؛ البته با رعایت مقررات و الزامات قانونی هر دو کشور.

نکته مهم: «سپرده‌گذار» نهادی مستقل مانند یک بانک است که نقش حافظ امین دارایی‌ها را ایفا می‌کند. برای نمونه، بانک سپرده‌گذار می‌تواند خدمات مربوط به مدیریت و عرضه سهام را در برنامه‌های گواهی سپرده (مثل GDR) ارائه دهد.

ویژگی‌های گواهی سپرده جهانی (GDR)

گواهی سپرده جهانی یا GDR نوعی اوراق بهادار قابل‌معامله در بورس است که نمایانگر مالکیت سهام یک شرکت خارجی محسوب می‌شود. در واقع، سهام واقعی شرکت در بازار کشور مبدأ معامله می‌شود، اما سرمایه‌گذاران می‌توانند از طریق GDR در آن سهام مشارکت داشته باشند.

هر GDR ممکن است ویژگی‌های خاص خود را داشته باشد. این ویژگی‌ها شامل موارد زیر می‌شوند:

۱. تعداد سهام

هر GDR نمایانگر تعداد مشخصی از سهام شرکت اصلی است. این تعداد می‌تواند از یک GDR به GDR دیگر متفاوت باشد و ممکن است در طول زمان متناسب با تغییرات سهام اصلی تنظیم شود.

۲. واحد پولی

با وجود اینکه GDRها از نظر تئوری می‌توانند به هر واحد پولی قیمت‌گذاری شوند، تقریباً همیشه به دلار آمریکا تعیین ارزش می‌شوند. یورو دومین ارز رایج در این زمینه است. نوع ارز استفاده‌شده می‌تواند بر قیمت GDR و ریسک‌های سرمایه‌گذاری، به‌ویژه ریسک نوسان ارزی تأثیر بگذارد؛ زیرا قیمت سهام در کشور مبدأ به ارز محلی تعیین می‌شود.

۳. بانک صادرکننده (حامی)

GDRها توسط بانک‌های سپرده‌گذار صادر می‌شوند و ممکن است برای هر GDR، بانک صادرکننده متفاوتی وجود داشته باشد. اعتبار، قدرت مالی و عملکرد هر بانک می‌تواند بر ریسک و بازدهی احتمالی GDR اثر بگذارد.

۴. کارمزدها

کارمزدهای مربوط به صدور، معامله یا نگهداری GDR نیز ممکن است از یک مورد به مورد دیگر متفاوت باشد. این کارمزدها مستقیماً بر هزینه‌ نهایی و بازدهی سرمایه‌گذاری تأثیر می‌گذارند.

نکته تکمیلی

GDR در واقع معرف تعداد معینی از سهام یک شرکت بین‌المللی است که این تعداد می‌تواند یک سهم کامل، چند سهم یا حتی کسری از یک سهم باشد. این موضوع با هدف جذاب‌ کردن GDR برای سرمایه‌گذاران بومی تنظیم می‌شود. مثلاً در آمریکا، بانک سپرده‌گذار سعی می‌کند GDRهایی ارائه دهد که از نظر تعداد سهام و ارزش دلاری، با سلیقه و انتظارات سرمایه‌گذاران آمریکایی همخوانی داشته باشد.

فرآیند انتشار GDR به این صورت است که بانک سپرده‌گذار ابتدا سهام شرکت خارجی را خریداری کرده یا از سرمایه‌گذاری که قبلاً مالک آن بوده، دریافت می‌کند. سپس بسته‌ای از این سهام را تهیه کرده و گواهی GDR را در بورس محلی صادر می‌کند. سهام واقعی همچنان نزد بانک سپرده‌گذار یا بانک متولی در کشور خارجی نگهداری می‌شود. معاملات GDR تحت نظارت بورس محلی انجام می‌شود. برای مثال، در ایالات متحده، GDRها به دلار قیمت‌گذاری شده، با دلار معامله می‌شوند و سود نقدی آن‌ها نیز به دلار پرداخت می‌شود. همچنین مشمول قوانین و رویه‌های تسویه بورس‌های مربوطه هستند.

