جمعه سیاه چیست؟

بلک فرایدی (Black Friday) به روز بعد از عید شکرگزاری در ایالات متحده گفته می‌شود که هر سال در چهارمین پنج‌شنبه ماه نوامبر برگزار می‌شود. این روز به عنوان شروع غیررسمی فصل خرید تعطیلات شناخته می‌شود و با تخفیف‌های گسترده و فروش‌های ویژه همراه است.

آمار فروش بلک فرایدی اغلب به عنوان شاخصی برای ارزیابی وضعیت کلی اقتصاد کشور در نظر گرفته می‌شود و اقتصاددانان از آن برای سنجش میزان اعتماد مصرف‌کنندگان نسبت به خرج‌کردن پول در حوزه‌های غیرضروری استفاده می‌کنند. کاهش فروش در بلک فرایدی ممکن است نشانه‌ای از کند شدن رشد اقتصادی باشد.

نکات کلیدی

• بلک فرایدی روز بعد از عید شکرگزاری است و به‌طور نمادین آغاز فصل حیاتی خرید تعطیلات برای فروشگاه‌ها محسوب می‌شود.
• در روزهای منتهی به بلک فرایدی، فروشگاه‌ها تخفیف‌های زیادی برای وسایل الکترونیکی، اسباب‌بازی، پوشاک و سایر هدایا ارائه می‌دهند.
• سایبر ماندی (Cyber Monday) نیز برای خرده‌فروشان آنلاین اهمیت زیادی دارد؛ روزی که بسیاری از مصرف‌کنندگان پس از تعطیلات دوباره به کار بازمی‌گردند و از فروش‌های ویژه اینترنتی بهره می‌برند.

بلک فرایدی چگونه عمل می‌کند؟

در این روز، بسیاری از فروشگاه‌ها—چه فیزیکی و چه آنلاین—تخفیف‌های ویژه‌ای ارائه می‌دهند. برخی از فروشگاه‌ها حتی از سحرگاه بلک فرایدی درهای خود را باز می‌کنند یا در شب شکرگزاری هم فعالیت می‌کنند. این روز آن‌قدر مهم شده که بسیاری از فروشگاه‌ها تخفیف‌های بلک فرایدی را حتی پیش از آن روز آغاز می‌کنند.

مشتاق‌ترین خریداران حتی شب قبل از بلک فرایدی جلوی فروشگاه‌ها چادر می‌زنند تا جزو اولین نفرات وارد فروشگاه شوند. برخی حتی شام شکرگزاری را از دست می‌دهند تا بتوانند زودتر خرید کنند. این تخفیف‌ها معمولاً تا روز یکشنبه ادامه دارند و هم فروشگاه‌های سنتی و هم فروشگاه‌های اینترنتی در این مدت با رشد فروش چشمگیری روبه‌رو می‌شوند.

نکته جالب: اصطلاح "بلک فرایدی" همچنین به یک سقوط بزرگ بازار بورس در تاریخ ۲۴ سپتامبر ۱۸۶۹ نیز اشاره دارد؛ روزی که پس از یک دوره سفته‌بازی شدید، قیمت طلا به‌شدت سقوط کرد و بازار سهام نیز با آن همراه شد.

بلک فرایدی و هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان

فروشگاه‌ها ممکن است یک سال کامل را صرف برنامه‌ریزی برای فروش بلک فرایدی کنند. این روز فرصتی است تا موجودی‌های اضافی خود را تخلیه کنند و برای کالاهای خاص مانند لوازم الکترونیکی، تلویزیون، وسایل هوشمند و وسایل تزئینی تعطیلات، تخفیف‌های قابل توجهی ارائه دهند.

در سال ۱۹۸۳، کمبود عروسک‌های محبوب آن زمان (Cabbage Patch Kids) منجر به درگیری، زد و خورد و حتی هجوم مردم در فروشگاه‌ها شد. در سال ۲۰۰۸، یک کارمند فروشگاه در اثر ازدحام و فشار جمعیت جان خود را از دست داد؛ این نمونه‌ها نشان می‌دهند که رقابت بر سر کالاهای پرطرفدار می‌تواند خطرناک هم باشد.

ریشه‌های غیرمنتظره‌ی بلک فرایدی

سنت فروش ویژه بعد از شکرگزاری، مدت‌ها پیش از آن‌که نام "بلک فرایدی" رواج یابد، آغاز شده بود. فروشگاه‌ها برای جذب خریداران در روز تعطیل، تخفیف‌هایی ارائه می‌دادند چراکه بسیاری از کارمندان آن روز را تعطیل بودند.

اما دلیل انتخاب این نام چیست؟ برخی معتقدند واژه "بلک" به معنای سودآوری است؛ چراکه در حسابداری سنتی، سود را با جوهر سیاه و ضرر را با جوهر قرمز می‌نوشتند. فروشگاه‌ها امیدوار بودند با فروش بالا در این روز، به سود برسند.