از آنجا که GDRها اغلب از طریق عرضه خصوصی به سرمایه‌گذاران نهادی ارائه می‌شوند، تحت مقررات قانون اوراق بهادار ۱۹۳۳ آمریکا از ثبت رسمی معاف هستند. این ویژگی GDR را به یک ابزار کارآمد و کم‌هزینه برای جذب سرمایه فرامرزی تبدیل می‌کند. به دلیل همین مزیت‌ها، کشورهای مختلف از جمله مناطق خاورمیانه، آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و اروپا به‌طور روزافزون از GDR برای تحقق اهداف مالی و جذب سرمایه بین‌المللی بهره می‌برند.

معامله گواهی سپرده جهانی (GDR)

شرکت‌های بین‌المللی برای جذب سرمایه از سرمایه‌گذاران خارجی، گواهی‌های سپرده جهانی (GDR) منتشر می‌کنند. این گواهی‌ها در بورس کشورهای سرمایه‌گذاران معامله می‌شوند و به آن‌ها امکان دسترسی به بازارهای بین‌المللی را می‌دهند. بانک متولی یا سپرده‌گذار سهام واقعی پشتوانه GDR را در اختیار دارد تا ضمن تضمین امنیت دارایی، فرآیند مشارکت در معاملات را برای همه طرف‌ها تسهیل کند.

نقش کارگزاران

کارگزاران نماینده خریداران، مسئول خرید و فروش GDR هستند. معمولاً این کارگزاران در کشور سرمایه‌گذار حضور دارند اما در بازار کشور خارجی که شرکت در آن مستقر است نیز فعالیت می‌کنند. فرآیند خرید GDR چند مرحله‌ای است و شامل موارد زیر می‌شود:

• کارگزار در کشور سرمایه‌گذار
• کارگزار در کشور شرکت بین‌المللی
• بانک سپرده‌گذار (نماینده خریدار)
• بانک متولی (نگهدارنده سهام اصلی)

فروش GDR

سرمایه‌گذار می‌تواند GDR را در بازار مربوطه به فروش برساند یا آن را به سهام عادی شرکت موردنظر تبدیل کند. همچنین امکان لغو GDR و بازگرداندن آن به شرکت صادرکننده نیز وجود دارد.

فرصت آربیتراژ (Arbitrage)

معامله‌گران GDR معمولاً قیمت GDR (مثلاً به دلار آمریکا) را با قیمت معادل دلاری سهام شرکت در بورس کشور اصلی آن مقایسه می‌کنند. اگر اختلاف قیمتی وجود داشته باشد، سرمایه‌گذار معمولاً اوراق ارزان‌تر را خریداری کرده و گران‌تر را می‌فروشد. این نوع معاملات باعث می‌شود قیمت GDR و قیمت سهام شرکت در بازار داخلی به تدریج به تعادل برسند.

نکته مهم: به دلیل معاملات آربیتراژی، قیمت GDR معمولاً با قیمت سهام شرکت در بورس کشور مبدأ همگام حرکت می‌کند و تفاوت زیادی بین آن‌ها باقی نمی‌ماند.

مزایا و معایب گواهی سپرده جهانی (GDR)

مزایای GDR

• دسترسی به سرمایه‌گذاران بین‌المللی GDR این امکان را برای شرکت‌های خارجی فراهم می‌کند تا بتوانند سرمایه مورد نیاز خود را از سرمایه‌گذاران کشورهای دیگر جذب کنند.
• افزایش نقدشوندگی سهام ورود سهام به بازارهای بین‌المللی معمولاً باعث می‌شود که سهام راحت‌تر و با حجم بیشتری معامله شود.
• عرضه خصوصی کارآمد و مقرون‌به‌صرفه شرکت‌ها می‌توانند از طریق GDR سرمایه مورد نیاز خود را با روشی ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر نسبت به سایر روش‌ها جذب کنند.
• افزایش اعتبار جهانی شرکت فهرست شدن در بورس‌های معتبر جهانی می‌تواند به شهرت و اعتبار یک شرکت کمک کند، به‌ویژه اگر در بازار داخلی کمتر شناخته‌شده باشد.
• امکان تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری برای سرمایه‌گذاران، GDR راهی ساده برای سرمایه‌گذاری در شرکت‌های خارجی و کاهش وابستگی به بازار داخلی است.
• ساده‌تر و ارزان‌تر از افتتاح حساب در کارگزاری‌های خارجی سرمایه‌گذاران بدون نیاز به افتتاح حساب در کشورهای دیگر می‌توانند سهام شرکت‌های خارجی را خریداری کنند.
• عدم پرداخت هزینه‌های نگهداری بین‌مرزی برخلاف سرمایه‌گذاری مستقیم در بورس‌های خارجی، با GDR نیازی به پرداخت هزینه‌های نگهداری دارایی در خارج از کشور وجود ندارد.
• معامله و تسویه‌حساب بر اساس مقررات داخلی بورس مقصد GDRها طبق رویه‌ها و مقررات بورس محل معامله، خرید و فروش و تسویه می‌شوند.
• پرداخت سود و عواید به دلار آمریکا برای سرمایه‌گذاران آمریکایی، سود سهام و بازده سرمایه‌گذاری به دلار آمریکا پرداخت می‌شود.

معایب GDR

• وجود هزینه‌های اداری قابل توجه برخی GDRها شامل کارمزدهایی برای صدور، نگهداری یا معامله هستند که ممکن است هزینه کلی سرمایه‌گذاری را افزایش دهد.
• کاهش مبلغ پرداختی سود پس از تبدیل ارز و کسر مالیات خارجی سودهای نقدی ممکن است پس از تبدیل ارز و پرداخت مالیات، کاهش یابد.
• کسر خودکار مالیات و هزینه‌ها توسط بانک سپرده‌گذار بانک صادرکننده GDR معمولاً به‌صورت خودکار هزینه‌ها و مالیات‌های لازم را از سود سرمایه‌گذار کسر می‌کند.
• احتمال مواجهه با مالیات مضاعف برای سرمایه‌گذاران آمریکایی ممکن است سرمایه‌گذاران آمریکایی مجبور شوند برای جلوگیری از مالیات مضاعف، از اداره مالیات آمریکا یا کشور صادرکننده، اعتبار مالیاتی یا بازپرداخت درخواست کنند.
• پایین بودن نقدشوندگی در برخی موارد برخی GDRها ممکن است در بازار ثانویه به آسانی قابل فروش نباشند.
• ریسک ارزی و سیاسی ارزش GDR می‌تواند تحت تأثیر نوسانات ارز یا رخدادهای اقتصادی و سیاسی کشور صادرکننده قرار گیرد، مانند رکود، بحران مالی یا بی‌ثباتی سیاسی.

خلاصه مزایا و معایب

مزایا:

• امکان پیگیری و معامله آسان
• قیمت‌گذاری غالباً به دلار آمریکا
• تحت نظارت مقررات بورس‌های محلی
• فراهم‌کردن تنوع بین‌المللی در سبد سرمایه‌گذاری

معایب:

• مالیات‌گذاری پیچیده
• تعداد محدود شرکت‌هایی که GDR ارائه می‌دهند
• مواجهه غیرمستقیم با ریسک ارزی و سیاسی
• احتمال نقدشوندگی پایین در برخی GDRها

مقایسه GDR و ADR

گواهی سپرده جهانی (GDR)

گواهی سپرده جهانی یا GDR به شرکت‌ها این امکان را می‌دهد که سهام خود را در چندین کشور خارج از کشور محل ثبت خود عرضه کنند. به عنوان مثال، یک شرکت چینی می‌تواند برنامه‌ای برای GDR طراحی کند و از طریق یک بانک واسطه، سهام خود را هم در بازار لندن و هم در بازار آمریکا عرضه کند. لازم به ذکر است که هر عرضه باید به طور جداگانه با قوانین کشور مبدأ و کشور مقصد مطابقت داشته باشد.