اما واقعیت آن است که اصطلاح "بلک فرایدی" ابتدا توسط افسران پلیس فیلادلفیا در دهه ۱۹۵۰ استفاده شد. در آن زمان، ازدحام جمعیت در شهر به دلیل خرید و برگزاری مسابقه فوتبال ارتش و نیروی دریایی، به شدت بالا می‌رفت و پلیس‌ها مجبور بودند شیفت‌های طولانی‌تری کار کنند. آن‌ها با ناراحتی از این روز با عنوان "جمعه سیاه" یاد می‌کردند. این اصطلاح سپس در میان فروشندگان فروشگاه‌ها نیز رایج شد.

تا اواسط دهه ۱۹۹۰، این اصطلاح در سراسر کشور رواج یافت و در تبلیغات تلویزیونی و چاپی نیز ظاهر شد.

تحول بلک فرایدی

در دهه ۲۰۰۰، بلک فرایدی عنوان "بزرگ‌ترین روز خرید سال" را از شنبه قبل از کریسمس گرفت. فروشندگان با تخفیف‌های جذاب‌تر، مشتریان بیشتری را جذب کردند و این روز به یک رویداد بزرگ تبدیل شد.

در سال ۲۰۱۱، شرکت Walmart اعلام کرد که فروش خود را از عصر روز شکرگزاری آغاز می‌کند؛ حرکتی که سایر فروشگاه‌های بزرگ نیز به سرعت از آن پیروی کردند. امروز، بلک فرایدی دیگر تنها یک روز نیست بلکه به یک آخر هفته‌ی خرید گسترده تبدیل شده است.

بر اساس گزارش فدراسیون ملی خرده‌فروشی آمریکا، در سال ۲۰۲۲ حدود ۱۹۶.۷ میلیون نفر طی پنج روز تعطیلات (از روز شکرگزاری تا دوشنبه بعدی) خرید کردند؛ این آمار نسبت به سال قبل ۱۷ میلیون نفر افزایش داشته و بالاترین میزان ثبت‌شده از سال ۲۰۱۷ است.

میانگین هزینه هر نفر در این تعطیلات ۳۲۵.۴۴ دلار بود که از این مقدار، حدود ۲۲۹ دلار برای خرید هدیه صرف شد. این موضوع نشان می‌دهد که مردم نه‌تنها برای دیگران، بلکه برای خودشان نیز از این فرصت استفاده می‌کنند.

بلک فرایدی در برابر سایبر ماندی

برای خرده‌فروشان اینترنتی، دوشنبه بعد از شکرگزاری با نام "سایبر ماندی" شناخته می‌شود. در این روز، بسیاری از افراد پس از تعطیلات به سر کار برمی‌گردند و خرید اینترنتی را آغاز می‌کنند—گاهی حتی در ساعات کاری.

هرچند سایبر ماندی محبوب است، اما در سال ۲۰۲۲ تعداد خریداران آنلاین در بلک فرایدی بیشتر بود: ۸۷.۲ میلیون نفر در برابر ۷۷ میلیون نفر در سایبر ماندی.

نکته: شنبه‌ی بعد از بلک فرایدی نیز با عنوان "شنبه‌ی کسب‌و‌کارهای کوچک" شناخته می‌شود تا مردم را به خرید از کسب‌وکارهای محلی تشویق کند.

اهمیت اقتصادی بلک فرایدی

برخی سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران به آمارهای بلک فرایدی به عنوان ابزاری برای سنجش سلامت صنعت خرده‌فروشی نگاه می‌کنند. البته برخی دیگر معتقدند این آمار تأثیر بلندمدت چندانی بر بازار سهام ندارد و تنها باعث نوسانات کوتاه‌مدت می‌شود.

در کل، بازار سهام معمولاً پیش از تعطیلات مثل شکرگزاری یا کریسمس با افزایش معاملات و سودآوری همراه است؛ پدیده‌ای که به آن "اثر تعطیلات" یا "اثر آخر هفته" گفته می‌شود.

پرسش‌های رایج

بلک فرایدی در سال ۲۰۲۳ چه روزی است؟ در سال ۲۰۲۳، بلک فرایدی در روز ۲۴ نوامبر برگزار شد.

چرا بلک فرایدی برای اقتصاددانان اهمیت دارد؟ زیرا این روز شاخصی برای سنجش اعتماد مصرف‌کنندگان و تمایل آن‌ها به خرج‌کردن پول در آینده نزدیک محسوب می‌شود.

سایبر ماندی از چه زمانی آغاز شد؟ سایبر ماندی در سال ۲۰۰۵ توسط Shop.org، بخش آنلاین فدراسیون ملی خرده‌فروشی آمریکا راه‌اندازی شد.

جمع‌بندی

بلک فرایدی، روز بعد از شکرگزاری، مدت‌هاست که به عنوان آغاز رسمی فصل خرید تعطیلات شناخته می‌شود. مصرف‌کنندگان به دنبال تخفیف‌های بزرگ هستند و اقتصاددانان نیز از آمار فروش آن برای تحلیل وضعیت اقتصاد و اعتماد مردم استفاده می‌کنند.