گواهی سپرده آمریکایی (ADR)

در مقابل، گواهی سپرده آمریکایی یا ADR نیز نمایانگر سهام یک شرکت خارجی است، اما فقط در بورس‌های آمریکا فهرست می‌شود. برای صدور ADR، یک بانک آمریکایی سهام را از یک بازار خارجی خریداری می‌کند. سپس بانک سپرده‌گذار، سهام پایه را نگه داشته و معادل آن، ADR را برای معامله در بازار داخلی آمریکا صادر می‌کند.

ADRهای تحت حمایت (Sponsored)

در این نوع ADR، یک بانک به نمایندگی از شرکت خارجی و در قالب یک قرارداد رسمی، گواهی را صادر می‌کند. در این حالت، شرکت خارجی هزینه‌های مربوط به انتشار ADR را پرداخت می‌کند و همچنان کنترل آن را در اختیار دارد؛ در حالی که بانک وظیفه ارتباط با سرمایه‌گذاران را بر عهده دارد.

ADRهای بدون حمایت (Unsponsored)

در این حالت، بانک آمریکایی بدون هماهنگی یا موافقت شرکت خارجی، اقدام به صدور ADR می‌کند. به همین دلیل هیچ مشارکت مستقیم یا قانونی میان شرکت خارجی و بانک وجود ندارد.

از نظر تئوری، ممکن است چندین بانک آمریکایی برای یک شرکت خارجی خاص، ADRهای بدون حمایت صادر کنند. هر یک از این ADRها ممکن است شرایط متفاوتی، حتی در پرداخت سود نقدی، داشته باشند. اما در ADRهای تحت حمایت، فقط یک نسخه از گواهی توسط بانک مورد تأیید شرکت خارجی منتشر می‌شود.

تعریف GDR چیست؟

گواهی سپرده جهانی یک گواهی قابل معامله است که توسط بانک صادر می‌شود و نشان‌دهنده سهام یک شرکت خارجی است که در بورس محلی معامله می‌شود. GDR این امکان را برای شرکت‌ها فراهم می‌کند که به سرمایه بیشتری دسترسی داشته باشند و به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهد در سهام شرکت‌های خارجی سرمایه‌گذاری کنند.

ویژگی‌های GDR

• قابلیت فهرست شدن در چندین بورس جهانی
• برخورداری سرمایه‌گذاران از مزایای سهام اصلی مانند دریافت سود نقدی
• قابلیت خرید و فروش در طول ساعات بازار همانند سهام عادی از طریق حساب‌های کارگزاری معمولی

تفاوت ADR و GDR چیست؟

• ADR نمایانگر سهام شرکت‌های خارجی است که فقط در بورس‌های آمریکا فهرست می‌شود.
• GDR نمایانگر سهامی است که در چندین بورس بین‌المللی (خارج از کشور مبدأ شرکت) قابل معامله است.

نمونه‌ای از GDR

یکی از نمونه‌های GDR مربوط به شرکت نفت و گاز آمریکایی Phillips 66 (با نماد PSX در بورس نیویورک) است. این شرکت علاوه بر بازار داخلی آمریکا، گواهی‌های سپرده آن در بازارهایی مانند برزیل (P1SX34)، آلمان (R66)، وین (PSXC) و لندن (0KHZ.L) نیز معامله می‌شوند.

جمع‌بندی

برای سرمایه‌گذاران آمریکایی، GDRها راهی برای سرمایه‌گذاری در شرکت‌های خارجی از طریق بازار داخلی خودشان فراهم می‌کنند . البته GDRها بدون ریسک نیستند؛ مانند ریسک‌های اقتصادی و سیاسی کشور مبدأ، نوسانات ارزی و خطر نقدشوندگی پایین.

با این حال، GDR مزایای قابل توجهی نیز دارد؛ از جمله امکان تنوع‌بخشی جهانی به سبد سرمایه‌گذاری، معامله و تسویه حساب بر اساس مقررات محلی، عدم نیاز به پرداخت هزینه نگهداری بین‌المللی، و دریافت سود نقدی به دلار آمریکا.